مهدی جامی

دولتمند فلک خوانی را به مرتبه موسيقی اصيل ملی ارتقا داده است

اين معرکه اصطلاح ايشان است از برای مجلس های مردمی بويژه مجلس جشن و سرور. تاجيکان هيچ جشن کوچک يا بزرگی را بدون موسيقی زنده و تنی يا گروهی از رقصندگان برگزار نمی کنند.

دولتمند هميشه در سفر است از اين شهر به آن شهر تا به مجلس خواستاران صدايش را رونق بخشد. صدای او بی اغراق صدايی استثنايی است. مکتب فلک خوانی هم که او در آن استاد است چنين می طلبد. چرا که فلک آواز کوهستان است و بلندی. و صدای صاف و رسا زيبنده آن است.

فلک خوانی شيوه خاص مردم پامير است و در ختلان و بدخشان سنت ديرينه دارد. در داغستان زادگاه دولتمند که از نواحی کولاب است نيز فلک خوانی استادان مردمی متعدد دارد. اما آخرين استاد بزرگ فلک در ختلان آدينه هاشم بود و از دولتمند همچون جانشين استاد ياد می شود.

نخستين استادان دولتمند خانواده پدری او در داغستان بودند. پدرش و عموی او هر دو از خوانندگان مردمی فلک به شمار می رفته اند. سنت فلک خوانی در واقع در ميان همه اعضای خانواده او رايج است چنان که چند تن از برادرانش نيز به خواندن فلک شهره اند. ولی اگر آنها در حيطه محلی شهرت دارند آوازه دولتمند نه تنها در تمام تاجيکستان که در کشورهای مختلف جهان پراکنده است.

خود می گويد که تاکنون به هشتاد سفر خارجی رفته است. او نزديک به چهل سال است که می خواند. از سال های نوجوانی. او از نواختن ساز آغاز کرد و خاصه در رباب نوازی و نواختن ويلون به طرز تاجيکی چيره دست است.

موسيقی فلک که شباهت های زيادی به موسيقی خراسان دارد در سبک دولتمند از حد يک موسيقی محلی به يک موسيقی اصيل ملی تبديل شده و او برای نخستين بار از اشعار کلاسيک فارسی در شعر آوازهايش بهره گرفته است.

با آن که دايره استفاده او از شعر کلاسيک وسيع است و از ميرسيد علی همدانی عارف محبوب تاجيکان و جامی و حافظ و مولانا تا شاعران کلاسيک معاصر مانند لايق شير علی را در بر می گيرد اما توجه خاص او به مولانا رومی است. به همين دليل يکی از خدمات او را احيای مولوی خوانی می دانند که گرچه در ميان تاجيکان رسم بوده اما در دهه های اخير از رونق افتاده بوده است.

مقام مولانا در ميان تاجيکان بس رفيع است و در واقع آنها را بايد همشهريان او دانست. چرا که مولانا از بلخ برخاست که درست آن سوی آمودريا مرز تاجيکستان با افغانستان است.

از نکته های جالب در اين ميان شيوه رقص با آهنگ های فلک است که بر اساس آنچه امروز در جنوب تاجيکستان و در ميان مردم کولاب و نواحی اطراف آن معمول است با چرخ زدن هايی همراه است که در ميان دراويش مولويه در قونيه (دراويش چرخنده whirling dervishes) ديده می شود.

چه بسا که مولانای بلخی در خانقاه های روم به شيوه ای رقص سماع می کرده که همدياران او از جمله تاجيکان می رقصيده اند و اين شيوه از آن زمان همچنان در اين منطقه باقی مانده است.