Paul Martin BBC muhabiri

	Gazze'de kazılmış bir tünel

Bu şartlar altında, tünellerin ne kadar kısa sürede çökeceğini düşünmeye başlıyorusunuz. Fakat, tepelerinde onları destekleyecek bir çatı olmasa da, genellikle çökmüyor bu tüneller. Bunun nedeni de itinayla hazırlanmış ince borularla havalandırma sağlanması.

İsrail Mısırlıların tünelleri aramak ve onları ortadan kaldırmak için yeterli derecede çaba harcamadığından şikayetçi.

Tünelleri kazanlarsa, Mısırlıların, zehirli gaz kullanarak tünelleri bulmaya çalıştıklarının, bu gazların ölümlere de yol açtığının bilindiğini söylüyor. Daha geçen hafta, kazılan tünellerden biri yıkıldı. Muhtemelen Mısırlılar, kendi taraflarından su pompalayarak tüneli zayıflattılar. Bunun sonucuysa, bir kişi öldü. Ölen kişinin cesedi ise 24 saat sonra çıkarıldı.

Kendisini Ebu Mutasım olarak tanıtan, elleri nasırlı bir adamla konuşuyorum, bana "Tünel kazmak, dünyanın en kötü işi" diyor. Bu tünel kazıcısıyla, son 2-3 yıl içinde birkaç kez karşılaştım. Buluşmaların üçü, onun tünellerinin içindeydi. Ebu Mutasım bana hep bunun kazdığı son tünel olduğunu söyledi. Ancak artık geçimine yetecek parası olsa da, tünel kazmayı sürdürdü, bana hep "Bir tane daha" dedi.

Tünel kazıyıcıları iyi para kazanıyor. Örneğin 2006'da tünel kazan dört kişilik bir gruba, Mısır'dan Gazze'ya getirdikleri her bir Kalaşnikof için, 200 dolardan fazla ödeniyordu. Son dönemde Gazze'ye tüneller aracılığıyla küçük silah ve mermi aktarımı hemen hemen son buldu. Zira Gazze şu an silahla dolu. Hem yarı otomotik bir silaha, hem de her an kullanabileceği küçük bir silahla cephaneye sahip olmak isteyen herkese yetecek kadar mühimmat var burada.

	Evinin duvarları kurşun iziyle dolu bir Gazzeli

Gazze'de, Hamas'ın çok disiplinli askeri kanadı İzzeddin El Kassam Tugayları'nca kontrol edilen daha gizli askeri tüneller de var. Bu tüneller aracılığıyla ne tip silahların Gazze'ye sokulduğunuysa hiç kimse bilmiyor.

İsrailliler, bu silahlar arasında, büyük patlayıcılar ve İsrail'in en yakın kenti Aşkelon'u hedef alabilen Grad tipi roketler olduğuna inanıyor.

Tünelleri yok etmek için askeri bazı yöntemlerden yararlanıyorlar. Derinlere gidebilecek özel bombalardan yararlanmak gibi.

İsrailliler 2005'te tüm birliklerini Gazze Şeridi'nden çekmeden önce, bölgede düzenli şekilde bu tünellere rastlamışlar ve onlardan bazılarını yok etmişlerdi. Ancak silah akışını sınırlandırmakta, sadece kısmen başarılı olabildiler.

Gazzeliler, halen sınır çevresinde yüzlerce tünel olduğunu söylüyor. Tünelleri işletenler bölgede 'yılan başları' olarak biliniyor. Güneydeki Refah kentinde, tünel kazma kültürü o kadar yerleşmiş ki, kentin en büyük berberinin duvarlarında, tünel kazarken ya da bu işi yönetirken yaşamların yitirenlerin resimleri var. Zaten dükkanın adı da, "Şehitler Berberi".

Tüneller üzerinden yapılan kaçakçılık sektörü, bu yıl başında bir ara durmuştu. Zira Hamas güçleri, Mısır'la Gazze Şeridi arasındaki sınır bölgesinde, kazılmaya başlanan tünelleri yok etmişti. Oluşan boşluklardan yararlanan yüzbinlerce Filistinli de, alışveriş yapabilmek için Mısır'a akın etmişti. Mısırlılar şimdi sınırı yeniden kapatmış durumda. Ancak bu sadece işin yer üstündeki kısmı...Yer altında ise sektör büyüyor. Tünelleri işletenler yine servet sahibi olmaya başladı. Özellikle de, İsrail ve Mısır ablukası sonrası eksikliği hissedilen benzin gibi ürünleri getirerek...

Bugünlerde tünellerin iki ucu arasında, kurulan hatlar aracılığıyla telefon görüşmeleri yapılabiliyor. Tünellerin çoğunda havalandırma ve elektrik sistemleriyle, insanları aşağı ve yukarı taşıyabilmek için kullanılan vinçler var. Hatta yumuşak toprağın temizlenmesine yardımcı olan özel temizleyici süpürgelere de rastlamak mümkün.

	Gazzeli bir çocuk

Ancak elbette tüm bu konfor, tünellerdeki bazı trajedileri önleyemiyor. Tıpkı Helmi Erbaya'nın geçen hafta başına gelenler gibi... Helmi'nin iki oğlu da tünel kazıyordu. Getirdikleri bidonlardan sızan benzin kokusu onların bayılmalarına neden oldu. Onlarla birlikte olan Helmi tünele girerek oğulları Nebil ve Arafat'ı kurtarmaya çalıştı. Oğullarını tünelden çıkarmayı başardı ama kendisi alevler içinde kaldı. Ondan sonra, oğlu Nebil de hastanede öldü.

Nebil'in amcası "Ekmeğimizi kanımızla ıslatıyoruz" dedi bana...İnsanlar üç gün süren anma törenleri süresince, onun evinin dışında kurulan bir çadırda, başsağlığı ziyaretleri yaptı.

Sağlığına kavuşan ancak babasını ve kardeşini yitiren Arafat ise bana bir daha tünel kazamayacağını söyledi. Ancak onun 14 yaşındaki diğer kardeşi, tünel kazma sanatının kendisine gösterildiğini belirtti. O da, aile fertlerini izleyerek, artık bu sektöre girmeye hazır.

Bu belki gelecekte ölümüne yol açabilecek olsa da...