İki lider arasındaki tarz farkı bölge folklorünün parçası

Irak Cumhurbaşkanı ve Irak'daki en güçlü iki Kürt partisinden biri olan Kürdistan Yurtsever Birliği KYB'nin lideri halk arasında yaygın olarak "Mam Celal" diye anılıyor. Celal amca yani. Şakacı, meraklı, çabuk keyiflenip çabuk öfkelenen, esnek biri olarak tanınıyor. Mam Celal fıkralarının haddi hesabı yok. Kendisi yayıyormuş güya.

"Mam Celal pikniğe giderken yol kenarında bir ayyaş görmüş. Durdurmuş arabayı. Yanına oturup onla içmeye başlamış. Bir zaman sonra adam 'kimlerdensin sen?' demiş. O da mütevazı bir eda takınmaya çalışarak 'ben Celal Talabani'yim' diye cevap vermiş. Adam 'hah çattık' demiş. 'Daha birinci kadehte Talabani oldun. Allah bilir şişe bitince Bush'um diye tutturursun'.

Eski bir Maocu Talabani. Partisi de Kürt siyasi yelpazesinde hala hafif solda ama şimdi kuruluş yıllarındakinden çok farklı, batının liberal sosyal demokratlığına yakın bir çizgi.

Üssü Süleymaniye'yi de içine alan İran sınırına komşu bölgelerini onun partisine bağlı peşmergeler denetliyor.

	Talabani'nin eşi medyada yenilik hareketinin başını çekiyor

Irak'taki Kürdistan Bölgesel Yönetimi'nin başkanı Mesut Barzani ise "Kak Mesut" yani Mesut abi diye anılıyor genellikle. Kürdistan Demokrat Partisi lideri Mesut Barzani kapalı bir kutu. Geleneksel, ciddi bir lider. Daha az konuşuyor, az görünüyor. Hakkında hiç fıkra duymadım. Babası Molla Mustafa Barzani'nin siyasi mirası olan partisi de Irak Kürt siyasetinde milliyetçi-muhafazakar çizgiyi temsil ediyor.

Türkiye sınırına yakın Zaho ve Dohuk ile bölgesel yönetimin merkezi olan Erbil ve Selahaddin de KDP'nin denetiminde.

İki lider özellikle de Irak'ın işgaliyle başlıyan süreçte yakın işbirliği içinde çalışıyor ve siyasi farklarını öne çıkarmıyorlar. Ama aralarındaki tarz farkı bölge folklorunun bir parçası haline gelmiş.

Yollara konan kasislerin daha geniş ve yumuşak olanlarına Talabani, arabayı şöyle yerinden zıplatan sert ve yüksek kasislere de Barzani dendiğini bile duydum. İki siyasi harekete de sinen bu tarz fakını aslında KDP'nin kontrolündeki Erbil ile KYB denetimindeki Süleymaniye'nin sokaklarında, sosyal ve kültürel yaşamında ve siyasetinde de derhal hissetmek mümkün.

Erbil'den Süleymaniye'ye daha emin ama uzun yoldan gitmeye karar verdik. Son KDP kontrol noktasını geçip KYB kontrol noktasına geldik. Özerk bölgenin ortası güneşli kırmızı beyaz yeşil bayrağının yanında, KYB'nin parlak yeşil bayrağı da dalgalanıyor.

İki telefon şebekesi

Bir müddet sonra telefonlarımızdaki sim kartları da değiştirmemiz gerekti. Çünkü Barzani ve Talabani bölgelerinin telefon şebekeleri bile ayrı. Erbil'den Londra'yı rahatça arayabildiğiniz halde Süleymaniye'ye erişemiyorsunuz. Korek ve Asyacel telefon şebekeleri de bölgedeki ikiliğin ekonomik boyutlarına işaret ediyor.

Televizyonlar, gazeteler, internet siteleri, kadın örgütleri ve neredeyse tüm "sivil" toplum kuruluşları da KDP veya KYB'ye doğrudan ya da dolaylı bağlı olanlar olarak ikiye ayrılıyor.

