کیم قطاس بخش خبری بی بی سی - واشنگتن

	دولت آمریکا تغییر روش معمر قذاقی را نشانه کارآیی سیاست خارجی خود دانسته است

سفر روز جمعه وزیر خارجه آمریکا به لیبی دیداری تاریخی و در عین حال، گامی دیگر در راستای عادی سازی روابط ایالات متحده با این کشور محسوب می شود.

روند عادی سازی روابط دو کشور از حدود هفت سال پیش به جریان افتاد و در ادامه آن، معمر قذافی، رهبر لیبی، مسئولیت بمب گذاری سال 1988 را که به سقوط هواپیمای پان امریکن بر فراز شهر لاکربی در اسکاتلند منجر شد پذیرفته، برنامه تسلیحات کشتار جمعی خود را کنار گذاشته و اقدامات تروریستی را محکوم کرده است.

در سال 2006، ایالات متحده نام لیبی را از فهرست دولت های حامی تروریسم خارج ساخت و تا کنون برخی تحریم هایی را که علیه این کشور وضع شده بود لغو کرده است.

سفر کاندولیزا رایس اولین دیدار یکی از وزیران خارجه ایالات متحده به لیبی در خلال بیش از نیم قرن اخیر است و در حالیکه در آمریکا از آن به عنوان تحولی تاریخی یاد می شود، مردم لیبی نیز آن را نقطه عطفی در روابط خارجی کشور خود می دانند.

معمر قذافی، رهبر لیبی، احساس می کرده است که چرخشی که در زمینه روابط خارجی از خود نشان داد منافع سیاسی و اقتصادی مورد انتظار را در پی نداشته و کاندولیزا رایس نیز دیدار از کشوری را که زمانی مطرود آمریکاییان بود تا حل و فصل مساله حساس پرداخت غرامت به قربانیان حادثه لاکربی به تعویق انداخته بود.

	رایس نخستین وزیر خارجه آمریکاست که در نیم قرن اخیر به لیبی می رود

ماه گذشته، سرانجام دو طرف به توافقی برای ایجاد صندوق ویژه ای دست یافتند تا از آن برای پرداخت غرامت به بازماندگان دویست و هفتاد قربانی حادثه لاکربی و همچنین خویشاوندان کشته شدگان حمله هوایی آمریکا به لیبی در سال 1986 استفاده شود.

دولت آمریکا تاکید داشته که این تحولات حاکی از کارآیی سیاست جلوگیری از گسترش تسلیحات کشتار جمعی بوده و همچنین نشان می دهد که "ایالات متحده دشمن همیشگی ندارد."

دیدار خانم رایس از لیبی در پایان روندی طولانی صورت می گیرد اما به هیچ روی گام نهایی در عادی سازی روابط دو کشوری نیست که زمانی دشمنان سرسخت یکدیگر محسوب می شدند.

در عین حال، خویشاوندان قربانیان حادثه لاکربی از اینکه وزیر خارجه آمریکا قبل از اینکه لیبی مبلغ مورد توافق را به صندوق پرداخت غرامت واریز کند به آن کشور سفر می کند ابراز ناخرسندی کرده اند و البته، با وجود فشار آمریکا، هنوز هم پرونده لیبی در زمینه رعایت حقوق بشر بسیار نامطلوب است.

درسهایی در مورد ایران؟

بهبود روابط آمریکا و لیبی پس از چندین دهه خصومت سیاسی که ظاهرا پایان ناپذیر به نظر می رسید طبیعتا دشمنی چند ساله ایران و ایالات متحده را به ذهن متبادر می سازد.

جیمز کریندلر، وکیل یکصد و بیست تن از قربانیان بمب گذاری لاکربی که در عین حال، وکالت خانواده هایی را نیز بر عهده گرفته که علیه دولت های ایران و سودان در ارتباط با حملات دیگر طرح شکایت کرده اند، معتقد است که از پرونده بیست ساله لاکربی می توان در برخورد با ایران درس هایی آموخت.

