Alex McBride BBC

	Somaliland 2001'de bağımsızlık yönünde oy kullanmıştı

İnsanların kendilerine çarparsa daha fazla sıkıntı ve masrafa gireceğine güvenip, kornaları duymazdan geliyorlar.

Bir yerden bir yere ulaşmak güç...

Bu nedenle başkentteki doğum hastanesine ve beni buradan bekleyen hastanenin kurucusu, aynı zamanda Dışişleri Bakanı olan Edna Adan'ın ziyaretine geç kaldım.

Hargeisa'nın yegâne köprüsünden geçerken trafik tamamen durdu. Aşağıda, kurumuş nehir yatağında, ağaç dalları ve süttozu tenekelerinden inşa edilmiş derme çatma bir mahalle uzanıyordu. Gürültücü bir çocuk grubu yıpranmış bir topu toz bulutları yaratarak sürüyordu. Yağmurlar başladığında nehir yine dolacak ve bu gecekondular başka bir yere taşınacak.

Ülke, iç savaş ardından 1991'de Somali'den bağımsızlığını ilan ettikten sonra milisleri silahsızlandırdı, bir anayasa hazırladı ve demokrasiyi tesis etti. Bunlara rağmen dünyanın geri kalanı onları hâlâ bağımsız bir ülke olarak tanımıyor.

İç savaş sırasında dışarıya büyük bir mülteci akını yaşandı. Bu diaspora Avustralya ve Çin'e kadar yayılmış durumda. Ama sağlanan barış ve istikrar da pek çoklarını yeniden memleketlerine çekiyor. Mülteciler şimdi fikirler, enerji ve ceplerinde sıcak parayla geri dönüyorlar. Özellikle para; işsizliğin yüzde 80 olduğu ve pek yabancı yardım kaynağı olmayan ülke için hayati önemde... Kimlerin dışarıdan döndüğünü hemen seçebiliyorsunuz. Pırıl pırıl 4x4 otomobilleri, yüksek duvarların gerisinde villaları var.

Geleneksel göçebe kültürü halka ellerindekiyle yetinmeyi telkin ediyor. Ama genç nesil dönenlerin imkânlarını görüp kendileri de aynılarına sahip olmayı istiyor. Bunu başarmanın tek yolunun da gitmek olduğuna karar veriyorlar. Yasal yoldan olsun olmasın vize çıkartmak için aileler üzerinde büyük baskı var. Batıya vizesiz yolculuk tehlikelerle dolu. Kimileri yakalanıyor, kimileri Afrika yollarında veya Akdeniz'in sularında kayıplara karışıyor.

Islah için dönüş

Nihayet doğum hastanesine ulaştığımda kendisi de geri dönmüş bir mülteci olan Edna Adan bana çevreyi gezdirdi. Burada yatanlar sadece lohusalar değil. Bir de özel hastalar var. Onlar tedavileri için hastaneye para ödüyor. Bir odada yatan göğsü bandajlı, genç bir adam gördüm. Ailesi savaş sırasında İsveç'e kaçmış ama bu genç, Adan'ın ifadesiyle 'kültürünü kaybedip başını derde sokmaya başlamış'. Ailesi de onu ıslah olsun diye Somaliland'a geri göndermiş.

	Gençler tüm gün etrafta dolanıp kat yaprağı çiğniyor

Bu muhafazakar toplumda gençlerin eğlenmesine yönelik pek fazla etkinlik yok. Örneğin karşı cinsle karşılaşabildikleri tek ortam düğünler. İş bulma fırsatı çok sınırlı ve enerjilerini yöneltebilecekleri bir hedef yok.

Gençler tüm gün etrafta dolanıp kat yaprağı çiğniyorlar. İsveç'ten ıslah olmaya gönderilen genç de bıçaklı bir kavgaya karışmış. Bıçak kalbini bulamayıp ciğerine saplanmış. Yaşadığı için şanslı... Ama "Bana yeterince ağrı kesici vermiyorlar. Dubai'de olsam böyle olmazdı" diyor. Bir kaç gün sonra biraz daha toparlanınca kavganın nedenini anlatma sözü veriyor.

Daha sonra, dönüp tüm birikimlerini ortaya koyarak otel açan iki girişimciyle konuştum. Somaliland için çok farklı vizyonları vardı. Biri yeni bir Kuveyt yaratmak istediğini söylüyordu: oturaklı, kendine yeterli ve içkisiz bir ülke... Diğeri ise yeni bir Dubai; iddialı, serbest ve alkole de hoşgörülü... Söylentilere göre Afrika Birliği Somaliland'in bağımsızlık ilanını tanıyacakmış. Şu anda ülkenin büyük petrol rezervleri, doğal gaz ve maden yatakları henüz işletmeye açılmış değil. Eğer tanınırsa Somaliland'ın ruhu ve geleceği için asıl mücadele o zaman başlayacak. Çünkü tanıma olmadan hiç bir umudun yeşerme imkânı yok.

Hastanedeki genç adamı yeniden görmeye gittiğimde yoktu. Nereye gittiğini sordum Dubai'ye dediler. Tercih ettiği yaşama kısa yoldan atılmayı seçmiş. Ama Somaliland hangi vizyona yönelirse yönelsin gençlerinin umut ve beklentilerine de bir çıkış yolu sunması gerek.