بحران سوریه: گزینه های نظامی غرب

  • 29 اوت 2013 - 07 شهریور 1392

از اظهار نظرهایی که در واشنگتن و لندن می شود چنین برمی آید که اکنون اقدام نظامی علیه سوریه یک احتمال بسیار قوی محسوب می‌شود. نقشه‌های احتیاطی در حال کشیده شدن است، فهرست هدف‌های بالقوه بررسی می‌شود و تجهیزات مختلف نظامی در مکان های مورد نظر مستقر می‌شوند.

نیروی دریایی آمریکا چند کشتی جنگی خود را جا به جا می‌کند از جمله چهار ناوشکن حامل موشک های کروز در شرق مدیترانه و احتمالا یک زیردریایی که قادر به پرتاب موشک است.

یک زیردریایی بریتانیایی مدل ترافالگار نیز سکوی بالقوه‌ای برای پرتاب موشک است.

چنانچه به آتشباری بیشتری نیاز باشد، دو هواپیمابر آمریکایی می توانند به حمله هوایی دست بزنند و از پایگاه های زمینی آمریکا در ترکیه و قبرس نیز ممکن است استفاده شود. نیروی هوایی فرانسه نیز می تواند در این عملیات سهمی داشته باشد.

ولی چه نوع عملیات نظامی پیشنهاد می شود؟ چه خطراتی محتمل است؟ دلیل منطقی یک چنین اقداماتی چیست ؟ و شاید مهمتر از همه، عملیات نظامی غرب چگونه به حل بحران سوریه کمک خواهد کرد؟

گزینه های نظامی که در برابر رهبران سیاسی بریتانیا و آمریکا قرار دارد، مختلف بوده و از یک حمله کوتاه و تند تنبیهی علیه هدف هایی در داخل سوریه ، تا مداخله تمام عیار از جمله اعزام نیروی زمینی برای پایان دادن به جنگ داخلی این کشور را شامل می شود.

البته در حال حاضر توسل به هیچ یک از این گزینه ها مطرح نیست ولی به احتمال آن می توان فکر کرد.

کسانی که از گیرافتادن در یک جنگ تردید دارند از این نگرانند که هر اقدامی ممکن است دامنه دار شود. نیروهای غربی ممکن است در یک درگیری فرسایشی گرفتار شوند و باعث بروز خطر تعهدات نظامی بدون پایانی شوند که به یک افغانستان یا عراق دیگری منجر شود.

با این ترتیب، چه گزینه های نظامی وجود دارد؟

ژنرال مارتین دمپسی، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا در نامه اواسط ماه ژوئیه خود برای سناتور کارل لوین، کامل ترین ارزیابی یک مقام مسئول را از گزینه های نظامی شرح داده و گزینه هایی را که از نظر وزارت دفاع آمریکا عملی است، شرح داده است. این اطلاعات جنبه محرمانه ندارد.

در اینجا نگاهی می اندازیم به برخی از این گزینه ها، البته نه لزوما به ترتیبی که ژنرال دمپسی شرح داده است.

  • حملات محدود برای کاهش توان نظامی سوریه

برخی ممکن است یک چنین حمله ای را حمله تنبیهی نیز بخوانند.

هدف این نوع حمله، جلب توجه بشار اسد رئیس جمهوری سوریه و ترغیب او به این است که در آینده از سلاح های شیمیایی استفاده نکند. از جمله هدف های حمله می تواند محل های نظامی باشد که با حکومت ارتباط نزدیکی دارند مانند قرارگاه ها یا پادگان های نیروهای زبده سوریه .

تاسیسات ساخت موشک نیز می تواند هدف حمله قرار گیرد. ولی در صورت حمله به تاسیسات تولید سلاح های شمیایی، باید احتیاط زیادی به خرج داد چون نشت مواد شیمیایی سمی می تواند صدمه قابل توجهی به محل بزند.

به عنوان هشداری در باره توانایی های غرب در صورت نیاز به اقدامات نظامی مجدد در آینده، می توان به محل تجهیزات دفاعی و مراکز فرماندهی هم حمله کرد.

جنبه مثبت این گزینه این است که می توان به سرعت و با خطر محدود برای نیروهای غربی درگیر در این حمله، به آن مبادرت کرد. از موشک های کروز تام هاوک، که از کشتی های جنگی نیروی دریایی آمریکا و احتمالا زیردریایی های بریتانیایی پرتاب می شود، می توان در این حمله استفاده کرد.

ممکن است با استفاده از موشک های هوایی، قدرت این نوع حمله را افزایش داد ولی این گونه حملات نیز باید فقط به منظور کاهش نیروی دفاعی سوریه باشد و پرتاب موشک ها از خارج حریم هوایی سوریه صورت گیرد. هواپیماهای بریتانیایی و فرانسوی می توانند همانطور که در مورد حمله به لیبی پیش آمد از پایگاه هایی در داخل خاک خود سوریه را هدف قرار دهند. فرانسه در حمله به شورشیان مالی هم از این تاکتیک استفاده کرد.

