شمسيه قاسم در دوشنبه

رشد علوم دقيق از راههای پيشرفت سريعتر تاجيکستان عنوان شده است.

از اين لحاظ آنها توجه ويژه به رشد علوم دقيق در تاجيکستان را از ضرورت مبرم اين کشور تلقی می کنند. اما کمبود کادری و نبودن امکانات فنی و اقتصادی از موانع اصلی در رشد علوم در تاجيکستان محسوب شده است.

علت کمبود پرسونل در نهادهای پژوهشی علوم دقيق در تاجيکستان به بيم کودکان تاجيک در مدرسه از علوم دقيق به مثل رياضی، هندسه، فيزيک يا شيمی و يا کمبود جوانان با استعداد در زمينه علوم دقيق مربوط نيست. اين مسئله در تاجيکستان دلايل گسترده تری دارد.

به گفته مسئولان فرهنگستان علوم، برای نمونه در دانشکده فيزيک نجومی دانشگاه ملی تاجيکستان برای ده جای دانشجويی تنها 15 داوطلب اظهار علاقه تحصيل می کنند.

از سوی ديگر، از ميان چهار پژوهشگری که رساله علمی می نويسند، تنها يک نفر پژوهشگر علوم دقيق است و ديگران همگی متعلق به رشته های علوم انسانی اند.

پروفسور خرسند عباد الدينف، رئيس پژوهشگاه فيزيک نجومی تاجيکستان می گويد، آموختن علم های دقيق در تاجيکستان باب روز نيست و چنين وضع سببهای مختلف دارد:

"وضع امروز چنيين است که مردم بيشتر دنبال زندگی آسان هستند و برخی از تخصص ها در تاجيکستان بيشتر درآمد دارند. برای مثال، پليس راه، می تواند از راه پول ستانی از رانندگان در يک ساعت مبلغ بيشتر از ماهانه يک استاد مردسه را دريافت کند. يا پزشکان که همه روزه از بيماران از صد تا پانصد دلار دريافت می کنند. در نهاد های دولتی نيز برخی ها دست به رشوه خواری می زنند. از اين لحاظ اين تخصص ها بيشتر مورد علاقه جوانان قرار می گيرند. اگر در تاجيکستان کارخانجات معاصر فعاليت می کرد که نياز به متخصصان علوم دقيق داشت و اين متخصصان از ماهانه خوبی می داشتند، آن گاه جوانان می گويند که پليس راه يا رشوه خواری در يک اداره ای تنها راه دريافت پول نيست."

ضرورت   آموختن علم های دقيق در تاجيکستان باب روز نيست و چنين وضع سببهای مختلف دارد   خرسند عباد الدينف، رئيس پژوهشگاه فيزيک نجومی تاجيکستان

اين در حالی است که کارشناسان با درنظرداشت موقعيت جغرافيايی تاجيکستان گرو رشد موفق تاجيکستان را در آينده در توسعه بخش های انرژی به ويژه راه اندازی درست نيروگاه های آبی و رشد عرصه استخراج معادن می بينند، زيرا حدود 70 در صد ذخاير آب کشور های آسيای مرکزی از تاجيکستان سرچشمه می گيرد و کوه های تاجيکستان که 93 در صد اين کشور را تشکيل می دهد، دارايی تقريبأ کليه عنصر های سيستم مندلييف هست.

جايگاه جغرافيايی رسد خانه های تاجيکستان نيز باعث آن شده است که آنها به عنوان نادرترين رصدخانه های جهان نام می برند. اما مشکل تاجيکستان اين جاست که توسعه علوم دقيق به مبالغ هنگفتی نياز دارد.

حکيم احمدف، دبير مسئول فرهنگستان علوم تاجيکستان در اين باره می گويد: "کليه فرآورده های جهان معاصر از شانه تا تجهيزات کيهانی، نتايج تحقيقات علوم بنيادی است. در آمريکا برای اجرای تحقيقات علوم بنياد در يک سال تا 250 مليارد دلار تخصص داده می شود در روسيه 15 بار کمتر از اين مبلغ اما در تاجيکستان از اين هم چندين بار کمتر. از اين جا می توان خلاصه برآورد که وضع علوم دقيق در تاجيکستان چه گونه است."

اما کارشناسان معتقدند که با وجود مشکلات عمده فنی و مالی تاجيکستان در زمينه رشد علوم دقيق اين کشور دارای عالمان باتجربه و فداييان فوق العاده علم هست، که بيشتر آنها کادر های دوران شوروی اند. خرسند عباد الدينف، پروفسور علوم فيزيک نجومی می گويد، ظرفيت ذهنی تاجيکستان در مقايسه با ظرفيت اقتصادی آن به مراطب بيشتر است:

"معمولأ در کشور ها نخست پتاتنسيل اقثصادی و سپس پتانسيل ذهنی رشد می کند. زيرا می توان در يک سال کارخانه خودرو سازی تاسيس کرد يا زمين را کشت کرد و پس از چند ماه حاصل برداشت، اما برای آماده کردن دانشمندان دهها سال سپری می شود و در تاجيکستان پتانسيل ذهنی خيلی بالاتر از پتاسيل اقتصادی است. ما بايد تلاش کنيم که اقتدار اقتصادی خود را به سطح بالاتری بريم، تا توانيم از پتانسيل ذهنی خود بطور مؤثر استفاده بريم."

اين در حالي است که تا دو سال پيش دانشمندان و محققان تاجيک از ساده ترين وسايط ارتباط با جهان علمی بيرون از مرز تاجيکستان برخوردار نبودند.

با کمک سازمان های مختلف امداد فرهنگستان علوم تاجيکستان تنها در سال 1999 دارای چند عدد کامپيوتر شد و در سال 2002 با وصل شدن اين کامپيوتر ها به شبکه جهانی اينترنت دانشمندان تاجيک به اطلاعات علمی خارجی دسترسی پيدا کردند.

آريالای احمدف گفت، اين امر باعث مطرح شدن دوباره کار دانشمندان تاجيک در خارج از کشور نيز شده است: "تنها در آن زمان عالمان ما توانستند از دست آورد های عالمان خارجی برخوردار شوند. و محققان ما نيز توانستند دست آورد های علمی خود را به جهانيان پيشنهاد کنند. تنها پس از اين عالمان ما به کنفرانس ها و نشست های علمی بين المللی راه پيدا کردند. بدين ترتيب، حالا سالی از 80 تا 100 نفر از دانشمندان تاجيک به خارج از کشور دعوت می شوند و در دانشگاه های مختلف و نشست ها در موضوعات پژوهشهای خود سخنرانی می کنند."

در همين حال، با توجه به کوتاه دستی دولت تاجيکستان در تخصيص مبالغ ضروری برای رشد علوم دقيق در اين کشور فرهنگستان علوم تاجيکستان اولويت های رشدعلوم دقيق را مشخص کرده است که به مبرمترين نياز های کشور بستگی دارد.

لرزه شناسی، دموگرافی و تنظيم استفاده از منابع آب در حال حاضر از چنين سمت ها محسوب مي شود و تحقيق در اين عرصه ها در چارچوب طرح های ويژه صورت می گيرد.