http://www.bbcturkish.com

14 Mayıs, 2008 - TSİ 12:19

Rehber: Kosova yönetimi

Nüfusunun büyük bölümü Arnavut kökenli olan Kosova, 17 Şubat 2008'de Sırbistan'dan tek taraflı olarak bağımsızlığını ilan etti.

Sırbistan, güneyindeki bölgenin hukuken kendisine ait olduğu konusunda ısrar ediyor.

ABD ve çok sayıda Avrupa ülkesi ise Kosova'nın bağımsızlığını tanıdı.

Yugoslavya Federasyonu'nun parçalanma sürecindeki iç savaşlar sırasında kanlı çatışmalara hedef olan Kosova, NATO müdahalesi ardından Belgrad'ın denetiminden çıkmış ve 1999 yılından bu yana fiilen Birleşmiş Milletler tarafından idare edilmişti.

Bölgenin siyasi geleceğine müzakere yoluyla karar verme girişimleri yıllar süren çabalara rağmen uzlaşmayla sonuçlanmadı.

Bölgenin bağımsızlığını savunan ve nüfusun çoğunluğunu oluşturan Arnavut kökenli Kosovalılarla, Sırbistan'a sadık Sırp azınlık arasında toplumsal barışa kavuşulması da mümkün olmadı.

GENEL BİLGİLER

Denize çıkışı olmayan Kosova, Avrupa’nın en yoksul bölgelerinden biri. Halkının neredeyse yarısından fazlası yoksulluk sınırının altında yaşıyor.

Her ne kadar bölge zengin yeraltı kaynaklarına sahip olsa da temel gelir kaynağı hala tarım.

Bölgedeki Arnavut sayısı yaklaşık iki milyon. 1999 sonrası, Sırpların bölgeden akın akın kaçması sonrasında ise hala burada kalan yaklaşık 100 bin kişilik bir Sırp toplumu var.

Sırp azınlık NATO barış gücü nezaretindeki kapalı bölgelerde yaşıyor. Uluslararası diplomatlar Sırp azınlığın hakları konusunda yeterli ilerleme sağlanmadığından şikayetçi.

Kosova, gerek Sırpların gerekse Arnavutların kültürel kimlikleri açısından büyük önem verdikleri bir bölge.

Tarih

Slav ve Arnavut halkları Kosova'da 8. yüzyıldan bu yana birlikte yaşadı. Bölge 14. yüzyılın ortalarına kadar o zamanki Sırp İmparatorluğu’nun merkeziydi. Dolayısıyla Sırplar Kosova'yı devletlerinin doğduğu yer olarak kabul ediyor.

Aradan geçen yüzyıllarda etnik denge Arnavutlardan yana değişirken, Kosova, özellikle destansı şiirlerde de örnekleri görüldüğü gibi Sırbistan’ın altın çağının simgesi haline geldi.

Sırbistan’ın 1389 Sırpsındığı/Kosova Savaşı’nda uğradığı yenilgi Müslüman Osmanlı İmparatorluğu yönetimine geçişi beraberinde getirdi.

Yüzyıllarca süren bu dönemin ardından Sırbistan ancak 1913’te Kosova’nın denetimini yeniden ele aldı ve bölge daha sonra Yugoslav Federasyonu’na bağlandı.

Özerklik süreci

Sırplar ve Arnavut kökenliler arasında bölgenin denetimi için yaşanan rekabet 20'inci yüzyıl boyunca sürdü.

1960'larda bölgede Arnavut ulusal kimliğinin bastırılması, Belgrad’ın tutumunun da yumuşamasını sağladı. Arnavut kökenliler Kosova ve Yugoslav yönetimi içinde tutunabilmeye başladı.

Ancak Yugoslav Devlet Başkanı Tito’nun ölümü ardından bağımsızlık eğilimleri de güç kazandı.

