Anayasa'da neler değişecek?

Paket Anayasa Mahkemesi'nin işleyişinde de değişiklik öngörüyor

AKP hükümetinin bir süredir hazırlıklarını yaptığı anayasa değişikliği paketinin ayrıntıları netleşti.

Anayasa değişiklik teklif taslağı, yürürlük maddesi hariç, 3'ü geçici 26 maddeden oluşuyor.

Teklif taslağının yayımı tarihinde yürürlüğe girmesi ve halkoylamasına sunulması halinde ise tümüyle oylanması öngörülüyor.

HSYK'nın yapısı değişiyor

Anayasa'nın Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu'nun yapısını düzenleyen 159. maddesindeki değişiklik pakette öne çıkan düzenlemelerden.

Değişiklikle HSYK'nın halen 7 olan asıl üye sayısı 21'e, 5 olan yedek üye sayısı ise 10'a çıkarılıyor.

Uzun yıllardır tartışılan, Adalet Bakanı'nın HSYK'nın başkanlığı ve müsteşarının kurul üyeliği devam edecek.

Ancak şimdiye kadar yüksek yargı denetiminde olan üye seçimi süreci değiştiriliyor.

Buna göre HSYK'nın dört asil üyesi, yüksek öğretim kurumlarının hukuk, iktisat ve siyasal bilimler dallarında görev yapan öğretim üyeleri, üst kademe yöneticileri ile avukatlar arasından Cumhurbaşkanı'nca belirlenecek.

Bir asil ve bir yedek üyesi Anayasa Mahkemesi raportörleri arasından Anayasa Mahkemesi'nce, üç asil ve iki yedek üyesi Yargıtay üyeleri arasından Yargıtay Genel Kurulu'nca, bir asil ve bir yedek üyesi Danıştay üyeleri arasından Danıştay Genel Kurulu'nca, yedi asil ve dört yedek üyesi birinci sınıf olup, birinci sınıfa ayrılmayı gerektiren nitelikleri yitirmemiş adli yargı hakim ve savcıları arasından adli yargı hakim ve savcılarınca, üç asil ve iki yedek üyesi ise, idari yargı hakim ve savcıları arasından idari yargı hakim ve savcılarınca, dört yıl için seçilecek.

Süresi biten üyeler yeniden seçilebilecek.

Anayasa Mahkemesi'nde değişiklik

Anayasa Mahkemesi'nin kuruluşunu düzenleyen 146. maddede değişiklik yapılıyor. Buna göre halen 11 asil 4 yedek üyeden oluşan Anayasa Mahkemesi 19 asil üyeden oluşacak.

TBMM 2 üyeyi Sayıştay Genel Kurulu'nun gösterdiği 3'er aday arasından, 1 üyeyi ise baro başkanlarının avukatlar arasından göstereceği 3 aday arasından gizli oylamayla seçecek.

Cumhurbaşkanı 3 üyeyi Yargıtay, 2 üyeyi Danıştay, 1 üyeyi Askeri Yüksek İdare Mahkemesi'nce gösterilecek 3'er aday içinden, 3 üyeyi ise YÖK'ün kendi üyesi olmayan Yüksek Öğretim Kurumları öğretim üyeleri arasından göstereceği 3'er aday içinden seçecek.

Cumhurbaşkanı 7 üyeyi ise direkt olarak atayacak. Cumhurbaşkanı 5 üyeyi üst kademe yöneticileri, serbest avukatlar veya Anayasa Mahkemesi raportörleri arasından, 2 üyeyi ise yüksek öğrenim görmüş, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları arasından seçecek.

Ayrıca Anayasa Mahkemesi üyelerinin görev süreleri sınırlanacak. 12 yıl için seçilecek olan üyeler, 2 defa üyeliğe seçilemeyecek.

