Kudüs'ün haberini yapmak, dengeyi tutturmak

Tim Franks

BBC Kudüs

Öncelikle bir itiraf: Ben bir Yahudiyim ve bir gazeteciyim.

Ve şimdi de bir özür: Gazetecinin kendisini yapacağı haberin gündemine oturttuğu, benmerkezci yazılardan nefret ederim. Ama şimdi tam o tarzda birşey yazmak üzereyim.

Fakat izin verin de açıklayayım. Benim bu ikili kimliğim, yani Yahudi ve gazeteci kimliğim son 3,5 yıldır özel meselem olmakla kalmadı.

Başından beri çok sayıda dostun, tanıdıkların ve tanımadık insanların müthiş önemli saydığı bir konu oldu.

Bundan önceki görev yerim olan Brüksel'de gittiğim sinagogdaki Yahudiler, yeni görevimi duyduklarında gelip sırtımı sıvazladılar ve "Tanrı'ya şükürler olsun, nihayet olayı bir de bizim açımızdan anlatabileceksin" dediler.

Okuldan, Yahudi olmayan bir sınıf arkadaşım vardı. 20 yıldır tek kelime etmemiştik.

O da bana birden e-posta atıp, yeni görevimde Yahudiliğe duyduğum sadakat ile gazeteciliğe duyduğum sadakatin çatışmasıyla geçeceğim zorlu sınav dolayısıyla üzüntülerini bildirdi.

Yahudi olmayan bir aile dostumuz ise akrabalarımdan birine, benim bu göreve eski İsrail Başbakanı Ariel Şaron'un, BBC genel müdürüne uyguladığı baskı yüzünden getirildiğimi ilan etmiş.

Ve bir de ben daha tek kelime haber yazmadan, bir gazeteci olarak suçlu olduğuma inananlar var:

Güçlü Yahudi lobisine rehin olmaktan, Filistinlilerin kurbanlık kültürüne köle olmaktan, Asya'nın bu batı köşesindeki her olayı büyütüp, ortalığı velveleye vermekten suçlu...

Orta Doğu'da pekçok insanın başkaları hakkında asla değişmeyen görüşleri var. Yaftalar, insanları tanımlamakta kullanılmıyor. İnsanlar, yaftalarla özdeşleştiriliyor.

Tabii efsanelerden oluşan bu duvarlarda delikler açmaya hazır İsrailliler de var.

Göçmen bir Yahudi

Jeremy bundan 20 yıl önce İsrail'e göç etmiş İngiltereli bir Yahudi.

Eşi ve üç kızıyla birlikte Kudüs'te küçük bir apartman dairesinde yaşıyor.

Kolay ya da refah içinde bir hayat değil yaşadığı, ama dindar bir Yahudi ve inançlı bir Siyonist olarak yeryüzünde bulunmak isteyeceği tek yer burası.

Fakat yeni ülkesi hakkında konuşurken giderek daha derin bir umutsuzluğa sürüklendiği de bir gerçek.

Örneğin Batı Şeria'daki Yahudi yerleşimlerini ele alalım.

Siyonizm ideolojisine gönülden bağlı Yahudi yerleşimciler, adı kutsal kitaplarında sık sık geçen bu toprakları Tel Aviv'den ya da İsrail'in ana toprakları kabul edilen, Yeşil Hat'ın ötesindeki diğer tüm kentlerden daha önemli görüyor.

Jeremy onların bu toprakları yüceltmesinin artık "puta taparlık" seviyesine geldiğini söylüyor.

Hakaret

Siyonizm ideolojisine gönülden bağlı Yahudi yerleşimciler, adı kutsal kitaplarında sık sık geçen bu toprakları Tel Aviv'den ya da İsrail'in ana toprakları kabul edilen, Yeşil Hat'ın ötesindeki diğer tüm kentlerden daha önemli görüyor.

Tim Franks, BBC Kudüs muhabiri

Son 5 bin yılda Yahudiler arasında bundan daha ağır bir hakaret az görülmüştür.

