Sema Emiroğlu New York, ABD

Güvenlik Konseyi, haftalardır nükleer uranyum zenginleştirmesini durdurma talebini geri çevirerek şimşekleri üzerine çeken İran’a ağır yaptırımlar uygulanmasını öngören karar tasarısını tartışıyor.

İran cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad’ın, tasarının oylanmasından önce Konsey üyelerine hitap etmek için New York’a geleceğini açıklamasıyla da adeta bir “İran şovu” bekleniyor, diplomatik kulislerde.

Kosova’nın Yugoslavya’dan ayrılarak ayrı bir devlet mi olacağı, yoksa Sırbistan’a bağlı bir özerk cumhuriyet olarak mı kalacağı da bu hafta Güvenlik Konseyi’nin gündeminde. Veto yetkisi bulunan Rusya’nın Kosova’nın bağımsızlığına karşı çıkmasıyla yaşanan gerginlik, İran’dan sonra yeni bir sürtüşme yaşanacağını gösteriyor.

Bunlar, BM binasının ikinci katındaki tartışmalar...

Bodrum katında ise, bambaşka bir uluslararası anlaşmazlık sürüp gidiyor.
Turistler ve diğer ziyaretçilerin alınmadığı, o nedenle de pek az New York’lunun varlığından haberdar olduğu bir yer burası.

İsmi Viyana Cafe’si, yaşanan tartışma ise New York’un sadece bu mekanında görülebilecek bir manzara üzerine: Dört düzine kadar masadan tavana yükselen sigara dumanı.

Belediye başkanı Michael Bloomberg’in 30 Mart 2003’de, yani dört yıl önce getirdiği yasaktan bu yana New York’un bar ve lokantalar da dahil kamuya açık kapalı mekanlarında sigara içmek tarihe karıştı.

Ama BM’deki Viyana kafeteryası hariç. 193 üyeli uluslararası örgüt binası egemen bölge sayıldığı için, New York eyaletinin kanunları da burada geçmiyor. Pek çok New York’lunun, kent içinde BM diplomatlarına ayrılan özel oto park yerlerini kıskandığı biliniyordu; şimdi sigara tiryakilerinin, bu kez duman tüttürme ayrıcalığından dolayı yabancı diplomatlara gıpta ile baktıkları kesin.

Aslında bütün bunlar, örgüt binasında şimdiye kadar alınan sigara karşıtı önlemlere rağmen yaşanıyor.

Geçen yıl sonunda görevinden ayrılan eski genel sekreter Kofi Annan, BM tesisleri içinde sigara içilmesini yasaklamak için büyük çaba sarfetti. 2003 yılının Ağustos ayında, ondan sonraki ay geçerli olmak üzere BM gökdeleninde ve Genel Kurul binasında sigara içilmesini yasakladı.

Yabancı delegelerin umutları

Ama yabancı delegeler ve diplomatlar, örgüt sekreteryasının, 193 üye ülkeye yasak koyamayacağını belirterek, buna karşı çıktılar. Bundan bir yıl sonra Annan tarafından tüm BM çalışanlarına gönderilen elektronik posta mesajlarında da, örgüt binasının, sigara dumanından arınmış bir ortam olduğu hatırlatıldı.

Yeni genel sekreter Ban Ki-Moon’un sözcüsü Brenden Varma da, Annan’ın örgüt çalışanlarına getirdiği yasağın hala resmi politikaları olduğunu, ancak diplomatların bunun dışında kaldığını söyledi. “Aslında fiili durum bu” dedikten sonra da ekledi:

“Biz yasağın, hem BM personeline, hem de diplomatlara uygulandığını söylüyoruz; ama üye devletlerin diplomatlarına yaptırım gücümüz yok.”

Tüm bunlar, diplomatların ancak kendi polisliğini kendilerinin yapmasını gerektirince de fazla bir sonuç alınamadı. Geçen Temmuz ayında BM’nin Ekonomik ve Sosyal Konseyi, örgüt binasında sigarayı yasaklayan bir karar almış ve Genel Kurul’un bu kararı dikkate almasını istemişti. Ne var ki, bunun da arkası gelmedi.

New York’un sigara yasağını alkışlayan, ama BM’de çalıştığı için başkalarının sigara dumanını teneffüs etmek zorunda kalan Amerikalı bir arkadaşım, örgüt bürokrasisine ateş püskürüyor.

“Annan’ın mesajları ve alınan yasak kararı, Güvenlik Konseyi’nin ateşkes kararları kadar bile uzun süreli olamadı” diye yakındı, geçenlerde.

Sigara içmeyen Guatemala’lı bir diplomat da, BM’yi, bu konuda dünyaya örnek olması gerekirken ikiyüzlü davranmakla suçladı.

“Bir yandan BM’nin Dünya Sağlık Örgütü, sigara tiryakilerini işe almayacağını açıklıyor, öbür yanda kendi binasına getirdiği sigara yasağını bile uygulayamıyor.”

New York’un sigara içimindeki son kalesi olan Viyana kafesinde sigaralarını keyifle tüttüren diplomatlar ise, durumdan memnun.

Çoğu “sigarasız diplomatik müzakere olur mu” diye sorarken, Kanada’lı bir diplomat, masanın üzerindeki kül tablalarını gösterip “bunlar burada olduğuna göre ben de kullanıyorum” diyor.

Şimdi sigara düşmanı olan bazı Avrupalı diplomatlar, ümitlerini kafenin duvarlarını süsleyen Avrupa başkentlerinin posterlerine bağlamış durumdalar:

“Belki bu kentlerdeki sigara yasağı, onların posterlerine bakarak ciğerlerini zehirleyenleri biraz olsun utandırır” diyerek, akıllarından geçeni gizlemiyorlar.