Anayasa Mahkemesi'nin görev tanımında ciddi bir değişiklik söz konusu. Mevcut uygulamada Anayasa Mahkemesi'ne sadece anamuhalefet partisi, cumhurbaşkanı ve 110 milletvekili gidebiliyor.

Değişiklikle kişisel başvuru hakkı tanınıyor. Buna göre, kişiler, ''Anayasa şikayeti'' başvurusunda bulunabilecek.

12 Eylül'e yargı yolu

Anayasanın, 12 Eylül yöneticilerinin yargılanmasını önleyen geçici 15. maddesi, yürürlükten kaldırılıyor.

Askere sivil yargı

Askeri mahkemeler askerlerin sadece askerlik hizmet ve görevleri ile ilgili olarak işledikleri askeri suçlara ait davalara bakmakla görevli olacak. Devletin güvenliğine, anayasal düzene ve düzenin işleyişine karşı suçlara ait davalar, her durumda adliye mahkemelerinde görülecek. Siviller savaş hali dışında askeri yargıda yargılanamayacak.

YAŞ kararlarına yargı yolu

Yüksek Askeri Şura kararlarına yargı denetimi getiriliyor.

Ancak yargı bu yetkiyi idari eylem ve işlemin hukuka uygunluğunun denetimiyle sınırlı kullanacak, yerindelik denetimi yapamayacak.

Memura toplu sözleşme hakkı

Anayasa'nın, ''toplu iş sözleşmesi hakkı'' başlığını taşıyan 53. maddesinde yapılan değişiklikle memurlara ve diğer kamu görevlilerine toplu sözleşme yapma hakkı tanınıyor.

AKP'nin hazırladığı Anayasa değişikliği paketinde kadınlara yönelik "pozitif ayrımcılığa" da yer veriliyor. Anayasa'nın ''kanun önünde eşitlik'' başlıklı 10. maddesinde yapılan değişiklikle, ''Kadınlar ve erkekler eşit haklara sahiptir. Devlet, bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür'' şeklindeki maddeye, ''Bu maksatla alınacak tedbirler, eşitlik ilkesine aykırı olarak yorumlanamaz. Çocuklar, yaşlılar ve engelliler, gibi özel suretle korunması gerekenler için alınacak tedbirler, eşitlik ilkesine aykırı sayılamaz'' hükümleri ekleniyor.

Pakette özel hayatın gizlliğinin korunması için de anayasa değişikliği öngörülüyor.

Öze hayatın gizliliğini düzenleyen 20. maddeye, ''Herkes kendisi ile ilgili kişisel verilerin korunmasına isteme hakkına sahiptir. Bu hak, kişinin kendisi ile ilgili kişisel veriler hakkında bilgilendirme, bu verilere erişme, bunların düzeltilmesini veya silinmesini talep etme ve amaçları doğrultusunda kullanılıp kullanılmadığını öğrenmeyi de kapsar. Kişisel veriler, ancak kanunda öngörülen hallerde veya kişinin açık rızası ile işlenebilir'' hükmü ekleniyor.

Yurt dışına çıkış yasağı

Anayasa'nın ''seyahat hürriyeti'' başlıklı 23. maddesinde değişiklik yapılıyor.

Buna göre, ''vatandaşın yurtdışına çıkma hürriyeti, ancak suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle ve hakim kararına bağlı olarak" sınırlandırabilecek.

Çocukların korunması

Anayasa'nın ''Ailenin korunması'' başlıklı 41. maddesinde değişiklik yapılıyor.

Maddenin başlığı, ''ailenin korunması ve çocuk hakları'' şeklinde değiştiriliyor, maddeye, çocukların korunması konusunda hükümler ekleniyor.

Maddeye eklenen hüküm şöyle: ''Her çocuk, yeterli himaye ve bakımdan yararlanma, yüksek yararına açıkça aykırı olmadıkça ana ve babası ile kişisel ve doğrudan ilişki kurma ve sürdürme hakkına sahiptir. Devlet, çocuk istismarı, cinsellik ve şiddete karşı çocukları koruyucu tedbirleri alır.''

