مشکلات عراق پس از خروج سربازان آمریکا

جای خالی سربازان آمریکا برای همسایگان عراق چه پیامی به همراه خواهد داشت؟

روابط بین عراق و آمریکا با خروج کامل نیروهای آمریکایی از خاک عراق، وارد مرحله تازه‌ای خواهد شد.

حضور نیروهای ایالات متحده آمریکا در عراق، در طی حدود هشت سال گذشته، نقش موثری در تامین امنیت و کمک به برقراری ثبات در این کشور بازی کرده است.

اما با خروج حدود ۸ هزار سرباز آمریکایی که هنوز در خاک این کشور به سر می‌برند، سوا‌ل‌های مهمی در مورد توانایی مقامات این کشور در حفظ ثبات سیاسی و امنیتی مطرح می‌شود.

موضوع اصلی گفتگوهای روی دوشنبه نوری مالکی، نخست وزیر عراق و باراک اوباما، رئیس جمهوری آمریکا، چگونگی همکاری دوجانبه برای حفظ امنیت و ثبات در عراق، بدون حضور نیروهای آمریکایی در این کشور است.

مقامات عراقی همواره گفته‌اند که مایلند تعدادی از نیروهای آمریکا برای آموزش دادن به نیروهای امنیتی عراق در این کشور بمانند، اما نتوانسته‌اند در مورد نوع کمک‌هایی که از ایالات متحده می‌خواهند یا ادامه مصونیت آنها از پیگرد قانونی با واشنگتن به توافق برسند.

دخالت همسایه‌ها

از جمله نگرانی‌های ایالات متحده، نحوه شکل‌گیری روابط عراق با ایران، پس از کاهش حضور نظامی آمریکا در منطقه است.

نوری مالکی در گفتگویی با نشریه آمریکایی وال استریت ژورنال، وعده داده است که در مقابل هرگونه دخالت ایران در مسایل این کشور پس از خروج نیروهای آمریکا، قاطعانه مقاومت کند.

آقای مالکی گفته است که اگر بهانه ایران این بوده است که حضور سربازان آمریکایی در خاک عراق را برای امنیت ملی خود خطرناک می داند، پس از خروج این نیروها نگرانی تهران در این مورد برطرف خواهد شد.

آقای مالکی گفت: "با این کار (خروج سربازان از عراق) هرگونه فکر، محاسبه و احتمال مداخله در امور عراق، تحت هر بهانه‌ای برطرف خواهد شد."

نخست وزیر عراق در گفتگوی خود با وال استریت ژورنال گفت با وجود اینکه او خواهان برقراری یک رابطه استراتژیک دراز مدت با آمریکاست، اما به هیچ وجه حاضر نیست تا جایی پیش برود که موجب آزردگی آن دسته از اعضای دولت ائتلافیش بشود که از حمایت ایران برخوردارند.

یکی از مقامات بلند پایه عراق به وال استریت ژورنال گفته است که آقای مالکی فقط در صورتی می‌توانست برای بار دوم به عنوان نخست وزیر عراق انتخاب شود که "یک تعهد مهم" به ایران و متحدان عراقی آن کشور بدهد؛ و آن تعهد "خارج کردن سربازان (آمریکا) از عراق" بود.

عده ای از مقامات آمریکا معتقدند که پس از خروج سربازان این کشور از عراق، نفوذ ایران در همسایه غربی‌اش افزایش خواهد یافت.

هردو کشور دارای اکثریت شیعه هستند و قدرت هم در دست شیعیان است. بسیاری از سیاستمداران عراقی در دوران حکومت سرکوبگر صدام حسین، در ایران در تبعید به سر برده‌اند، و تصور می‌شود که مقتدی صدر، روحانی شیعه عراقی و مخالف سرسخت آمریکا و از متحدان سیاسی اصلی نوری مالکی، همچنان بیشتر اوقات خود را در ایران می‌گذراند.

