فرقت سعید پژوهشگر تاجیک

	غفار ولمتزاده با هدف رشد هنر رقص ملی تاجیکی گروه رقصی "لاله" را تاسیس داد.

به پیشواز 90-مین سالگرد تولد غفار ولمتزاده، استاد سرشناس رقص و هنرمند مردمی اتحاد شوروی پیشین که این هفته در تاجیکستان با شکوه تجلیل شد.
-------------------------

Матни сириллик

"خلق تاجیک طول هزارساله تاریخ و تمدن خود نمایانترین هنر، صنعت رقص را به وجود آورده است. می توان گفت که مرکز صنعت طراحی رقص (کورياگرافی) آسیای مرکزی سرزمین تاجیکان است."

ک.ز.گولیزوفسکی
---------------------------

جایگاه رقص در فرهنگ ملی

هنر رقص عصرهاست که در فرهنگ ملی مردم ما جایگاه ویژه ای را کسب کرده است. در گذشته رقص را "پایبازی"، "پایکوبی" نیز نام می بردند.

	رقصنده گروه رقصی "لاله"

اصطلاح "رقص" در ادبیات کلاسیک تاجیک به معنای حرکت موزون بدن، نفاست و زیبایی، جنبش پیکر آدم و بیان افکار و احساسات باطنی آمده است.

در طول قرنها رقص تاجیک سالنامه حیات زیست و زندگی، خلق و اطوار، عرف و عادت، عالم معنوی و تفکر ملی این مردم بوده است. صنعت رقص همپایه زمان بوده، از جانب متخصصان تکمیل شده تا به زمان ما رسیده برخی از عناصر صحنه ای به خود کسب کرده است.

اولین گروه باله در دوشنبه

سال 1936 در تئاتر تازه بنیاد شهر دوشنبه ( که در 1940 به تئاتر اپرا باله تغيير يافت) گروه باله تاسیس یافت. هرچند در این گروه رقصنده هایی چون مریم فیضی بایوا، غفار ولمتزاده، عزیزه عظیموا، ابیغی اسحاقوا، آفتاب عیساموا، سوریه بهار، عثمان ربیمف و سنگعلی خواجه یف هنرنمایی می کردند، اما به گفته محققان هنر مکتب رقصی غفار ولمتزاده پیکره ساز و تاجیکانه بود.

	اصطلاح "رقص" به معنای حرکت موزون بدن، نفاست و زیبایی، جنبش پیکر آدم و بیان افکار و احساسات باطنی آمده است

غفار ولمتزاده زاده شهر باستانی خجند، واقع در شمال تاجیکستان است. او سال 1932 آموزشگاه موسیقی را در شمال تاجیکستان ختم کرده و بعد به آموزشگاه کورياگرافی و شعبه استادی باله (بالتمستری) دانشگاه دولتی صنعت تئاتر مسکو که ا. لوناچارسکی نام داشت پذیرفته می شود.

پس از ختم این دانشگاه در سال 1951 وی تا سال 1963 استاد ارشد رقص تئاتر اپرا و باله صدر الدین عینی شهر دوشنبه و رئیس فیلارمونی دولتی تاجیکستان بود.

تاسیس گروه "لاله"

غفار ولمتزاده سال 1965 آنسامبل يا گروه رقصی "لاله" را تاسیس داد. دسته رقصی "لاله" نیروی تازه ایجادیی بود که با رشد هنر رقص ملی تاجیکی عرض وجود کرد.

	به گفته محققان هنر مکتب رقصی غفار ولمتزاده پیکره ساز و تاجیکانه بود

سالهای اول هیئت ایجادی این گروه از 60 نفر عبارت بود که ده نفر آنها مردها بودند. استاد ولمت زاده رقاصان گروه را تربیت کرده و از جهت بدیعی و مهارت هنر آنها را تکمیل می داد و سپس آنها را روی صحنه هنر می آورد.