Kosova'nın Yugoslav yönetimi içindeki etkisinden duyulan rahatsızlığa onu takip eden Slobodan Miloşeviç döneminde iyice su yüzüne çıktı.

1989'da Yugoslavya devlet başkanı olan Miloşeviç bölgenin özerklik haklarını geri alma yönünde adımlar attı.

1991’de Arnavut liderlerin bağımsızlık ilanına rağmen 1990’lar boyunca süren pasif direniş hareketi bağımsızlık ya da özerkliğin iadesini sağlamayı başaramadı.

1990’lı yılların ortalarında Kosova Kurtuluş Ordusu (UÇK) adlı etnik Arnavut gerilla örgütü, Sırp hedeflerine saldırılarına hız verdi.

Saldırıları büyük ve şiddetli bir Yugoslav askeri harekatı takip etti.

Savaş

Slobodan Miloşeviç’in krize çözüm çabalarını reddi ve Kosovalı Arnavutlara karşı uygulanan zulüm kampanyasına yanıt, 1999 Mart ayında başlayan NATO hava saldırıları oldu.

Sırp güçleri ise bu sırada Arnavutlara karşı etnik temizlik kampanyasına girişti. Yüzbinlerce mülteci Arnavutluk, Makedonya ve Karadağ’a kaçtı. Olaylarda yaklaşık 10 bin kişi öldü.

Sırp güçleri 1999 yazında bölgeden çıkarıldı. Bölgenin yönetimini Birleşmiş Milletler üstlenmiş olsa da egemenlik hakları hala Belgrad yönetimine ait.

Aradan geçen yedi yılda nihai statünün netleşmemiş olması, Arnavut kökenli halkı sabırsızlandırıyor. Bölgede zaman zaman tırmanan gerginlikler, en son 2004 Mart'ında 19 kişinin ölümüyle sonuçlandı.

Müzakereler

Kosova'nın nihai statüsünün ne olacağı konusunda uluslararası arabulucuların da katkısıyla 2005 sonlarından itibaren iki yılı aşkın süre devam eden görüşmeler ilerleme sağlayamadı.

Birleşmiş Milletler'in özel elçisi Martti Ahtisaari, 2007 Şubat'ında Kosova için sınırları tanımlanmış bir bağımsızlık formülü öneren bir rapor sundu.

Kosovalı Arnavutlarla ABD ve bazı AB ülkelerinin desteklediği bu plan, Sırplar ve Rusya'nın şiddetli muhalefeti ile karşılandı.

Yaz ayları boyunca süren uzlaşma arayışları sonuç vermedi.

Kasım ayında Kosova'da düzenlenen parlamento seçimlerinde, eski bir gerilla lideri olan Haşim Taci başbakanlığa seçildi.

Taci Aralık ayında, uluslararası arabulucuların kendilerine tanıdığı süre sonunda uzlaşma olmazsa tek taraflı bağımsızlık ilan edeceğini duyurdu.

Ancak ABD ve Avrupa'nın telkinleri ile bu tür bir adım atılması Sırbistan'da Şubat'taki seçimlerin sonucu netleşene dek ertelendi.

Kosovalı liderler 17 Şubat 2008'de bağımsızlıklarını ilan ettiler.

LİDERLER

Kosova Yönetimi Başkanı: Fatmir Seydiu

Fatmir Seydiu, başkan İbrahim Rugova'nın kanserden ölümü ardından 2006 Şubat'ında, parlamento tarafından bu göreve seçildi.

Bölgedeki en büyük parti olan Kosova Demokratik Birliği'nin başkanı olan Seydiu, seçime tek aday olarak girmişti.

Rugova'ya yakın bir isim olan yeni başkan, Rugova gibi bölgenin bağımsız olmasından yana.

Bölgede başkanın yetkileri daha çok sembolik olsa da Seydiu, Kosova'nın nihai statüsü konusundaki görüşmelerde Kosova heyetinin başına geçmek gibi kritik bir görev üstleniyor.