Partilere Sayıştay denetimi

Anayasa'nın, ''siyasi partilerin uyacakları esaslar'' başlıklı 69. maddesi değiştiriliyor. Buna göre, siyasi partilerin mali denetimi Sayıştay tarafından yapılacak.

Siyasi partiler hakkında kapatma davası, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın talebi üzerine, TBMM'de grubu bulunan her siyasi partinin 5'er üye ile temsil edildiği ve Meclis Başkanı'nın Başkanlığı’nda oluşturulacak komisyonun üye tam sayısının üçte 2 çoğunluğu ve gizli oyla vereceği izin üzerine açılacak dava sonucunda Anayasa Mahkemesi’nce karara bağlanacak.

Komisyonun bu kararı, yargı denetimi dışında olacak. Reddedilen izin başvurusunda ileri sürülen sebepler, hiç bir şekilde yeni bir başvuruya konu olamayacak.

Siyasi parti gruplarında ve TBMM'de izin konusunda görüşme yapılamayacak ve karar alınamayacak.

Partilerin kapatılma davasında devlet yardımında yoksun bırakılma, bağlı olduğu kapatma davasının ve kararın usulüne tabi olup tek başına dava konusu yapılamayacak.

Kapatma davasında, partililere verilen ''siyasetten men edilme'' süresi 5 yıldan 3 yıla indiriliyor.

Dilekçe hakkı

Anayasa'nın ''dilekçe hakkı'' başlıklı maddesinde yapılan değişiklikle herkese bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı tanınıyor.

TBMM Başkanlığı'na bağlı olarak kurulması öngörülen ''Kamu Denetçiliği Kurumu'', idarenin işleyişi ile ilgili şikayetleri inceleyecek. Kamu başdenetçisi, TBMM tarafından gizli oyla ve 4 yıl için seçilecek.

Milletvekilliğinin düşmesi

Anayasanın ''milletvekilliğinin düşmesi'' başlıklı 84. maddesinde değişiklik yapılıyor.

Buna göre, partinin temelli kapatılmasına beyan ve eylemleri ile sebep olduğu Anayasa Mahkemesi'nin kararında belirtilen milletvekilinin milletvekilliğinin, kararın, Resmi Gazete'de yayımlandığı tarihte sona ermesini öngören hükmü, yürürlükten kaldırılıyor.

Böylece parti kapatma davalarında, milletvekilliğinin düşürülmesi kararı verilemeyecek.

Çiçek: Yeni Anayasa ihtiyacı kesin

Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı Cemil Çiçek, Adalet Bakanı Sadullah Ergin ve AK Parti Grup Başkanvekili Bekir Bozdağ ile birlikte düzenlediği basın toplantısında, ''milletvekili sıfatlarıyla basın toplantısını yaptıklarını'' vurguladı.

Çiçek, anayasa değişikliğinin hükümet konusu olmadığına, bunu yapacak olan tek mercinin TBMM olduğuna işaret etti.

Cemil Çiçek, 1982 anayasasının yürürlüğe girdikten sonra dünyanın en çok tartışılan anayasası olduğunu belirterek ''Yeni bir anayasaya ihtiyaç olduğu kesindir'' dedi.

Ana muhalefet partisi CHP grup başkan vekili Süha Okay ise paketin kendilerine sunulması sonrası yaptığı açıklamada, bunun doğrudan doğruya AKP'nin yapmış olduğu bir çalışma olduğunu, mecliste hazırlanmadığını belirterek "bu aşamada AKP ile böyle bir paket konusunda birlikte olmayacağımızı defalarca dile getirdik" diye konuştu.

Teklif, Anayasa'nın 10, 20, 23, 41, 53, 69, 74, 84, 94, 125, 128, 129, 144, 145, 146, 147, 148, 149, 156 ve 159. maddelerinde değişiklik öngörüyor.