Заринаи Хушвақт
Би-би-сӣ, Душанбе
Сокинони манотиқи баландкӯҳи Бадахшони Афғонистон мегӯянд, ки дар фасли сармо аксари мардуми ин минтақа бо мушкилоти бештари иҷтимоъӣ рӯбарӯ мешаванд.
Адами иртиботи заминӣ ва набуди роҳҳои ҳавоӣ аз ин минтақа ба шаҳрҳои марказии Афғонистон, камбуди пизишкон ва омӯзгорон ва камбуди маводди ғазоӣ аз ҷумлаи душвориҳоест, ки аксари сокинон дар суҳбат бо Би-би-сӣ ба он таъкид карданд.
Ҳамчунин мушкили дастрасӣ ба хадамоти беҳдоштӣ дар фасли зимистон мӯҷиби афзоиши маргу мир дар миёни сокинон ва бавижа кӯдакони бемор дар рустоҳои дуруфтодаи Бадахшони Афғонистон шудааст.
“Бунбаст дар кӯҳистон”
Рустои Боғирез, яке аз даҳҳо деҳоти вулусволии Дарвоз дар Бадахшони Афғонистон аст, ки ба гуфтаи сокинони он, набуди роҳҳои иртиботӣ маҳалли онҳоро чун даҳҳо рустои дигари ин минтақаи баландкӯҳ дар “бунбасти иртиботӣ” қарор додааст.
Дар рустоҳои вулусволии Дарвоз теъдоди сокинони таҳсилкарда дар донишгоҳҳои олӣ андак аст.
Давлатхудои Покзод, яке аз сокинони таҳсилкардаи ин рустост, ки мудирияти маъорифи вулусволии Дарвози Бадахшонро ба ӯҳда дорад.
Оқои Покзод мегӯяд, ки вазъияти омӯзишу парвариш дар ин минтақаи дуруфтода тайи солҳои ахир беҳбуд ёфтааст.
Аммо вай афзуд: ”Ҳанӯз мушикилоти зиёде домангири шогирдону муаллимон дар арсаи омӯзишу парвариш дар Дарвоз аст. Фарзи мисол мо агар хостем ба марказ номае ирсол кунем, ба сабаби мушкилоти роҳ барои дарёфти ин нома ва посух ба он рӯзҳои зиёде сипарӣ мешаванд.”
Оқои Покзод мегӯяд, ки дар минтақаи онҳо барои ҷалби духтарон ба омӯзишу парвариш фаъолиятҳое анҷом шуда ва ҳудуди 30 дар сади муъаллимони макотиби минтақа аз ҷумлаи занон ва духтарон будаанд.
Кӯдакон ва ҷавонон
Лисеи Нусай яке аз бузургтарин муассисаҳои омӯзишии ин минтақа аст, ки дар он ҳудуди 800 шогирд таҳсил мекунанд.
Раҳматулло Ҳойил яке аз омӯзгорони ин лисе мегӯяд, ки камбуди синфхонаҳо дар мадраса онҳоро водор кардаст, ки духтарону писарони боло аз клоси ҳаштумро дар як синфхона ҷо кунанд. Вай афзуд, ки бисёре аз волидони шогирдон, мухолифи ин иқдоми омӯзгорон ҳастанд.
Ҳамчунин ба гуфтаи вай мушкилоти кутуби дарсӣ ва дигар васоли омӯзишӣ барои тадриси хуби шогирдон имкон намедиҳад.
Оқои Раҳматулло мегӯяд, ки муъаллимони ин мадраса ҳудуди 100 дулор ҳуқуқ дарёфт мекунанд ва аз ҳашт моҳ бад ин сӯ ҳуқуқашонро дарёфт накардаанд.
Рафӣ Муҳаммад, масъули шифохонаи Нусай мегӯяд, ки мушкилоти арсаи беҳдошти кӯдакон ва занон бо ифтитоҳи шифохона то андозае рафъ шуд.
Ҳамчунин вай афзуд, ки ахиран бар асосии як тавофуқ миёни Тоҷикистону Афғонистон бемороне, ки ҳолашон вахим аст, ба бемористонҳои Бадахшони Тоҷикистон интиқол хоҳанд ёфт.
Оқои Муҳаммад мегӯяд: “Мушкили рафту омад дар фасли зимистон имкони интиқоли кӯдакони беморро ба шифохона намедиҳад ва мутаассифона маргу мир миёни кӯдакон дар рустоҳои дуруфтодаи Бадахшони Афғонистон ҷо дорад. Ҳарчанд омори дақиқе дар ин маврид дар даст надорем.”