به گفته آقای کریندلر، یکی از این درس ها این است که اتخاذ موضعی مسئولانه در حل و فصل پرونده های مشروع بین المللی می تواند گامی مهم در عادی سازی روابط برای کشورهایی باشد که از منافع چنین روابطی برخوردار نبوده اند.

	برخی کارشناسان سیاست رهبر لیبی را الگویی مناسب برای رهبران ایران دانسته اند

این وکیل حقوقی می گوید که آنچه که در مورد لیبی روی داد تحولی مهم بوده است زیرا، به گفته وی، همگان خواستار جهانی امن هستند که در آن، هیچ کشوری از تروریسم حمایت نمی کند.

در عین حال، سئوالی که ناظران مطرح می کنند این است که آیا ایالات متحده، پس از موفقیت دیپلماتیک در به راه آوردن یک دشمن دیرین، همین روش را در مورد کشورهایی مانند ایران نیز به کار می گیرد؟

دیوید والش، دستیار وزیر خارجه آمریکا در امور خاورمیانه، در مصاحبه با بی بی سی گفته است که در حالیکه از سرگیری روابط با آمریکا برای اقتصاد لیبی، به عنوان یک کشور صادرکننده نفت، بسیار مفید خواهد بود، مقامات ایرانی باید از خود سئوال کنند که آیا سیاست های آنان سودی برای کشورشان داشته است؟

این مقام آمریکایی اظهار می دارد که اقتصاد ایران گرفتار سوء مدیریت است و می افزاید که "رهبران ایران مسیری را برگزیده اند که هر روز، هزینه بیشتری را بر این کشور تحمیل می کند و ما امیدواریم که آنان روزی از خواب بیدار شوند."

در مقابل، جون آلترمن، مدیر بخش خاورمیانه در مرکز مطالعات استراتژیک و بین الملل، شرایط ایران و لیبی را متفاوت می داند و می گوید که "آشتی با لیبی برای آمریکا اقدامی نسبتا آسان بود زیرا دو طرف در مورد مسایلی کاملا مشخص اختلاف داشتند که انعکاس چندانی نیز در ایالات متحده نداشت در حالیکه شرایط ایران چنین نیست."

به گفته آقای آلترمن، اگرچه لیبی برنامه دستیابی به تسلیحات کشتار جمعی را تا زمان تغییر سیاست خود در قبال آمریکا ادامه می داد، اما مدت ها پیش از آن از حمایت از گروه های تندرو دست برداشته بود و به این ترتیب، ایالات متحده قادر بود توجه خود را به حل و فصل یک مساله واحد معطوف کند.

این کارشناس آمریکایی با تکرار اتهامات مقامات ایالات متحده علیه ایران می گوید "ایران فعالانه از تروریسم حمایت می کند، بر تضعیف روند صلح اعراب و اسرائیل اصرار می ورزد، به کشتن نظمیان آمریکایی در عراق کمک می کند و همزمان، به برنامه دستیابی به تسلیحات اتمی ادامه می دهد" و می افزاید به این ترتیب، در تلاش برای آشتی با این کشور، آمریکاییان نمی دانند کدام موضوع را باید کنار بگذارند و کدام موضوع را قبل از سایر مسایل در دستور کار قرار دهند.

آقای آلترمن همچنین می گوید که ممکن است مقامات ایرانی نحوه پیشرفت روند آشتی آمریکا و لیبی را زیر نظر داشته باشند و به ارزیابی دستاوردهای دولت لیبی از تغییر سیاست آن کشور بپردازند.

در عین حال، از آنجا که ایران در مقایسه با لیبی موقعیت منطقه ای به مراتب حساس تری دارد، زمانی که روند احتمالی مصالحه با ایالات متحده به جریان افتد، این روند با چانه زنی بیشتر همراه خواهد بود و مسیری پیچیده تر و طولانی تر را در برابر خواهد داشت.