پرتو پروین

گاندی که خود هندو بود و هموطنانش او را "مهاتما" به معنی روح بزرگ می خوانند در سال 1948 در دهلی نو، هنگامی که عازم محل عبادت روزانه اش بود، با سه گلوله که از اسلحه یک هندوی تندرو شلیک شد، از پای درآمد.

گاندی که از تاثیرگذارترین رهبران تاریخ معاصر جهان محسوب می شود، در مقام مبارز و رهبر سیاسی از مروجان مقاومت منفی در قالب نافرمانی مدنی و پرهیز از خشونت بود و توانست با استفاده از همین شیوه ، کشورش را در مسیر رهایی از استعمار بریتانیا و رسیدن به استقلال و آزادی راهبری کند.

خبر مرگ گاندی را جواهر لعل نهرو، نخست وزیر وقت هند با صدایی لرزان از رادیو به مردم کشورش اطلاع داد و به آنها گفت که با رفتن مردی که پدر ملت هند نامیده می شد، تاریکی همه جا را فرا گرفته است.

رسم هندوها بر این است که خاکستر مردگان خود را بعد از 13 روز به رودخانه یا دریا می ریزند.

اما بعد از مرگ گاندی و در حالی که قرار بود تمامی خاکسترش به رودخانه گنگ سپرده شود، شماری از پیروان و دوستان او ذرات آن را مخفی کردند و ذره هایی از آن هم به بعضی شهرها و روستاهای هند فرستاده شد تا در مراسم یادبود گاندی استفاده شود که در بعضی موارد هیچگاه برگردانده نشد.

امروز به مناسبت شصتمین سالروز ترور گاندی در مراسمی که با حضور اعضایی از خانواده او و شماری از دوستدارانش برگزار می شود آخرین ذرات بجا مانده از خاکستر کالبد او به آبهای اقیانوس هند سپرده می شود.

این بخش از خاکستر گاندی سالها در تملک بازرگانی بوده که خانواده اش با او آشنایی داشته اند و ظرف حاوی خاکستر را به موزه مومبای یا بمبئی سابق سپرده بودند.

خانواده گاندی که بیم دارند آخرین ذرات حیات مادی او، مورد سوء استفاده کسانی با انگیزه های سیاسی قرار بگیرد، از این موزه خواسته اند که آنها را به آب بریزد و مسوولان موزه هم خواسته آنها را محترم دانسته اند.

از اصول اعتقادی گاندی که اکنون به عنوان بخشی از میراث معنوی او شناخته می شود این بود که چون انسان قدرت حیات بخشیدن به انسانی دیگر را ندارد، حق ندارد که جان همنوع خود را بگیرد.

شاید امروز با دیدن خشونتهای گسترده در جهان این تصور ایجاد شود که میراث گاندی که خود از قربانیان خشونت شد، رنگ باخته باشد اما پس از او بسیاری از مبارزان و آرمان گرایان سیاسی راه او را پیموده اند.

مارتین لوتر کینگ، رهبر جنبش حقوق مدنی در آمریکا، نلسون ماندلا، رهبر مبارزه با آپارتاید در آفریقای جنوبی، آنگ سان سوچی، رهبر طرفداران دمکراسی در برمه و دالایی لاما، رهبر بوداییان تبت همگی رهبرانی سیاسی / معنوی هستند که برای نیل به اهداف خود و مردم جامعه شان، نظریه پرهیز از خشونت گاندی را دنبال کرده اند.

در جامعه امروز هند، گاندی به عنوان رهبر جنبش ملی، مورد احترام توده های مردم و اکثر گروههای سیاسی است و نقش او به عنوان اولین رهبر سیاسی که از برابری تمامی مردم سخن گفت و آنها را در مبارزه ای آرام و موفقیت آمیز به سوی استقلال هدایت کرد مورد قبول عموم است.

اما فراتر از مرزهای هند، گاندی در دگرگون کردن اندیشه سیاسی انسان معاصر نیز نقشی ماندگار بجا گذاشته است.

بسیاری از تحلیل گران می گویند که اعتقاد گاندی به کثرت گرایی، مدارا و تحمل عقاید دیگران باعث می شود که فلسفه او در دنیای بحران زده فعلی برای مقابله با بنیادگرایی، از سکولاریسم صرف و دین ستیزانه موثرتر باشد.

سازمان ملل متحد، دوم اکتبر، سال روز تولد گاندی را روز جهانی "پرهیز از خشونت" نامگذاری کرده و این روز در هند، تعطیل ملی است.