İki partinin 1994 ile 1996 arasında Kuzey Irak güvenli bölge ilan edilmişken, kıran kırana bir savaş yürüttükleri, yıllarca bölgede iki ayrı hükümet olarak varoldukları ve zaman zaman birbirlerine karşı İran ve Saddam Hüseyin rejimleriyle bile ittifak yapabildikleri hatırlandığında, buna pek şaşmamak gerek.

Boyalı taşlar

Bugün Kürdistan Bölgesel Yönetimi'nin siyaseti açısından en önemli ilk soru belki de bu iki parti arasındaki ulusal ittifakın, ne ölçüde bir gerçek ve kalıcı olduğu.

	Kürt sanatçılar KDP KYB çatışmasını barış resimleriyle protesto etmişti

Bu sorunun yanıtı belki de Erbil Süleymaniye yolu üzerindeki boyalı taşlarda gizli. 1996'da kardeş kanı dökülmesinden çok rahatsız olan çok sayıda sanatçı ve aydın biraraya gelip iki parti bölgesinin ortasındaki bu kayaları beyaz güvercin resimleri ve barış sloganlarıyla bezemişler.

Muhalefet var mı?

Bölge siyasetine ilişkin bir diğer hayati soru da yine bu iki parti ile ilgili. KDP ve KYB'nin bölgede sadece siyaseti ve silahlı güçleri değil ama sermayeyi, kamu ihalelerini, çalışan nüfusun üçte ikisini teşkil eden memurların maaşlarını kontrol ettiği bir yerde, muhalefet ne kadar mümkün, ve mümkünse kim?

Ekonomik ve siyasi olarak bağımsız bir birey olmanın zor olduğu bir yerde, muhalefetin yerinin dar olduğu belli. Üstelik muhalefet potansiyeli olabilecek kesimler de bölge hükümetinde bir ölçüde temsil edildiğinden bu alan daha da daralmış.

Silahlı gücü ya da sermayesi olmayan, daha çok şehirli olduklarından aşiret dayanışması da göstermeyen Türkmenlerin 25 kadar küçük partisinin bir siyasi muhalefet teşkil ettiğini söylemek güç. Bölge meclisindeki 4, ve hükümetindeki 1 üyelerinin fazla bir siyasi etkinliği yok.

Irak seçimlerine Kürdistan listesinden girmediği için ağır siyasi baskı ve hatta şiddetle karşılaştığı söylenen Kürdistan İslami Birlik partisi Yek Girtu'nun ise bölge meclisindee 9 milletvekili, hükümette de 1 bakanı var.

Mısır'daki Müslüman Kardeşler ile Türkiye'deki eski Refah Partisi'nin arasında bir yere oturtulan bu hareketin Kuzey Irak'da yakında serbest ve adil bir seçim yapılsa, oyların dörtte birini alabileceği görüşü çok yaygın.

Ama bölge açısından böylesi bir kritik dönemde "ulusal bir duruşu" olmadığını söyledikleri bu partinin fazla destek toplayamıyacağını düşünenler de var.

'Ulusal duruş' ne demek?

"Ulusal duruş" ise şu anda Kürt liderlerin deyişiyle "realist bir yaklaşımla" Kürt özerk yönetiminin güçlendirilmesi şeklinde tezahür ediyor. Bu yapının özerklikle yetinip yetinmeyeceği ise daha ziyade Irak'ın geri kalan kısmındaki gelişmelere bağlı gibi.

Türkiye'de sık sık bir tehdit olarak tartışılan Kürtlerin yaşadığı toprakları içerecek birleşik bağımsız Kürdistan fikri ise, hayli uzak görünüyor. Burada yaşayan yabancı bir öğretim üyesinin ifadesiyle, birleşik Kürdistan bugün, Erbil ve Süleymaniye ile beraber, Diyarbakır ve Mehabad'in da adı geçen televizyon hava durumu bültenleriyle sınırlı bir tahayyül daha ziyade.