Мушкилоти занон ва духтарон
Нурбибӣ ҳамсари оқои Покзод аз ҷумлаи андак занони рустои Боғирез аст, ки дар муассисаи вобаста ба Оғохони чаҳор фаъолият дорад. Нурбибӣ мегӯяд, ки мушкилоти занону духтарони ин минтақаро ба хубӣ балад аст, зеро фаъолиятҳои вай вобаста ба занону кӯдакон аст.
Хонум Нурбибӣ мегӯяд: “Шифохонае, ки бо кӯмаки бунёди Оғохон сохта шудааст, танҳо муассисаи беҳдошти аст, ки ба мардум хадамоти беҳдошти ироа мекунад. Танҳо пизишки ин шифохона аз Бадахшони Тоҷикистон аст. Мо пизишкони хонум надорем.”
Нурбибӣ ба ин суол ки оё куллия духтарони ҷавон дар Дарвози Афғонистон бо омӯзишу парвариш фаро гирифта шудаанд ё хайр чунин посух дод: “Ҳарчанд дар рустоҳои Нусай бештари духтарон равонаи мактаб шудаанд, аммо бархе аз падарон дар рустоҳои дурдаст, ҳанӯз ҳам барои таҳсили духтаронашон мавонеъ эҷод мекунанд.“
Аз панҷ фарзандаш Нурбибӣ ва Давлатхудо дутои онҳо духтарон ҳастанд. Нурбибӣ ва Давлатхудо орзу доранд, ки ҳар ду духтарашон таҳсил кунанд ва дар шароитит дигаре ба сар баранд.
Қандигул хонуми дигаре, ки дар ҳамсоягии Нурбибӣ ба сар мебарад низ мегӯяд, ки саъй хоҳад кард духтараш дар шаҳри бузург таҳсил кунад: “Ватани мо хеле ақабмонда аст ва занону духтарон бо мушкилоти фарвоне рӯбарӯ ҳастад. Бархе аз кӯдакони мариз аз рустоҳои дур бар асари бемориҳо ҷони худро аз даст медиҳанд.”
“Занони он сӯи рудхона”
Бибинур, яке аз хонумони солманди деҳа аст, ки зоҳиран хеле алоқаманди суҳбат бо хабарнигорон буд.
Аммо хонум Бибинур афзуд, ки забони муъоширати мардуми ин русто лаҳҷаи хосеро дорад ва барои вай бо ин забон суҳбат кардан гуворотар будааст.
Ин хонуми солманд афзуд: “Ман намедонам чанд сол дорам. Савод ҳам надорам. Ва он ҷи ки ман аз овони ҷавониям мушоҳида кардам, ин аст, ки зиндагии мо аз зиндагии иҷтимоъии занону духтарони дар он сӯи рӯдхонаи Ому куллан тафовут дорад. Мо дар манзил зоймон мекунем ва занони он сӯи рудхона таҳти муроқибати пизишкон қарор доранд. Ман шоҳиди марги занони зиёде ба ҳангоми зоймон будам.”
Ба ақидаи ин хонуми солманд тамоми мушкилоти занону духтарон дар қисмати Бадахшони Афғонистон марбут ба маҳрум мондани онҳо аз таҳсилот будааст.
Адами роҳҳои иртиботӣ
Он чи дар рустои Боғирез ба мушоҳида мерасид, мардум бештари корҳои рӯзгорро бо истифода аз ҳайвоноти аҳлӣ анҷом медоданд ва бисёре аз онҳо мегуфтанд, ки сафар ба рустоҳои ҳамсоя ва ё ба Файзобод, маркази устони Бадахшони Афғонистон низ бо асп ва ё хар анҷом мегирад.
Меъроҷиддини Нуриддин, сокини рустои Навободи Нусайи Бадахшони Афғонистон мегӯяд: “Минтақаи мо ба дур аз ҷанг буд, аммо адами таҷваҷҷуҳи зимомдорон ба ин минтақа, “онро ба Гувантанамуи дуввум” табдил додааст. Мушкили аслӣ он аст, ки роҳҳои иртиботӣ то ҳол ба минтиқа бунёд нашудааст. Ва қимати маводди ғазоӣ, ки тавассути роҳҳои кишвари ҳамсоя ба ин ҷо интиқол меёбад ба маротиб гарон мешавад. Аммо мардум барои харидории он пул надоранд.”
