Паёми ҳамоиши замин ин буд, ки ҳеҷ чиз ба ҷуз аз тағйир дар маниши инсонӣ ва рафтори иҷтимоъии сокинони Замин наметавонад тазминкунандаи тағйироти мавриди ниёз барои тавсеъаи пойдор бошад
Чи гуна мумкин аст, хонаводае дар ҳошияи ҷангал зиндагӣ кунад ва дар сармои зимистон аз сӯзондани чӯбҳои ҷангалӣ сарфи назар кунад? Ҳамин саволи ба зоҳир сода ҳастаи аслии “Ҳамоиши Замин” дар соли 1992 буд, ҳамоише, ки шаҳри Риудеженейру дар Брозил номи худро бар он ниҳод.
Саволи фаннии “Ҳамоиши Риу” ин буд, ки тавсеъаи пойдор чӣ гуна рух медиҳад ва оё метавон аз ҳама сокинони саёраи Замин ба нисбати мусовӣ интизор дошт, барои пойдор мондани раванди тавсеъаи миллӣ дар кишварашон ба мабонии муштараки ҷаҳонӣ пойбанд бошанд? Ҳоло бист сол пас аз ҳамоиши замин дар Риу тасвири дақиқтаре аз раванди тавсеъаи пойдор ба даст омадааст.
Паёми ҳамоиши замин ин буд, ки ҳеҷ чиз ба ҷуз аз тағйир дар маниши инсонӣ ва рафтори иҷтимоъии сокинони Замин наметавонад тазминкунандаи тағйироти мавриди ниёз барои тавсеъаи пойдор бошад. Аммо амал ба ин паём ҳатто дар кишварҳое бо таърихи мухтасар низ осон нест, зеро чигунагии мудирияти сарзамин ва наҳваи истифода аз манобеъи он барои бисёре аз миллатҳо мавзӯъе хонаводагӣ, тоифаӣ ва қабилаӣ ва аз асос ғайримиллӣ аст.
Ба унвони мисол бардошти об аз манобеъи сатҳӣ ва зерзаминӣ дар кишварҳои бостонӣ ва дар ҳоли тавсеъа, бар асоси улгуҳои маҳаллӣ сурат мегирад ва тағйир дар наҳваи ҳусул ва корбурди он мунҷар ба рӯёрӯиҳои маҳаллӣ ва фаромарзӣ мешавад. Илова бар ин нигоҳи рӯҳонӣ ба об дар миёни пайравони адёни мухталиф, мудирияти миллии ин модаро аз дасти давлатҳо хориҷ мекунад. Бинобарин ҳар тағйири бунёдин дар рафтори иҷтимоъӣ барои пойдории раванди тавсеъа метавонад, ҳатто ба динситезии барномарезони тавсеъа таъбир шавад.
Умрони тавсеъаситезон
Таъбири динситезона аз тавсеъаи пойдор натанҳо дар байни пайравони адён тарафдор дорад ва онҳоро аз мушорикати ҷаҳонӣ барои тавсеъаи пойдор дур мекунад, балки дар бисёре маворид ҳукуматҳои мазҳабиро низ ташвиқ мекунад, то барои касби орои бештари мардум барномаҳои умрониро бо рӯйкардҳои иҷтимоъӣ, иқтисодӣ ва сиёсии тавсеъаситез дунбол кунанд.
Нуктаи қобили таваҷҷӯҳ дар чунин шакле аз зиддият бо тавсеъа, ин аст, ки фаслҳои омӯзиш ва парвариши умумӣ ва донишгоҳӣ низ бар пояи адами мушорикат дар барномаҳои ҷаҳонӣ тадвин мешаванд. Яке аз беҳтарин намунаҳои чунин вазъияте дар Эрон рух дод, ки бо таҷдиди назари амиқ дар барномаҳои омӯзишии улуми иҷтимоъӣ ва улуми инсонии донишгоҳҳо, бардоштҳои тоифаӣ ва қабилаӣ дар бархурд бо мавзӯъи ҷаҳонии тавсеъаи пойдор ташвиқ мешаванд.
