|
Bhutan'ın demokrasi provası
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Rinzin Dorji gözlerini kapıyor ve yumuşak, hüzünlü bir sesle Jomolhari dağına bir türkü yakıyor; "Nehrinin kurumasına asla
izin vermeyeceğim. Hayatım ona bağlı. Orası benim evim."
Rinzin'in yazdığı bu şarkı, karla kaplı sayısız devle kutsanmış Bhutan'daki en kutsal zirvenin onuruna. Ülke yüz yıllık monarşiden sonra demokrasi dönemine girmek üzere. Geçmişteki çatışma ortamında bir sürü yeni ulusal anayasa metninin içi boşalmıştı. Ancak Bhutan'ın dördüncü kralı Jigme Singye Wangçuk’un şahsen ülkenin 20 bölgesine götürdüğü metin görece huzurlu bir ortamın sonucu. Kral yurttaşlarının kendi kaderlerini tayin etme fırsatına sahip olmasını istiyor. 20'li yaşlarının ortasındaki, evli ve bir erkek çocuğu babası Rinzin, birçok gencin değişimi dört gözle beklediğini, ancak daha yaşlı kuşaklar arasında rahatsızlık olduğunu söylüyor. Arkadaşı Tshering ağaçların yetişmediği kadar yüksek bir noktadaki evinde, çok az ışıkla yaşıyor. Yak gütme görevini oğlu Lima'ya bırakacak kadar yaşlı. Gülümsemesi, güneşten yanmış kırışık yüzünü aydınlatıyor. Tütsülenmiş peynir kalıpları tavandan aşağı yak kılından yapılmış ipliklerle asılmış ve yanan odunlardan çıkan dumanın kokusu her yeri kaplamış. Tshering'in Kral’a inancı tam ve bu inancının karşılığında akıllı, cömert ve yaratıcı bir lider aldığını düşünüyor. Demokrasinin kendisini kaygılandırdığını, Demokratik Parti'ye ve üyelerinin niyetlerine güvenmediğini söylüyor. Başkent Thimphu'da binlerce kişi Bhutan Polis Stadyumu'nda Kral'ın monarşi döneminde kutlayacağı son doğum günü için toplanmış. Üç günlük tatil Kral'ın göz kamaştırıcı altın tepeli miğferler takan şahsi muhafızlarının önderliğindeki geçit resmiyle başlıyor. Törenler Ulusal Stadyum'da yapılacaktı. Ancak stat gelecek yılki üç önemli olay için büyük bir yenileme çalışmasından geçiriliyor; Şimdiki kralın oğlu olan beşinci kralın tahta çıkması, ülkede demokrasinin başlaması ve monarşinin kuruluşunun yüzüncü yıldönümü. Aslına bakılırsa, bu yıldönümü Aralık 2007'deydi. Ancak astrologlar bu "Uğursuz Lona yılı" ilan etti, gelecek yıl ise cesur kararlar, planlar ve kutlamalar için çok daha iyi bir dönem olan Loka yılı olara belirlendi. Kralın doğum günündeki kutlamalarda gösterilerden biri Kral'ın 1972'de 16 yaşında tahta çıktığından bu yana kaydettiği başarılarını simgeleyen semboller taşıyan bir dizi çocuktu. Telefon gibi giyinmiş bir çocuğu, kartondan yapılmış bir çimento fabrikası taşıya diğeri, onu da İngilizce ve Dzokgha dilinde üzerinde "Gayri safi Milli Mutluluk" yazan pankart taşıyan bir diğeri takip ediyordu.
Kralın "Gayri safi milli hasılaya bulduğu bu alternatif, en azından çevrenin korunmasını ve ülkenin kaynaklarının, özellikle de insan kaynaklarının ekonomik sömürünün en acımasız formlarından korunmasını garanti altına alacak düzeyde dikkatle planlanmış bir kapitalizmin girişimi. Kralın kalbinde halkına karşı en iyi niyetleri taşıdığı su götürmez bir gerçek olarak kabul ediliyor burada. Nedenini anlamak için 2003'te yaşananlara bakmamız yeterli. Kuzeydoğu Hindistan'daki ayrılıkçıların Bhutan'da kamplar kurup sınırdaki Hindistan hükümeti hedeflerine saldırmaları karşısında, Hindistan'ın sorunu halletmek için bu Budist ülkeye girme olasılığı Bhutan'ın egemenliğini tehdit ediyordu. Bhutanlıların kayıplarının sayısı da artıyordu. Kral durumun ciddi olduğunu düşünüp ordusunu yollamaya karar verdi. Bhutanlılar'ın yaşamını tehlikeye atıyorsa, kendi hayatını da riske atması gerektiğini düşündü. Üç gün süren başarılı operasyonda cephede, ordusunun başındaydı. Okçuluk Bhutan'da ulusal bir saplantı. Ben de Linghzi ve Jantohang köyelir arasındaki karşılaşmayı izlemeye geldim. Okçular sadece bir metre yüksekliğinde ve 25 santimetre enindeki hedeflerin iki yüz metre uzağında. Hedef her vurulduğunda geleneksel kutlama şarkıları vadide yankılanıyor. "Yaylar neden yapılıyor Bambudan mı?" diye soruyorum Rinzin'e. "Bence Bay Simon, Karbonfiberden" diyor. Bu krallık şaşırtıcı olabiliyor. Bir rahip cep telefonunda sohbet ediyor, kütük ve balçıktan yapılmış küçük evinin önünde bir anne yak peyniri yapıyor. 4 bin metre yükseklikte çok yorucu bir iş. Vadinin yüksek tarafında güneş batarken ışık ailenin güneş enerjisi panellerinden sağlanıyor. Birçok ülke şu ya da bu nedenle karşıtlıkların buluştuğu yerler olarak tanımlanmıştır. Ancak kendi koşullarıyla demokratikleşme, batılılaşmadan çağdaşlaşma mücadelesinde Bhutan bu tanıma kesinlikle birçoğundan daha fazla uyuyor. |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||