فرخ سعید حسنشاه از خاروغ

	مردم بدخشان هنگام تهنیت و شادباشی همدیگر "شاگون بهار مبارک!" می گویند

نوروز در این منطقه کوهستانی با نامهای شاگون، ژمون و خیدیر ایام یاد می شود. مردم بدخشان هنگام تهنیت و شادباشی همدیگر "شاگون بهار مبارک!" می گویند.

Матни сириллик

معنی عبارت خیدیر ایام – ایام جشن بزرگ است. نوروز را در بدخشان جشن بزرگ به این خاطر نامیده اند که ساکنان این استان قبل از جشن نوروز جشنهای کوچکتری را با نامهای خیرپیچار و خیرچیزان تجلیل می کردند.

اما چون نوروز مقام ویژه داشته و با شکوه و شهامت بیشتری جشن می شده، آن را خیدیر ایام – جشن بزرگ نام گذاشتند.

صدای گزارش

	سمنو، کاچی، بت یا حلوا، شیر روغن، باج یا دلیه معمولترین غذاهای نوروزی در بدخشانند

اما خیرپیچار و خیرچیزان از واژه خیر آمده است که مردم از روی مشاهده حرکت آن روز، ماه و سال را حساب می کرده اند.

در روز اول نوروز مردم منطقه طبق سنن موسوم به "جاروب بندان" و "خانه تکانی" جاروب بسته، به تمیز کردن منازل و حیاطهای خود می پردازند.

سمنو، کاچی، بت یا حلوا، شیر روغن، باج یا دلیه معمولترین غذاهای نوروزی در بدخشانند. بیشتر غذاها از گندم، آرد و شیر تهیه کرده می شوند.

یکی از بازیهای نوروزی کودکان در بدخشان کیلاغوزغوز یا طلب طلب است. کودکان روسریهایی را به دست گرفته به بامهای خانه ها می برایند و از روزنه آن را به درون خانه می اندازند. آنها سرودهای ویژه ای می خوانند که صاحبخانه با شنیدن آن باید در روسری این کودکان شیرینی ببندد.

همچنین در بدخشان بازیهای نوروزی به مثل لش، الوانچک، بجولبازی، سنچک یا قالبازی، جنگاندن کبک، خروس، تخم و امثال اینها معمولند که در روزهای نوروز برگزار می شوند.

	در بدخشان بجز کشتی بازیهای نوروزی به مثل لش، الوانچک، بجولبازی، سنچک، جنگاندن کبک، خروس، تخم و امثال اینها معمولند که در روزهای نوروز برگزار می شوند.

از سوی دیگر نوروز در بدخشان روز مخصوصی برای کشاورزان است. آنها در این روز جفت برزه گاو را به مزرعه برآورده، به زمین دانه می پاشند و شخم می کنند. منظور از این کار – فال نیک گرفتن است. یعنی، پس از تحمل سردی زمستان که بخصوص در این منطقه طاقت فرسا است، از مزرعه خویش حاصل فراوان و از آسمان فیض و احسان طلب می کنند.

در این منطقه سننی به مثل آتش افروزی و الاوپرک رایج است. هنگام آتش افروزی آشغال خانه را جمع آوری کرده در آتش می سوزانند.

الاوپرک رسمیست که پس از افروختن آتش، برخی از مردم یک پارچه یا نخی از پیراهن خود را به آتش می اندازند و از بالای آتش جهیده چنین می گویند: "سرخی تو از من و زردی من از تو"

همچنین، مردم به خورشید احترام زیاد می گذارند که به گفته دانشمندان محلی آن از آیین مهرپرستی آریایی باز مانده است. برخی هم واژه پامیر را مرکب از واژه های پای و مهر دانسته اند که منطقه ای است مرتفع و نزدیک به خورشید.

	برخی واژه پامیر را مرکب از واژه های پای و مهر دانسته اند که منطقه ای است مرتفع و نزدیک به خورشید

زیرا باید گفت که بدخشان بنابر ارتفاع از سطح دریا با نام بام جهان نیز مشهور است.

در مجموع در بدخشان نوروز را جشنی انسانی، ملی و مذهبی، جشن خویشاوندی انسان و طبیعت، جشن احیا شدن، جشن سخاوت، مهربانی، عفو و خوشحالی، جشنهای کمزدایی و فال نیک گرفتن و آغاز از نوسازیها می دانند.

حتی اگر در این روز در یک خانواده بدخشان طفلی به دنیا بیاید، والدین به او نوروز نام می نهند. مردم به تهنیت آنها می آیند و می گویند ک "شاگون بهار مبارک!"