54 yaşındaki hukuk profesörü, Kosova'nın kuzeyindeki Poduceva bölgesinde dünyaya geldi. Eğitimini Fransa ve Amerika Birleşik Devletleri'nde tamamlayan Seydiu, İngilizce ve Fransızca biliyor.

Başbakan: Haşim Taci

Kosova Kurtuluş Ordusu'nun eski komutanlarından Haşim Taci, Arnavutların Sırbistan'dan kopma mücadelesinin köklü isimlerinden.

Henüz ilk gençlik yıllarındayken, Kosova Arnavut mücadelesinin eylemcileri arasına katılan Taci, 1990'ların sonunda Sırp ordusuna karşı silahlı mücadeleye girişen Kosova Kurtuluş Ordusu'nun (UÇK) siyasi lideri olarak adını duyurdu.

1999'da bölgedeki gerginlik tırmanırken Fransa'nın Rambouillet kentinde yapılan uluslararası barış görüşmelerinde Kosova Arnavut heyetinde yer aldı.

Bu görüşmelerin başarısız olması sonrası NATO'nun Yugoslavya'ya müdahalesi başladı ve Kosova BM himayesine girdi.

Bu dönemde Kosovalı Arnavutlara İbrahim Rugova liderlik ederken, kendisini bir dönüşüme tabi tutan Taci de ateşli bir solcu gerilla çizgisinden sıyrılıp saygın bir siyasetçi olarak tanınmaya başladı.

Lideri olduğu Kosova Demokratik Partisi 2007'deki seçimlerin galibi oldu.

Bazı gözlemciler, Taci'nin başbakanlık görevine talip olarak geçirdiği yıllar süresince siyasi becerilerini geliştirme imkanı bulduğunu ve bölgenin en ılımlı siyasetçilerinden biri haline geldiğini söylüyorlar.

Taci başbakan seçilmesi sonrası Kosova'nın sayıları azalan Sırp azınlığına ulaşmak için Sırpça yaptığı bir konuşmada, onlara Kosova'yı evleri kabul etmeleri çağrısında bulundu.

Taci, 1968'de Sırplara karşı Arnavut direnişinin kalelerinden biri kabul edilen Drenica bölgesinde doğdu.

1989-1991 arasında bir öğrenci eylemcisi olan Taci daha sonra yer altına inerek 1993'te kurulan UÇK'ya katıldı.

Yakalanmamayı başardığı için o dönemde 'yılan' kod adıyla anılıyordu. Taci evli ve bir çocuğu var.

MEDYA

Kosova’da 45 yıllık komünizm ve Belgrad’ın 10 yıl süren baskıcı yönetimi ardından Arnavut kökenli gazeteciler 1999 Haziran’ında yeniden serbestçe çalışabilecekleri umuduyla işlerine döndüler.

Birleşmiş Milletler tarafından kurulan Geçici Medya Komisyonu, gazeteciler için bir çalışma ilkeleri rehberi yayımladı.

Komisyonun başlıca amacı medyada şiddete teşvik unsuru olacak yayınlara yer verilmemesi.

Halihazırda bölgede yayınlar ağırlıklı olarak Arnavutça.

Televizyon başlıca haber kaynağı. Kamu yayın kurumu RTK en büyük yayın kuruluşu durumunda. 80-90 kadar da özel radyo bulunuyor.

Gazete piyasasında çeşitlilik ise daha sınırlı. En yüksek tirajlı gazete Koha Ditore.

İnternet erişim imkanları ise sınırlı. İnternet daha çok Priştine çevresinde kullanılıyor.

Uluslararası kurumlar Kosova’da bağımsız medya için bazı destek programları yürütüyor.

Örneğin İsviçre hükümeti BM denetiminde farklı etnik gruplardan oluşan Kosova halkına tarafsız haber kaynağı oluşturması için Blue Sky radyosunu destekliyor.