Daha modern bir hakarete, Batı Şeria'nın El Halil kentinde bir grup Yahudi'nin bir evden çıkarılması sonrasında rastladık.

Yapılan tüm felaket tellallığına rağmen İsrail polisi ile ordusu, İsrail Yüksek Mahkemesi'nin bu binada yasadışı bir şekilde yaşadığına hükmettiği Yahudileri oradan kolayca çıkardı.

Ama sonra isyan eden bir grup Yahudi, hınçlarını bu evin altındaki vadide yaşayan Filistinliler'den aldı.

Korku içindeki ailelerin kendilerini kapadığı evlere taş ve molotof kokteylleri atılırken, bir duvarın dibine çöktüm.

Yakındaki yerleşim birimi Kiryat Arba'dan çok sayıdaki yerleşimci, vadinin öte yanında, aynı duvarın üzerine abanmış, görünürde kayıtsızca karmaşayı izliyordu.

Ertesi gün, İsrail gazetesi Haaretz bir önceki akşam çıkan isyanı "pogrom" diye niteledi. Pogrom 19. yüzyılda Rusya'daki sistematik, kanlı, Yahudi karşıtı isyanları tanımlamak için kullanılan bir kelime.

Filistinlilere yapılan bir saldırıyı tanımlamak için kullanılması şok edici, dokunaklı ve yerindeydi.

Pogrom dehşeti

Sanırım, ve benmerkezciliğimi bağışlayın lütfen, bazıları bir BBC muhabiri olarak asla, asla yanıtlamak istemeyeceğim soruya yanıtımı merak edecektir:

Bu ve bunun gibi milyonlarca olay, bana, bir Yahudi'ye, Yahudi devleti hakkında neler hissettirdi?

Bir açıdan, yanıtlaması kolay: O geceki isyanlar korkunçtu.

Baba tarafından dedelerim, geçen yüzyılın başında Litvanya ve Rusya'ya terk ederek İngiltere'ye sığınmış.

Onlar ve aileleri, pogrom dehşetini çok iyi bilirdi herhalde.

Bu haberi radyoya ve televizyona verirken, bir Yahudi olduğum için farklı davrandığıma inanmıyorum.

Ama ertesi gün, Yahudilerin yaptığı bu şiddeti düşünürken daha karamsar hissediyor muydum kendimi? Belki...

Bir Yahudi olarak Yahudi devleti hakkında neler hissettiğime gelince. Bir gazeteci olarak ne hissediyorsam aynısını: Bu devlet var.

Tıpkı devletsiz Filistinlilerin de var olduğu gibi.

İkisi de bol kanlı bir hesaplaşma olmadan yok olamaz. Hiçbir rakip söylem, diğerini yok edemez. Artık geleceğe bakmak lazım.

Farklı kanunlar

Evet, burası benzersiz bir yer. Ama bu, farklı kurallara göre yaşanacak anlamına gelmiyor.

Bu konuda en ilginç yorumlardan birini Şoşanna Şilo'daki bir yerleşim biriminde duymuştum.

Gözleri parlayan bir anneanneydi.

Batı Şeria'daki doğaçlama bir protesto sırasında, öfkeden kaskatı kesilmiş bir halde, İsrailli jandarmalar tarafından götürülürken tanıştık.

Birkaç hafta sonra kendi yerleşiminde yeniden görüştük.

Meselenin yalnızca dünyanın bir Filistin devleti kurmak istediği bu toprakların, aslında Yahudilere ait olmasından ibaret olmadığını söylüyordu.

Diğer tarafın barış istediği görüşünün de bir sanrıdan ibaret olduğunu savunuyordu.

"Burası Orta Doğu" dedi bana, "Avrupa değil. Biz burada başka kanunlara göre yaşıyoruz."

Evet, doğru, Orta Doğu'da yaşıyoruz. Ama Orta Çağ'da değil.

Bugünlerde hepimiz farklı kanunlara göre yaşamaya çalışmalıyız. Öyle değil mi?