همسایه دیگری که می‌تواند در سرنوشت عراق تاثیرگذار باشد، سوریه است؛ کشوری که چندین ماه است با تظاهرات گسترده مردمی روبه روست که خواهان سرنگونی بشار اسد، رئیس جمهوری آن هستند. به تخمین سازمان ملل متحد بیش از ۴ هزار نفر در جریان ناآرامی‌های ۹ ماه گذشته به دست نیروهای امنیتی سوریه کشته شده‌اند.

دولت آقای اوباما از بشار اسد خواسته است که از قدرت کناره گیری کند. اما واکنش عراق نسبت به وقایع سوریه خیلی محتاطانه‌تر بوده است: نوری مالکی هشدار داده است که سقوط بشار اسد منجر به جنگ داخلی در سوریه خواهد شد.

او در رای گیری اتحادیه عرب برای تعلیق عضویت سوریه و اعمال تحریم‌هایی علیه این کشور نیز رای ممتنع داد. این موضع گیری، عراق را به ایران، که ازحامیان سرسخت سوریه است، نزدیک تر می‌سازد تا به آمریکا.

دولت آمریکا به همسایه‌های عراق هشدار داده است که علی رغم خروج سربازانش از عراق، همچنان حضور قابل ملاحظه‌ای در آن کشور خواهد داشت.

"یکی از مقامات بلند پایه عراق به وال استریت ژورنال گفته است که آقای مالکی فقط در صورتی می‌توانست برای بار دوم به عنوان نخست وزیر عراق انتخاب شود که 'یک تعهد مهم' به ایران و متحدان عراقی آن کشور بدهد؛ و آن تعهد 'خارج کردن سربازان (آمریکا) از عراق' بود"

نوری مالکی در گفتگویش با نشریه وال استریت ژورنال، در مورد ترکیه، همسایه دیگر عراق نیز گفت که کشورش از همکاری‌های اقتصادی با ترکیه استقبال می‌کند، اما مداخله آنکارا در مسایل سیاسی عراق را نمی‌تواند بپذیرد.

او گفت که ترکیه با حمایت از گروه‌ها و بلوک‌های سیاسی مشخصی در عراق، در امور داخلی این کشور دخالت می‌کند و افزود: "ما بارها به آنها در مورد دخالت سفیر سابقشان در عراق شکایت کرده‌ایم و آنها هم تصدیق کرده اند که این مداخله‌ها صورت گرفته است."

خطرات داخلی

خاک عراق همچنان محل فعالیت شبکه القاعده و گروه‌های متحد آن است که همراه با گروه‌های رقیب شیعه، هر ماه دست به چندین بمب گذاری خونبار در این کشور می‌زنند.

اما مقامات عراق و آمریکا معتقدند که سال‌ها جنگ و درگیری در عراق موقعیت این تندروها را تضعیف کرده است و آنها خطری واقعی‌ برای دولت عراق محسوب نمی شوند.

به گفته ناظران آنچه بیشتر موجب نگرانی می‌شود، رقابت های گروهی و مذهبی میان شیعه‌ها، سنی‌ها و کردهایی است که در نیروی پلیس و ارتش عراق در کنار یکدیگر کار می‌کنند.

به گفته این ناظران همکاری میان این گروه‌ با توجه به سابقه تاریخی عراق کار را مشکل تر می‌کند: کشوری با اکثریت شیعه که در حال حاضر در مصدر قدرت نشسته است ولی در دوران حکومت صدام حسین توسط اقلیت سنی سرکوب شده بود.

یکی از عوامل دیگری که به تنش‌ها و اختلافات بالقوه در عراق دامن می‌زند، وجود ذخایر غنی نفت در اطراف شهر کرکوک در منطقه نیمه خود مختار کردستان، در شمال عراق است.

آمریکایی‌ها از زمانی که خاک عراق را اشغال کردند، سعی کرده‌اند که میان کردها و نیروهای عراقی میانجی گری کنند؛ و این در حالی است که روابط میان دو طرف، بعد از خروج نیروهای آمریکایی در هاله ای از ابهام قرار خواهد داشت.