سلطان حمد پژوهشگر تاجیک

	آقای حمد می گوید مهاجران تاجیک در افغانستان می گفتند، "متوجه باشید، بی بی سی قضا نشود"

در آن زمان شنیدن برنامه های رادیوهای خارجی، بخصوص سرویس جهانی بی بی سی از سوی حکومتداران وقت شوروی نه تنها مورد نکوهش و ملامت قرار می گرفت، بلکه در صورت به دیگران رساندن مضمون این برنامه ها اشخاص پهن کننده این اخبار به مجازات کشیده می شدند.

با وجود این مشکلات و خوف و خطر متهم شدن به جرم جنایی، مردم زیادی به خاطر دریافت اطلاعات دقیق و سروقتی در باره حادثه های جهان و بخصوص داخل اتحاد شوروی برنامه های سرویس جهانی بی بی سی را گوش می کردند.

Матни сириллик

اسماعیل نظیرف، یک ساکن 85 ساله شهر قرغانتپه، در 100 کیلومتری جنوب پایتخت تاجیکستان که سالهای زیادی در مدارس متوسط معلم بود و طی 20 سال اخیر بازنشسته است، می گوید که در زمان شوروی اگر یگان حادثه مخالف ایدئولوژی و یا سیاست حکومتداران در داخل رخ می داد، رسانه های خبری کشور آن را بازتاب نمی دادند.

زیرا همه آنها در زیر کنترل حزب یکه تاز کمونیست بودند و بدون اجازه مسئولان این حزب عادیترین خبری را درج نمی کردند.

مثلا، در تابستان سال 1986 گروهی از جانبداران رهبر سابق حزب نهضت اسلامی تاجیکستان، سید عبدالله نوری که آن زمان بطور مخفی فعالیت می کرد، در اعتراض به بازداشت وی از سوی ماموران امنیتی، دفتر کاری دبیر اول حزب کمونیست، نفر اول حاکمیت محلی، در ولایت قرغانتپه را اشغال کردند و چند روز آن را در کنترل خود داشتند.

	بی بی سی از جمله رسانه های خارجی بود که از آشوب طرفداران سید عبدالله نوری علیه زمامداران شوروی در سال 1986 خبر داد

این یکی از اولین تظاهرات علیه سیاست حکومتداران وقت در دوران "بازسازی" میخاییل گورباچف بود. آن زمان رسانه های خبری تاجیکستان در قبال این حادثه مهر خاموشی بر لب زده بودند.

تنها منابعی که در باره این حادثه فوق العاده در آن زمان خبر دادند، رادیوهای خارجی، از جمله بخش فارسی سرویس جهانی بی بی سی بود.

عده دیگری از مردم تاجیکستان برنامه های بخش فارسی بی بی سی را به خاطر دریافت اطلاعات در باره حیات سیاسی، اقتصادی، بخصوص حیات فرهنگی کشورهای همزبان ایران و افغانستان گوش می کردند.

بخصوص، طبقه روشنفکران کشور، شاعران و نویسندگان، هنرمندان تئاتر و سینما و موسیقی به مقصد گرفتن اطلاعات دقیق و روزمره از حیات فرهنگی همزبانان و شناس شدن با ایجادیات همپیشگان خود از این کشورها باز هم رجوع می کردند به برنامه های بخش فارسی رادیوی بی بی سی.

مثلا، شاعران تاجیک که قبلا به آثار ادیبان ایرانی و افغان دسترسی کمتری داشتند، برای اولین بار با ایجادیات شهریار، نیما یوشیج، نادر نادرپور، خلیل الله خلیلی، بارق شفیعی، ضیا قاریزاده و غیره از طریق برنامه های "جام جهان نما"، "رنگینکمان" و غیره آشنایی پیدا کردند.

	به گفته پرفسور خواجه مرادف، زبان گفتاری بخش فارسی بی بی سی در مقایسه با زبان رادیوهایی که به فارسی برنامه ها پخش می کنند، بمراتب ساده تر و شیواتر است

پرفسور عالم خواجه مرادف، استاد زبان و ادبیات فارسی در یکی از دانشگاههای تاجیکستان می گوید که او برنامه های بخش فارسی رادیوی بی بی سی را از سال 1970 بدین سو پیوسته گوش می کند. در این مدت برنامه های بخش فارسی رادیوی بی بی سی نه تنها در توسعه جهانبینی او کمک کرده، بلکه وی توانسته است توسط این برنامه ها زبان فارسی خویش را تکمیل بدهد.

به گفته پرفسور خواجه مرادف، زبان گفتاری بخش فارسی بی بی سی در مقایسه با زبان رادیوهایی که به فارسی برنامه ها پخش می کنند، از جمله "موج آلمان"، "صدای آمریکا"، "آزادی" و غیره بمراتب ساده تر و شیواتر و جالبتر به نظر می رسد.

او می گوید در سالهای هفتادم قرن گذشته میلادی، هنگامی که در سفر خدمتی در ایران بود، حتی مهندسان ایرانی او را توصیه می کردند که برای خوبتر از خود کردن زبان فارسی بیشتر به برنامه های بی بی سی گوش بدهد.

