Czesław Miłosz

Miłosz pochodził z Litwy, studiował w Wilnie. Debiutował w roku 1933 „Poematem o czasie zastygłym”, był współzałożycielem grupy poetyckiej Żagary.

Wojnę spędził w Warszawie. Potem przez kilka lat pracował w dyplomacji - w polskich placówkach w USA i Francji.

"Sytuacja w 1945 r. była taka, że wszystko leżało w gruzach i ostatecznie trudno było brać za złe literatom, że chcieli drukować, wydawać książki, pisać. Ta aura klęski jest dzisiaj trudno zrozumiała" - mówił poeta o swojej pracy dla komunistycznych władz w wywiadzie udzielonym BBC niemal 20 lat temu.

W 1951 r. Miłosz zdecydował się pozostać na Zachodzie, poprosił o azyl. Od 1960 przebywał w USA, gdzie m.in. był profesorem Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley.

Poeta wybrał Kraków

Po ponad 40 latach spędzonych na emigracji w Stanach Zjednoczonych wrócił do Polski.

Od 1995 roku poeta mieszkał w Krakowie.

Kraków stał się domem Czesława Miłosza od czasu, gdy poeta został honorowym obywatelem miasta i otrzymał mieszkanie przy ul. Bogusławskiego nieopodal ulubionych przez niego Plant.

Początkowo przyjeżdżał tam tylko w lecie. Później jego pobyty w Krakowie były coraz dłuższe. Po śmierci drugiej żony przed dwoma laty został na stałe.

Miał grono bliskich przyjaciół związanych z wydawnictwami Znak i Wydawnictwem Literackim oraz wywodzących się ze środowiska Tygodnika Powszechnego.

Czesław Miłosz zmarł w otoczeniu najbliższych w swoim krakowskim domu. Miał 93 lata.

Doświadczenia XX wieku

W swojej twórczości Miłosz konfrontował uniwersalne wartości moralne z doświadczeniami człowieka XX wieku, posługując się rozmaitymi gatunkami literackimi.

Był autorem poematów i zbiorów wierszy („Ocalenie”, „Traktat poetycki”, „Miasto bez imienia”, „Gdzie wschodzi słońce i kędy zapada”), tomów esejów („Zniewolony umysł”, „Ziemia Ulro”), a także powieści („Dolina Issy”) i małych form (zbiór „Piesek przydrożny”).

W jego dorobku są także przekłady („Księga Psalmów”). W języku angielskim napisał historię literatury polskiej.

Dla całej Polski był jednym z kilku 'sprawiedliwych', których raz się słucha, raz się nie słucha, ale zawsze się podziwia   Adam Zagajewski

'Zachowywał się jak młodzieniec'

Był wielkim człowiekiem w każdym wymiarze - wspomina poeta Adam Zagajewski, który podobnie jak Miłosz wrócił z emigracji do Krakowa:

"Czesław Miłosz był gigantycznym poetą, był wielką inteligencją, był człowiekiem mądrym i odważnym, był też człowiekiem dobrym, którego podziwiałem, od którego się uczyłem. A dla całej Polski był jednym z kilku 'sprawiedliwych', których raz się słucha, raz się nie słucha, ale zawsze się podziwia".

Zdaniem Stanisława Lema, "nikt tak jak Miłosz nie sięgał głęboko w przeszłość naszej kultury literackiej, i nikt tak dobrze jak on nie potrafił mówić o tym, co nas spotkało w przeszłości".

Pisarz Stefan Chwin swoje spotkania z Miłoszem w Gdańsku i Krakowie wspomina jako swoiste lekcje historii:

To że ciągle pojawiały się jego wiersze (...) stwarzało taką sytuację jakby to był najmłodszy poeta pomiędzy nami.   Andrzej Wajda

"Rozmawialiśmy nie tylko o literaturze, ale również o doświadczeniu historycznym, o którym chętnie mówił. Były to rozmowy na pół literackie, na pół prywatne".

Andrzej Wajda mówi, że to szczególnie bolesny dzień, choć wiadomo było, że nastąpi:

"Pozycja Czesława Miłosza, jego żywotność, fakt, że nieustannie pojawiały się jego teksty w ‘Tygodniku Powszechnym’, że nieustannie brał udział w najrozmaitszych dyskusjach, to że ciągle pojawiały się jego wiersze i zbiory wierszy, stwarzało taką sytuację jakby to był najmłodszy poeta pomiędzy nami".

"Był bardzo ważny dla wielu ludzi nie tylko w Polsce, ale i na świecie. Jego życie też jakoś w sposób niesamowity reprezentuje cały ten straszny XX wiek. On przeżył to wszystko" – mówi szwedzki tłumacz Miłosza Andes Budegord.

W rozmowie z BBC Budegord wspominał, że cztery lata temu Miłosz odwiedził Sztokholm i "zachowywał się jak młodzieniec" - tym trudniej uwierzyć w wiadomość o jego śmierci.

Zdaniem Budegorda, ciosem w ogromną witalność polskiego noblisty była śmierć jego żony przed dwoma laty.