Avrupa ve Irak: Kim ne diyor?

Başkan George Bush'un "Bir savaş olursa buna sadece İngiltere ve ABD katılmayacak" derken kastettiği ülkeler hangileri?

Irak'a müdahale konusunda iki kampa ayrılmış görünen Avrupa'da kim, hangi safta yer alıyor?

• İngiltere: ABD'yi en fazla destekleyen Avrupa ülkesi. Başbakan Tony Blair, gerekirse yeni bir BM kararı olmadan da müdahaleye katılacaklarını açıkladı. Binlerce İngiliz askeri Orta Doğu'ya gönderildi bile; Blair ise hala savaşın kaçınılmaz olmadığını söylüyor. Sonuçta İngiltere, BM denetçilerine daha fazla zaman tanınması planlarını destekleyebilir; ama yalnızca birkaç haftalığına.

  Başa Dön

• İspanya: ABD'nin planlarını onaylıyor ve yeni bir BM kararı çıkamazsa, yalnızca Washington önderliğindeki bir müdahaleyi destekleyeceğini söylüyor. Irak'ın, BM Güvenlik Konseyi'nin koyduğu şartların hiçbirine uymadığını ve liderlerinin de 'insan hakları ihlallerinde dünya rekorunu kırdığını' savunuyor. Dışişleri Bakanı Ana Palacio da, Irak'taki durumun terörizm sorunundan ayrı ele alınmasının mümkün olmadığını söylüyor. İspanya'nın BM Güvenlik Konseyi'nde oy hakkı var; ancak veto hakkı yok.

  Başa Dön

• İtalya: Amerikan yanlısı görüşleriyle tanınan Başbakan Silvio Berlusconi, BM denetçilerine görevlerini tamamlayabilmeleri için süre tanınmasını istiyor. Ancak bir müdahale sözkonusu olursa, (BM'den yeni karar çıkmasa da) destek vereceği tahmin ediliyor. AB ile ABD'nin ortak bir noktada buluşması için çaba harcayan Berlusconi, ilişkilere zarar verecek bir bölünmenin 'felaket' olacağını söylüyor. Ayrıca Almanya-Fransa ittifakının karşısında durabilecek bir İtalya-Fransa-İngiltere cephesi kurulmasını öneriyor.

  Başa Dön

• Danimarka: Hükümet yeni BM kararıyla onaylanacak bir savaşı destekleyeceğini açıkladı. Ancak aynı zamanda, yalnızca ABD tarafından başlatılacak bir müdahaleyi destekleyebileceğinin işaretlerini de verdi. Başbakan Anders Fogh Rasmussen, eğer Irak silahsızlanma çağrısına uymazsa bugüne dek kabul edilen BM kararlarının savaşa yeşil ışık yakmak için yeterli olduğunu söylüyor.

  Başa Dön

• Hollanda: Hollandalılar'ın bu konuda Amerikan-İngiliz cephesine oldukça yakın olduğu düşünülüyor. Hala en büyük parti konumunda olan, Jan Peter Balkenende liderliğindeki Hıristiyan Demokratlar'ın ABD ve İngiltere'ye tam destek vermesi bekleniyor.

  Başa Dön

• Almanya: Sosyal Demokrat-Yeşiller koalisyonu tarafından yönetilen Almanya, askeri müdahaleye kesinlikle karşı çıkıyor. BM Güvenlik Konseyi'nde savaşa karşı oy kullanacaklarını açıkladılar; ancak daimi üye olmadıklarından veto yetkileri yok. Bugüne kadarki tutumları geleneksel müttefikleri Washington'da büyük hayalkırıklığı yarattı. Alman kamuoyu savaşa şiddetle karşı. Başbakan Gerhard Schröder eylül ayında az farkla kazandığı seçim zaferi öncesinde, bu eğilimi benimseyerek oy toplamıştı.

  Başa Dön

• Fransa: Almanya ile beraber Avrupa'da savaş karşıtı cephenin başını çekiyor. Üstelik BM Güvenlik Konseyi'nde veto yetkisi de var. Cumhurbaşkanı Jacques Chirac savaşı desteklemediğini açıkladı; ancak veto yetkisini kullanarak bir savaş kararı çıkmasını engelleme konusunda söz vermedi. Herhangi bir oylamada her iki ülke de çekimser oy kullanabilir. Bu arada BM denetçilerinin görevlerini tamamlayabilmesi için birkaç ay daha süre tanınmasını istiyor.