ملکه قلندروا، حلیمه ایرکه یوا، شرافت رشیدوا، ثوریگل قربانوا، خاصیت بایوا، اسلام کمالف، مرادعلی نیازف، عبد الرحمان قادرف و سییدعلی گدایف پیروان و شاگردان مکتب هنری این استاد گرانمایه رقص محسوب می شود.

نگاهی به رقصهای "لاله"

اکثر برنامه های گروه رقصی با سوئيت یا قطعه موسیقی و رقصی "سیر لاله" آغاز یافته و آهنگ خوش زنگوله های رقاصان توجه بیننده را به سوی خود می کشاند.

	"رقص مار" را شرافت رشیدوا خیلی خوب و ماهرانه اجرا و در میان تماشابینان محبوبیت ویژه ای کسب کرده بود

رقصهای "سینه خروش" زیر نوای آهنگ کلاسیک، "دروازی"، دف نوازی زنهای دهات قلعه خمب، "دو گانه ها"، در اجرای خاصیت بایوا و زیباگل صبوروا، دو دختر هنرمند تاجیک، "ماهیگیران" رقص کمدی، "نگاره بازی" زیر صدای دایره و کرنی، "مار پیچان"، از سحر و جادو نجات یافتن انسان، (این رقص را شرافت رشیدوا خیلی خوب و ماهرانه اجرا کرده بود.) "پرواز"، "دختر سغنان"، "گلبازی"، "هفت ستاره"، "نقش و نگار فرغانه"، "خوارزمی" و دهها نامگوی رقصهای مرغوب و خاطرمان دیگر را غفار ولمتزاده ایجاد کرده است که شکوه و شهامت این آثار گروه "لاله" را به کوی مراد رسانده است.

استاد ولمتزاده در اپراهای "پری آبی" ا. دارومیژسکی (1951)، "انده" چ .وردی (1954)، "شورش واسع" س. بالاسانیان (1958)، "غلامان" زیدالله شهیدی (1960) و دیگران تهیه گر رقص بود.

نقش ولمتزاده در رشد رقص ملی

غفار ولمتزاده باله تاجیک را انکشاف داده، در آن عنصر رقص ملی تاجیکی را با رقص کلاسیک اروپایی پیوسته است.

	فراغت سعیدوا یکی از شاگردان مکتب هنری غفار ولمتزاده بوده و استاد رقص در گروه "لاله" است

او در صنعت رقص حرکتهای باشتاب، جوش و خروش، چرخزنیهای باسرعت، نفاست ظاهری و تناسب آنسامبلی را وارد کرده است.

در برنامه دسته رقصهای ازبکی، اویغوری، تاتاری، آذری، لزگی، ترکمنی، هندی، ایرانی، افغانی و عربی جای داشتند.

این آنسامبل شهرتیار به رهبری ولمتزاده به افغانستان، ایران، هند، پاکستان، مغولستان، فرانسه، ایتالیا، یونان، بلژیک و آلمات سفر هنری انجام داده است.

پاداش خدمات

سال 1974 غفار ولمتزاده، بنیادگزار دسته "لاله"، رهبر بخش موسیقی داملاجان نظرف، هنرمندان ملکه قلندروا، حلیمه ایرکه یوا، خاصیت بایوا و شرافت رشیدوا برنده جایزه دولتی به نام استاد رودکی گردیدند و سال 1976 برای زحمتهایش در انکشاف رقص ملی و حرفه ای غفار ولمتزاده عنوان هنرمند مردمی اتحاد شوروی را به خود اختصاص داد.

استاد ولمتزاده عمر بابرکت خویش را صرف این هنر کرده تا واپسین نفس زندگی اش برای رشد رقص ملی و پایداری دسته دولتی رقصی "لاله" فعالیت کرده و سال 1993 قلب زیبای او از تپیدن بازماند، اما بیشک هنر والا و آفریده هایش اسم او را در تاریخ فرهنگ و هنر ملی تاجیکی جاویدانی حکاکی کرده است.