وی افزود: "من هم در نوبت خود شاگردانم را در دانشگاه توصیه می کنم که اگر بخواهند با زبان شیوا و خوب فارسی حرف زدن را یاد بگیرند، باید برنامه های بخش فارسی رادیوی بی بی سی را بطور پیوسته گوش کنند"

شمار شنوندگان برنامه های فارسی بی بی سی پس از اعلان استقلال تاجیکستان در سال 1991 توسعه بیشتری یافت. ولی متاسفانه، در اول تاجیکان از نعمت استقلال به آن طرزی که بایستی، نتوانستند بهره ببرند.

در کشور جنگ شهروندی سر زد و یک عده از مردم تاجیکستان در نتیجه جنگ در سال 1992 به کشور همسایه افغانستان اجبارا پناه بردند.

رهبران یکی از جناحهای درگیر در جنگ داخلی تاجیکستان، اتحاد نیروهای مخالفان، درواقع در افغانستان مستقر شدند و به مقاومت سیاسی و نظامی خویش ادامه می دادند.

به گفته حکمت الله سیف الله زاده، رئیس مرکز تحلیلی حزب نهضت اسلامی تاجیکستان، رادیوی بی بی سی در آن سالها از جمله آن رادیوهای کمشماری بود که کوشش می کرد رویدادهای تاجیکستان را منصفانه و بی غرضانه بازتاب بدهد.

	"رادیوی بی بی سی از جمله آن رادیوهای کمشماری بود که کوشش می کرد رویدادهای تاجیکستان را منصفانه و بی غرضانه بازتاب بدهد"

آقای سیفالله زاده افزود: "برای راهبران مخالفین این نکته مهم بود که بی بی سی در برنامه های خود پیرامون تحولات تاجیکستان همیشه می کوشید که نظرات هر دو جانب درگیر و کارشناسان بی طرف را سر این یا آن مساله مذاکرات به شنونده پیشکش نماید"

مهاجران تاجیک به مثل مردم افغانستان به برنامه های بی بی سی چنان عادت کرده بودند که چون وقت برنامه ها فرا می رسید، به یکدیگر شوخی آمیز می گفتند که "متوجه باشید که بی بی سی قضا نشود"، چنانکه این حرف را معمولا در مورد وقت نماز می گویند.

به گفته آقای سیف الله زاده، با وجود آنکه جریان مذاکرات صلح تاجیکان از ماه آوریل سال 1994 ادامه داشت، حالتهایی هم بودند که جانبهای مذاکرات از موقع طرف مقابل بر سر این یا آن موضوع تنها از طریق گزارشهای بخش فارسی بی بی سی آگاه می شدند.

سیف الله صفرف، معاون رئیس مرکز مطالعات استراتژیک وابسته به ریاست جمهوری تاجیکستان نیز از نقش بی بی سی در پخش اطلاعات دقیق و سروقتی راجع به واقعه های تاجیکستان یادآور شد و اشاره می کند که این رادیو به نزدیک شدن مواضع دو طرف اختلاف داخلی این کشور کمک کرده است.

	آقای صفرف از نقش بی بی سی در پخش اطلاعات دقیق و سروقتی راجع به واقعه های تاجیکستان یادآور شد

در همین حال، در تاجیکستان عده ای از مردم در ارزیابی برنامه های بی بی سی، من نجمله بخش فارسی آن نظر مخالف با آنچه تا حال ارائه شد نیز دارند.

دکتر جاوید مقیم، استاد فاکولته روزنامه نگاری دانشگاه دولتی ملی تاجیکستان بر این نظر است که برنامه های رادیوی بی بی سی، از جمله بخش فارسی آن نیز با در نظرداشت منافع سیاسی، اقتصادی و نظامی دولت بریتانیای کبیر تهیه می شوند و این رسانه خبری در بعضی از موارد در انعکاس واقعه ها به تحریف راه می دهد.

هرچند وی اعتراف می کند که در قیاس با رادیوهای دیگر خارجی، گفتارهای بی بی سی واقعبینانه تر است. آقای مقیم در باره فعالیت رادیوی بی بی سی پژوهشی انجام داده و نتایج آن را در سال 2006 در نشریات "دوشتیج" در کتابی تحت عنوان "رادیوی بی بی سی: دیروز و امروز" به طبع رسانده است.

با این حال، به نظر می رسد که جانبداران این عقیده که کارمندان بی بی سی و بخش فارسی آن می کوشند، تا برنامه هایشان انعکاس بی غرضانه و منصفانه واقعه و رویدادهای جهان باشند، خیلی زیادند. زیرا هر گاه با فردی که از برنامه های فارسی بی بی سی آگه است، صحبت می کنید، با ابراز تاسف از قطع پخش این برنامه ها روی امواج اف ام حرف می زند.

به هر حال، ما در روزهای تجلیل از 75-مین سالگرد بی بی سی کارمندان و علاقمندان آن را که از بزرگترین و مهمترین رسانه های خبری در جهان محسوب می شود، صمیمانه تبریک گفته و برایشان صحتمندی و کامیابیهای بینظیر در این کار بسی دشوار، ولی پرشرف آرزو می کنیم.