Natalya Anteleva BBC muhabiri, Fergana Vadisi, Kırgızistan

	Kiliç genç yaşına rağmen madende çalışıyor

Hükümet madenleri işletmek için adım atmayınca köylüler ocaklara inip kendileri kömür çıkarmaya başladılar.

Başımı mağaranın alçak tavanına çarpınca, kaskımdaki ışık titremeye başladı...

Duyabildiğim tek şey ayaklarımın altındaki çamurun sesiydi. Daha önce hiç yaşamadığım, garip bir korku vardı içimde. Beni hasta eden bir korku...

Sovyet döneminden kalma terk edilmiş kömür madeninde; karanlığın derinliğinde ilerlerken, beni ayakta tutan şek şey aptalca gururumdu... Mihmandar benim yarı yaşımda.. Korktuğumu farketmesini istemiyorum.

Birkaç dakikalık yolculuk, bana sonsuz uzun geldi. Ama sonunda tünelin ucu genişledi ve belimizi doğrultabildik...

Biri çekiçle duvara vurunca, sıkışık, karanlık ve havasız alanda, yere keskin kömür parçaları düşmeye başladı. Mihmandarımız Kiliç, bir köşeye çökerek madencinin, torbalarını doldurmasını bekledi.

Madenci torbalarını doldurup sırtına yükledikten sonra dönüş yoluna koyulduk; Güneş ışığına doğru yolculuğumuza...

Kiliç, Fergana Vadisi'ne bakan bir kayanın üzerinde otururken "Biliyorum son derece tehlikeli. Ama başka çaremiz yok" dedi...

Sıra sıra tepeleri ve dut bahçeleriyle Fergana Vadisi, çocukluk yılları için harika bir yer olmalı.

Fakat komşularının çoğu gibi Kırgızistan da, Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra ekonomik olarak toparlanamadı. Sovyetler Birliği'nin dağılması, birçok seyin yanında madencilik sektörünü de bitirdi.

Kömür madenleri, kaderine terk edildi.

'Müteşebbis madencilik'

Hükümet madenciliği canlandırma konusunda adım atmayınca insanlar kendileri madenden kömür çıkarmaya başladı.

Ama tüneller çok dar olduğu için babalar oğullarını da ocağa getirmeye başladılar... Kiliç son iki yıldır okula gitmiyor, hep madene gidiyor.

Kiliç madende ölen arkadaşları olduğunu, bir keresinde kendisinin de tehlike atlattığını anlatıyor.

Günde üç dolar kazanıyor. "Bu para ailem için çok önemli" diyor.

Bölge halkı, kömür madenlerinde onlarca, yüzlerce çocuğun çalıştığını söylüyor.

Ama kimse gerçek rakamları bilmiyor. Kaç kişinin öldüğünü de...

Hükümet böyle bir sorunun varlığını kabul etmiyor. Onlara göre bu çocuklar yok.

Evet resmen olmayabilirler ama biz gittiğimiz her madende onları gördük.

Çevre köylerinden birinden, Nurcemal adlı 52 yaşındaki girişken bir kadın madencileri bizimle konuşmaya ikna etti.

Nurcemal yıllardır, giderek büyüyen bu felaket karşısında birşeyler yapabilmek için çaba harcıyor. Ama her defasında başarısızlığa uğramış...

Nurcemal, bir taraftan da hükümetin dikkatini buraya çekmenin işleri daha da karmaşık hale getirebileceğinin farkında...

"Alternatiflerimiz olmalı" diyor Nurcemal, "Başka işlere ihtiyacımız var. Madenin emniyetli olması lazım. Ama hükümetin gelip madeni havaya uçurmasından ve gelir kapımızın kapanmasından korkuyoruz..."

Bahçede yeşil çay içerken Nurcemal'in komşusu Zülfiye bana öyküsünü anlatıyor.

Zülfiye'nin kocası bir yıl önce, madende mahsur kalan iki çocuğu kurtarmaya çalışırken ölmüş.

Çocuklardan sadece biri kurtuluyor, diğeri ölüyor.

Madenin sahibi, ölen çocuğun işini Zülfiye'nin on yaşındaki oğluna öneriyor.

Bu teklifi reddeden Zülfiye, ''Ama'' diyor, ''birçok insan o kadar çaresiz ki her türlü riski almaya razılar.''

Hayati tehlike

Zülfiye'nin kocasını kaybettiği madene varmak için yakıcı güneş altında 40 dakika kadar dağda bayırda yürüdük.

Vardığımızda, iki çocuk eşeklerin üzerine dolu dolu çuvallar yüklüyor; diğer iki çocuk da dar bir deliğin içinden dışarı kömür taşıyordu.

Elleri nasırlanmış, pembe yanaklarının üzeri kömürün isiyle kara kara olmuş oğlan çocukları... Başlarında bir kask bile yok.

Uluk'a yaşını soruyoruz. ''14'' diyor.

Aslında daha çocuksu duruyor, ama konuştuğu zaman, sesi insanı şaşırtan bir olgunlukta.

Kendinden daha küçük bir kardeşi var. Yakınlarda bir madende çalışmasından hiç hoşlanmadığını söylüyor.

''Çok tehlikeli, kardeşimin yaşındaki bir çocuk için çalışacak yer değil'' diyor.

''Bir gün devlet başkanıyla tanışırsam'' diye devam ediyor, ''bizim gibi insanlar için başka iş olanakları bulsun isterdim''.

Bu madenlerdeki diğer birçokları gibi, Uluk da çocukluğunu yaşamamış biri. Ama, hayalleri var.

Büyüyence polis olmak ve diğer çocukları korumak istiyor.