Дар гурӯҳе аз кишварҳои ҷаҳони севум, дар он даста аз кишварҳои дар ҳоли тавсеъа, ки моил ба мушорикати ҷаҳонӣ ҳастанд, маводди омӯзишӣ барои ташвиқи мардум ба ҳамкориҳои ҷаҳонӣ ҳанӯз дар дастрас нест.
Барои мисол, Милс Зановӣ, нахуствазири Етиюпӣ, дар назархоҳии “Рию 20+”, барномаи муҳитзисти миллали муттаҳид гуфтааст, кишварҳои пешрафта ба кишвари Етиюпӣ пешниҳод кардаанд, ки бештарин сармоягузориро барои сохти мадорис анҷом диҳанд, аммо вақте ҳамон кишварҳо дар эҷоди саноеъ ва зерсохтҳои тавсеъаӣ ба мо кумак намекунанд, мардум ҳам чизе дар бораи фановариҳои созгор бо муҳити зист дар мадорис ёд намегиранд, чун ин фановариҳоро намебинанд ва натиҷа ин мешавад, ки ҳеҷ тамоиле барои мушорикати ҷаҳонӣ пайдо нахоҳанд кард.
Роҳкори маҳаллӣ барои мушкиле ҷаҳонӣ
Акнун ду даҳа пас аз “Ҳамоиши замин” чашмандозҳои тозае дар заминаи пешбурди барномаҳои тавсеъаӣ дар кишварҳои ҷаҳон эҷод шудааст
Акнун баъд аз бист сол ки аз “Ҳамоиши замин” дар Риудуженейру гузашта, чашмандозҳои тозае дар заминаи пешбурди барномаҳои тавсеъӣ, назири истифода аз инержиҳои таҷдидпазир дар кишварҳои ҷаҳон эҷод шудааст. Яке аз ҷазобтарини ин чашмандозҳо дар омӯзиши дастандаркорони расонаҳо барои тавлиди мӯҳтавои расонаӣ барои мардум дар заминаи энержиҳои нав аст.
Бигзоред аз таҷрибаи 12 соли гузаштаам бигӯям. Аз бист сол пеш барномаи муҳити зисти миллали муттаҳид ҳар сол гурӯҳи бузурге аз рӯзноманигорон ва барномасозони родю ва телевизюн дар кишварҳои дар ҳоли тавсеъаро барои омӯзиши тавлиди мӯҳтаво ва барнома дар заминаи тавсеъаи пойдор, ба коргоҳҳои омӯзиши минтақаӣ ва ҷаҳонӣ даъват мекунанд.
Ман дар 12 соли гузашта теъдоде аз рӯзноманигроони офриқоиро омӯзиш додаам. Гурӯҳе аз онҳо дар кишварҳояшон анҷуманҳои рӯзноманигорони илмӣ ва муҳити зистиро ташкил додаанд ва ҳоло ба унвони коршиносони бумӣ дар ҳавзаи улуми ва муҳити зист ба тавлиди мӯҳтаво барои расонаҳо ва барномаҳои омӯзишии муртабит бо тавсеъаи пойдор дар мадорис кумак мекунанд.
Ин кор бахше аз талоши ҷаҳонӣ барои посух додан ба саволотест, ки “Ҳамоиши Замин” дар соли 1992 барои он ташкил шуд. Ин ки чи тур метавондар ҳошияи ҷангал зиндагӣ кард ва дар сармои зимистон аз сузондани чуби дарахтони ҷангал чашм пӯшид. Чи ҷонишине барои он дорем? Ин ки агар дарахтеро қатъ мекунед, ниҳоле дар азои он бикоред, фарқе намекунад дар ҷангалҳои Омозун ҳастед ё дар Сисангон. Ин ҳамон чизе аст, ки ба он мегӯянд “ҷаҳонӣ фикр кунед ва маҳаллӣ амал кунед”.