Оқои Нуриддин бо ишораи даст ба сӯи қисмати Бадахшони Тоҷикистон мегӯяд: “Дар минтақаи Бадахшони Шӯравии қаблӣ, дар муқоиса ба Бадахшони Афғонистон мардум дар шароити беҳтаре ба сар мебаранд, зеро аз муддатҳо қабл саракҳои (роҳҳои) утумубилгард сохта шуда буд.”
Оқои Нуриддин мегӯяд, ки аз раиси ҷумҳурии Афғонистон дархост дорад то барои беҳбудии зиндагии мардуми Бадахшони Афғонистон ва бунёди роҳҳои иртиботӣ ба кулия нуқоти душворгузари ин минтақа тадобири зарурӣ андешанд.
Пули иртиботӣ
Зайналобиддин вулусволӣ Дарвози Афғонистон мегӯяд, ки беш аз 32 ҳазор сокин дар ин вулусволӣ ба сар мебаранд.
Оқои Зайналобиддин мегӯяд, ки мушкили пардохти ҳуқуқ барои муъаллимонро надоранд. Вай афзуд: “Ҳоло дар ҳамаи мадориси ин ноҳия муаллимон ба таври озмоишӣ фаъолият мекунанд. Баъд аз дақиқ кардани сатҳи ҳирфаии онҳо ва теъдоди дақиқи онҳо мо ҳуқуқи муалимонро низ муайян карда барояшон пардохт хоҳем кард.”
Вулусволи Дарвоз низ мушкили аслии минтақаро набуди роҳҳои иртиботи заминӣ унвон кард.
Аксари сокинони рустои Боғирези Дарвози Бадахшон мегӯянд, ки бо ифтитоҳи пули иртиботии миёни Тоҷикистону Афғонистон зиндагии иҷтимоъии онҳо то андозае беҳтар шудааст.
Аммо истифодаи ҳамешагӣ аз ин роҳ барои онҳо ба сабаби дарёфти раводид номумкин аст. Вале аксари коло ва маводди ғазоӣ ба ин русто ва деҳоти атроф аз роҳи иртиботии Тоҷикистон интиқол меёбад. Сокинони русто аз шабакаи Оғохони чаҳор барои бунёди ин пули иртиботӣ, бинои ҷадиди мадраса ва шифохонаи Нусай изҳори сипос карданд.
Дар роҳи бозгашт аз Дарвози Афғонистон ба ноҳияи Дарвози Тоҷикистон дидам, ки ду комюни ҳомили кӯмакҳои башардӯстона аз ин пул убур карданд.
Назари хонандагон дар бораи ин матлаб
Рустам аз Душанбе:
Ба ростӣ, ки аз гузориши мухтасари Зарринаи Хушвахт он қадар навгониҳое аз ҳолу ахволи зиндагии минтақаи аз чашми оламиён дуруфутодаи мардуми кӯҳистонро бароям дарёфтам, ки тӯли тамоми умрам ин қадар иттилоъро надошта будам.
Аксбардорихои Заррина ин маводи иттилоъотиро дучанд пурмазмунтару зеботар ва пурратар гардондаанд.
Агар имкон даст дихад, шояд Заррина чунин ҳадисхои мусавварро аз дигар манотики аз чашми оламиён дар канормондаи кӯҳистони Бадахшони Афгонистон - ба монанди вулусволихои Шуғнону Ишкошим, Рӯшону Мунчон ва гайрахо идома дихад ва чахонро аз рӯзгору зиндагинома ва мушкилоти ин мардуме, ки аз умқи асрхо бо забони Авастоиву чеҳраи ориёӣ то ба имрӯз расида омадаанд, омода созанд.
Дар ин кори хайр ба Зарринабону тавфиқ мехоҳам!
Валӣ аз Осло, Норвей:
Салом ва дуруд ба шумо!
Ман бисёр аз дидани ин аксҳо хуш шудам. Ман аз он диёр астам, вале 32 сол аст, ки аз он ҷо дурам ва ин кори шумо манро шод сохтааст ва ман навиштаҳои шуморо хондам, хеле сари ҳол шудам, барои он ки 32 сол аст аз он ҷо дурам ва иттилоъ надорам. Агар зиёдтар акс бигзоред, маро хуш месозед, барои он ки ман дур аз диёр астам ва сафар бароям мушкил аст.
Муваффақ бошед.
