Nick Squires BBC

	ABD donanması jipleri, kamyonları ve buldozerleri denize sürdü

Dalgıç gözlüğümden sadece şekillerini seçebiliyordum. Ancak yeşilimsi derinlikte ilerledikçe, gözlerimin önüne sıradışı bir manzara serildi.

Denizin tabanında son mesaileri çoktan bitmiş, askeri kamyonlar, cipler ve güçlü buldozerler sıralanmış duruyorlardı.

Kasalarındaki metal kuşaklar çarpılmıştı, ama lastiklerinin sırtındaki şekiller hâlâ görülüyordu.

Kuma yarı yarıya gömülmüş halde, o yıllardan kalma bir Coca Cola şişesi buldum. Kumu kazıp çıkardım, anı olsun diye dalgıç giysime sıkıştırdım.

Burası, dünyanın en sıradışı dalış noktalarından "Milyonluk Burun". Vanuatu'nun Espiritu Santo Adası'nda, el değmemiş beyaz kumlarla kaplı bir sahilin birkaç metre ötesindeki dev bir denizaltı hurdalığı... Burada ne işi olduğunun yanıtı, İkinci Dünya Savaşı'nın tuhaf öykülerinden biri.

Bağımsız olmadan önce, Vanuatu kimsenin adını bilmediği Yeni Hebridler denen bir Anglo-Fransız toprağıydı. 1942'den sonra ise ABD'nin bölgedeki muazzam asker yığınağının odağı haline geldi.

Japonlara yapılacak büyük taarruz için bu ufacık koloniye en az yarım milyon asker aktı. Hindistan cevizleri söküldü, yerli halk hamal olarak işe alındı ve sömürge döneminin miskin kentleri Port Vila ve Luganville birden kıpır kıpır askeri merkezler haline geldi.

Savaş bittiğindeyse Amerikalıların buraya yığdıkları onca askeri teçhizatı ne yapacaklarına bir çözüm bulması gerekti. Bunların Amerika Birleşik Devletleri'ne nakli çok pahalı olacaktı.

Malzemeleri İngiliz ve Fransızlara satmayı önerdiler. Sömürge yönetimleri ise kısa bir muhasebe yaptılar: Amerikalılar her şeyi geride bırakmaya mecburken, niye buna bir bedel ödensindi ki?

Blöfleri müthiş bir şekilde geri tepti. Amerikalılar gücenip, inanılmaz miktardaki teçhizatı "Bedavaya vereceğimize, denize dökeriz daha iyi." dediler, öyle de yaptılar.

Donanmanın istihkâm subayları özel bir iskele kurup istenmeyen cipleri, kamyonları ve buldozerleri denize sürdüler.

Aradan geçen 60 yılda, bu silahlar son derece zengin, bir yapay mercan haline geldi. Terkedilmiş taşıtlar şimdi pırıl pırıl kırmızı ve sarı mercanlarla kaplı.

Bir buldozerin yanından geçerken, sürücü koltuğuna yerleşmiş bir pembe-mavi karides gördüm. Dev bir deniz topunun namlusunu bir grup istiridye mekân tutmuş. Azıcık daha derinde, paslı bir dingil kutusunun ardında, çizgili gövdesi ve uzun dikenleriyle bir aslan balığı süzülüyordu.

Servet kaynağı

İnsanlığın en ölümcül savaşlarından birisinin yadigârı olan Milyonluk Burun şimdi Vanuatu için gerçekten de bir servet kaynağı... Dünyanın dört bir yanından dalış meraklılarını buraya çekiyor.

Pekçokları, sahilin biraz ötesinde bir o kadar çarpıcı bir başka noktada da dalıyor.

Savaşın başında, President Coolidge adlı lüks yolcu gemisi, bir askeri nakil gemisine dönüştürülmüştü. 1942'de beş bin asker taşırken, kazara iki Amerikan mayınına çarptı. Kıvrak zekalı kaptan, gemiyi mercanlarda karaya çıkarmayı başardı.

Böylece iki mürettebat hariç tüm adamlarının kıyıya çıkmasını sağladı. Bir saat içinde denizin derinliklerine kayıp giden gemi, şimdi dünyanın en popüler gemi enkazlarından biri.

Dalgıçları su altındaki kamaralarda, avizeler, fayanslı yüzme havuzu gibi lükslerle, askeri dönemin eseri gaz maskeleri ve mühimmat karşılıyor.

	Pasifik Adaları'nın çoğunda İkinci Dünya Savaşı kalıntıları var

Savaşın molozlarından fayda sağlayan sadece Vanuatu değil... Papua Yeni Gine'de bir rehber beni o dönemin bir Japon askeri havaalanına götürdüğünde, yapraklar arasında gövdesi baştan başa taranmış koca bir Japon bombardıman uçağı yatıyordu.

Komşu Solomon Adaları'nda bir boğaz batık Amerikan ve Japon gemileri ile o derece dolu ki, halk arasında buradan gemilerin diplerini demire sürtmeden geçemediği söyleniyor. Bir zamanlar Japon uçaklarının çevirdiği Amerikan savaş uçaklarının etrafında şimdi köpek balıkları dönüyor.

Ölümcül makineler şimdi Güney Pasifik'te yeni bir yaşamın kaynağı olmuş.

Mliyonluk Burun, "savaş müsrifliktir" diyenleri haklı çıkarıyor olabilir. Ama şimdi, Vanuatu'nun en ünlü turistik yerlerinden biri.

Bu nedenle de artık böylece korunması gerek. Dalışın sonunda oksijen tankımı bir kenara bıraktım; dalgıç giysimin içine sakladığım kola şişesini yeniden denize attım.

Şişeyi saklama fikri doğru gelmedi. Su altı hurdalıklarının bile saygı görmeye hakkı var.