  • افزایش کمک به مخالفان در سوریه

ژنرال دمپسی، این گزینه را در درجه اول قرار داده است. دادن سلاح های غیرمهلک برای کمک به آموزش شورشیان و نیز راهنمایی عواملی در داخل مخالفان، از جمله کمک هایی است که می توان به شورشیان کرد. این گزینه درحقیقت گسترش کمک هایی است که هم اکنون به مخالفان می شود.

ولی یک چنین برخوردی با مسئله، هم اکنون موجب شکاف فزاینده در داخل مخالفان شده و نگرانی غرب را از این که شماری از موثرترین پیکارجویان از گروه های مرتبط با سازمان هایی از نوع القاعده هستند، افزایش می دهد.

  • تعیین منطقه ممنوعه هوایی

هدف از یک چنین گزینه ای جلوگیری سوریه از استفاده از نیروی هوایی خود برای حمله به شورشیان و تجدید تدارکات پایگاه های دوردست در سراسر کشور است. یک چنین برنامه ای احتمالا به از کار انداختن سیستم دفاع هوایی و آماده بودن نیروهایی برای سرنگون کردن هواپیماهای نظامی سوریه نیازمند است.

ولی یک چنین گزینه ای در طول یک سال گذشته مورد بحث قرار گرفته و رد شده است. سیستم دفاع هوایی سوریه قبل از جنگ داخلی بسیار مجهز و منسجم بود. این سیستم شامل تعداد زیادی از سلاح های شوروی سابق و نیز سیستم های به مراتب پیشرفته تر روسی است.

آنچه که روشن است این است که در نظر گرفتن منطقه ممنوعه هوایی، خطر اولیه بیشتری برای هواپیماهای آمریکایی و متحدینش دارد و مستلزم گردآوری نیروی قابل توجهی است که نه تنها هواپیماهای جنگی بلکه تانکرها و فرماندهی سیستم هوایی هشدار و کنترل (آواکس) را شامل می شود.

  • ایجاد مناطق حائل

ایده یک چنین گزینه ای تعیین مناطق امنی در داخل سوریه، احتمالا نزدیک به مرز ترکیه و اردن است که نیروهای شورشیان بتوانند عملیات خود را در آنجا انجام دهند و پناهجویان در داخل این مناطق زندگی کنند. این گزینه هم قبلا مورد بررسی قرار گرفته و با آن موافقت نشده است.

ممکن است لازمه ایجاد یک چنین محدوده هایی وجود مناطق ممنوعه هوایی باشد و سئوالات جدی در مورد این که چگونه می توان از این مناطق دفاع کرد وجود دارد. به طور مثال اگر نیروهای بشار اسد این مناطق را هدف حمله قرار دهند چکار باید کرد؟

ایده دیگر، ممنوع کردن استفاده زمینی نیروهای بشار اسد از بعضی جاده هاست که قدرت استفاده او از نیروی زمینی اش را کاهش می دهد. ولی این گزینه هم به نیروی هوایی احتیاج دارد و بیشتر به معنی به راه انداختن یک جنگ تمام عیار در سوریه است.

  • کنترل زرادخانه تسلیحات شیمیاییی سوریه

هدف این گزینه جلوگیری از تکثیر تسلیحات شیمیایی است. یک چنین کاری با تخریب بخشی از این تسلیحات، ممانعت از نقل و انتقال آن و یا تصرف تاسیسات مهم امکان پذیر است. ولی اجرای این برنامه مستلزم دخالت قابل توجه آمریکا و استقرار نیروهای زمینی برای یک مدت نامحدود است.

آنچه که از نامه ژنرال دمپسی به وضوح استنباط می شود عدم تمایل وی به توسل به هرگونه عملیات نظامی است.

البته این نامه قبل از استفاده از سلاح های شیمیایی در سوریه نوشته شده و شرایط جدید باراک اوباما را مجبور می کند که با توجه به وضعیت کنونی تصمیمات تازه ای بگیرد.

غرب ارتش سوریه را به حمله شیمیایی متهم کرده و احتمالا تاسیسات ارتش را هدف قرار خواهد داد

چنانچه حمله نظامی مطرح باشد، محتمل ترین سناریو گزینه اول یعنی یک حمله سریع کوتاه مدت تنبیهی است که ارسال کننده پیامی رژیم برای بشار اسد خواهد بود. ولی هر گونه تصمیمی برای اقدام علیه این رژیم سئوال های مختلفی را پیش می آورد:

  • توسل به اقدامات نظامی مستلزم ارائه چه شواهدی توسط بازرسان سازمان ملل متحد است؟
  • از نظر حقوق بین الملل، بخصوص با توجه به اینکه به نظر می رسد روسیه و چین قاطعانه با اقدامات نظامی در شورای امنیت مخالفت خواهند کرد، قانونی بودن این عملیات چگونه خواهد بود؟
  • ولی شاید مهمترین سئوال در صورت هرگونه عملیات نظامی، این باشد که بعد چه خواهد شد؟ آیا این عملیات سوریه را به صلح نزدیک تر خواهد کرد؟ چه سیاست های تازه ای می تواند موجب این کار شود؟ و آیا عملیات نظامی غرب می تواند اوضاع سوریه را به مراتب وخیم تر کند؟

مطالب مرتبط