  Başa Dön

• Rusya: Irak'ın silahsızlandırılması için diplomasi yolunun kullanılmasını şiddetle destekliyor. Savaşı meşru kılacak bir neden olmadığını söylüyor. Ayrıca savaş kararının ABD değil, BM tarafından alınması konusunda ısrarlı. Cumhurbaşkanı Vladimir Putin, Bağdat yönetimine 'eğer denetçilere sorun çıkarmaya başlarsa' artık yanlarında yer almayacağı uyarısında da bulundu.

  Başa Dön

• Yunanistan: AB dönem başkanı olan Yunanistan, birliği savaşa destek pozisyonundan uzaklaştırmak için büyük çaba harcıyor. AB'nin bu konuda ortak tavır belirlemesi için çalışan Yunanlılar, 15 dışişleri bakanının imzasını taşıyan ve Irak'ı silah denetimine 'gecikmeksizin' yardımcı olmaya çağıran, ayrıca denetçilere daha fazla zaman tanınması gerektiğini ima eden bir bildiri yayımlatmayı başardı.

  Başa Dön

• Çek Cumhuriyeti: AB'ye üyelik için geri sayıma başlayan ülkeler arasında Körfez'e asker gönderen tek ülke. Çek ordusu, kimyasal silahlara karşı savaş konusunda uzman. Kuveyt'te geçen mart ayından beri kimyasal silahlarla mücadele amaçlı bir birlik bulunduruyorlar ve yakında bir birlik daha gönderecekleri söyleniyor. ABD aynı zamanda koalisyon birliklerinin Çek hava ve kara sahasından geçmesi için izin talep etti. Bu konuda nihai kararı meclis alacak; ancak 1991 yılındaki ilk Körfez Savaşı sırasında gerekli izni veren meclisin bu sefer de itiraz etmesi beklenmiyor.

  Başa Dön

• Polonya: Henüz birlik gönderme sözü vermedi; ancak kendi bölgesinde ABD'nin en büyük destekçisi olarak kabul ediliyor. Dışişleri bakanları herhangi bir savaş durumunda, BM kararı olsun olmasın, destek vereceklerini defalarca yineledi. Polonya hala Avrupa'ya tam güven duymuyor. Gerçi AB'ye girmesi için Almanya yardım etti, ancak askeri konularda ABD'ye güvenmeyi tercih ediyor; en azından bir Avrupa ordusu kurulana dek.

  Başa Dön

• Macaristan: Güneyindeki Taszar üssünü ABD'ye açarak burada 3 bin kadar Iraklı muhalifi çevirmen, rehber ve idari işlerde kullanılacak elemanın eğitilmesine izin verdi. Macarlar, Taszar'ın saldırı amaçlı eğitim için kullanılmadığında, burada yalnızca savunma amacıyla hafif silah kullanımının öğretildiğinde ısrar ediyor. Geçmişte Taszar, Bosna-Hersek ve Kosova'daki NATO operasyonları için lojistik amaçlarla kullanılmıştı.

  Başa Dön

• Bulgaristan: Gelecek yıl NATO'ya katılmaya hazırlanan Bulgaristan, ABD'ye ters düşecek politikalardan kaçınıyor. Havaalanlarını Amerikan kullanımına açmak için görüşmeleri sürdürüyor; ayrıca eğer gerekirse Irak'tan 10 bin mülteci kabul etmek için hazırlık yapıyor. BM Güvenlik Konseyi üyesi; ancak veto yetkisi yok. Krizin barışçı yollarla çözülmesini tercih eden Sofya hükümeti, büyük olasılıkla ikinci bir BM kararı olmadan da savaşı desteklemeye ikna edilebilir.

  Başa Dön

• Slovakya: NATO'ya katılmak için sıra bekleyen bir başka ülke. ABD tarafından olası bir savaş durumunda kurulacak uluslararası koalisyona resmen davet edildi. Ancak böylesi bir katılım, bu yıl içinde düzenlenmesi beklenen NATO'ya üyelik referandumunu etkileyerek, 'hayır' oylarının artmasına neden olabilir. Kamuoyu şu anda NATO konusunda ikiye bölünmüş durumda; Irak'ta savaş çıkarsa dengeler değişebilir.

  Başa Dön

• Slovenya: Bu ülkeden olası bir savaş durumunda asker katkısı istenmedi. Ancak Irak'ta savaş çıkması, 23 Mart tarihinde yapılacak NATO referandumunun sonucunu etkileyebilir. Savaşa karşı çıktığı kabul edilen diğer AB ülkeleri: Avusturya, Belçika ve Lüksemburg.

  Başa Dön

• Kesin tavır almamış AB ülkeleri: İrlanda, Portekiz, İsveç ve Finlandiya.