Tarık Demirkan Budapeşte, Macaristan

	Budapeşte'deki anma yürüyüşü her yıl düzenleniyor.

İşte bu düşünceyle yaratılan "Hayata yürüyüş" projesi Budapeşte'nin başlıca toplumsal olaylarından biridir.

Binlerce Budapeşteli yılın bir günü ellerinde meşalelerle, akşam saatlerinde caddelerde sokaklarda sessizce yürür.

İkinci Dünya savaşında toplama kamplarına sürülen ve bir daha asla evlerine, sevdiklerinin yanına dönemeyen masum kurbanları anarlar.

Yürüyüşe katılanlar, aynen bundan 64 yıl önce olduğu gibi, ölüme gidenlerin geçtiği yollardan geçerler, onların anısı önünde eğilirler.

Hayata yürüyüş tarihte yaşanan trajedileri unutmama ve unutturmama günüdür.

Toplum, tarihte 'ölüme yürüyenlere', borcunu her yıl o gün 'hayata yürüyüşle' öder.

Irkçı eğilimler

Ama toplumsal hayattaki bütün bu hassaslığa rağmen, son zamanlarda toplumun psikolojisi değişiyor.

Buna bağlı olarak da siyaset hayatında, bir zamanlar Avrupa'yı kana boğan ve dünya savaşlarına sürükleyen ırkçı eğilimler güçleniyor.

İşte bu gelişmeler Macaristan'da tedirginlik yaratıyor.

	İkinci Dünya Savaşı'nda Japon askerler

Bu tedirginlik ise geçmişi unutmamak için neler yapılabileceği sorusunun yeniden sorulmasına neden oluyor.

İşte bu tartışmalar sırasında gündeme gelen bir proje, önümüzdeki iki yıl içinde çok konuşulmaya ve toplumsal yaşama önemli katkılar sağlamaya aday.

Projenin adı, "Toplumsal trajediler ve sıradan tanıklar."

Hükümet tarafından finanse edilen, ama gerçekleşmesinde sivil oluşumlara öncelik tanınan proje 20. yüzyılın Macar toplumunun yaşadığı trajik toplumsal dönemeçleri, sıradan insanların tanıklıklarına başvurarak yeniden derlemek istiyor.

İlk elden tanıklar

İki yıl sürecek olan proje kapsamında, 20. yüzyılın acı toplumsal dönemeçlerini yaşamış ve hala hayatta olan yaklaşık otuz bin kişiyle röportajlar yapılacak.

Tanıklar, birinci elden, yaşadıklarını anlatacaklar.

Bu anlatılanlar, bazı şeyleri yaşamış bilim adamlarının, ya da sanatçıların, buradan çıkardığı dersleri sıraladığı sıkıcı konferanslar olmayacak elbette.

Çünkü mikrofon uzatılanlar için tek bir ölçüt var, o da sıradan insanlar olmaları.

Sadece ve sadece o toplumsal trajedileri yaşayan kişiler sıfatıyla konuşmaları.

	Savaş gazileri, savaşın en önemli tanıkları

Projede ilginç olan bir başka nokta ise, yaşanan trajedilerde sadece kurbanlardan değil, eğer mümkünse bir zamanlar barikatların öbür tarafında duranlardan da görüş alabilmeye çalışmak.

Yani sadece "kurbanları" değil, eğer mümkünse "zorbaları" da konuşturmak.

Aradan geçen bunca yılın ardından toplumsal barışmanın koşullarını ortaya çıkarabilmeye gayret etmek.

Lise öğrencileri

Çünkü unutulmasın ki, 'barışmak, ancak yaşanan acıları konuşabilmekle mümkün.'

Projenin yaratılmasındaki diğer dâhice buluş ise, bu derleme işinin, gençlere yaptırılacak olması.

Ülkedeki yüzlerce liseden öğrenciler, tarih öğretmenleriyle birlikte oluşturacakları röportaj gruplarında, kendi kişisel çevrelerinden, tarihin yaşayan tanıklarını tespit edecekler.

Daha sonra bu kişilerle, yine öğretmenleri ve diğer çocuklar yardımıyla oluşturdukları sorular çerçevesinde röportajlar yapacaklar.

Röportajları dijital ortama aktaracak ve oluşturulacak merkezi bir veri bankasına yerleştirecekler.

Toplumun gündeminde

Toplam iki yıl sürmesi planlanan "toplumsal trajediler ve sıradan tanıklar" projesi, devlet tarafından finanse ediliyor

Henüz projenin çerçevesi tartışılıyor.

Ama daha tartışma aşamasında bile toplumun gündemine oturmayı başarmış olması, projenin ne kadar isabetli ve amaca uygun bir proje olduğunu kanıtlıyor.

Bakalım, Macar toplumunun en yaşlıları ve en gençleri arasındaki işbirliği nasıl bir sonuç verecek?

Proje demokrasiye nasıl katkıda bulunacak?