خورشید همدم در شهر دوشنبه

در بیش از ده سال اخیر کلیه ساختمانهای سینما ها در سراسر تاجیکستان خصوصی و به مراکز تجاری تبدیل شده اند.

به گفته مسئولین "تاجیک سینما" هم اکنون سینماها در وضع سنگین اقتصادی قرار داشته و ادامه چنین وضع پیامدهای ناگواری را در این عرصه به بار خواهد آورد.

درباره وضعيت سينماهای تاجيکستان نظر چند شهروند تاجيک را جويا شدم.

یک خانم که از دانشگاه ملی تاجیکستان خارج می شد در پاسخ به سوالم گفت: "سینمای جامی محل جوانان بد اخلاق است، و حضور در آن جا غیر ممکن است."

در همين رابطه مردی که مشغول روزنامه خوانی بود، گفت: "در تاجیکستان سینما تئاتر و یک یا دو سینمایی که در آن فیلم نمایش می دهند، برای رفتار و آداب جوانان خطربار است."

دختری که در ايستگاه مینی بوس نزديک سینمای "جامی" منتظر بود وضع تئاترها و سينماها در تاجیکستان را نامناسب خواند و گفت که از وارد شدن به چنین سینماها انسان شگفت زده می شود. وی افزود: "در حالی که در روسیه و دیگر کشورهای آسیای ميانه سینماها مرکز اصلی برگزار فعاليتهای فرهنگی محسوب می شوند"

این افراد ادعا می کنند، که سینما همچون یک نوع صنعت در تاجیکستان به گوشه فراموشی گذاشته شده است. این همان ادعايی است که در مورد تئاترها نیز شنیده می شود که در گزارشهای ویژه قبلی ما به آن اشاره شد.

اما به گفته بسیاری از شهروندان دوشنبه وضع سینماها بمراتب بدتر از تئاترها است که هنوز از میزان اندک توجه بینندگان برخوردار است و ساختمانهای آن به مراکز مختلف تفریحی به مانند باشگاههای شبانه و ویدیوکلوب تبدیل نشده است.

اما ناربای کشادفف کفیل مقام ریاست مؤسسه دولتی "تاجیک سینما" وابسته به کمیته رادیو و تلویزیون تاجیکستان ضمن تکذیب این مطلب گفت با وجود کاهش قابل ملاحظه میزان سینما در مقایسه با دوران شوروی پیشین این عرصه همچنان فعال است.

آقای کشاداف گفت: "حالا در مراکز نواحی و شهر دوشنبه سینماها فعال هستند. در شهر دوشنبه از 25 سینما تئاتر که در دوران شوروی پیشین بود، حالا فقط 6 سینما تئاتر فعال است."

به گفته آقای کشاداف مدت 15 سال اخیر به علت مشکلات مالی حدود 70 در صد سینماها در نواحی، شهرها، و مرکز تاجیکستان مورد خصوصی سازی قرار گرفته و هم اکنون به مراکز تجاری، نظیر سالن غذاخوری (آشخانه)، رستوران و باشگاههای شبانه یا دیسکو تبدیل یافته است.

آقای کشاداف افزود: "تاجیک سینما از سود سینماها 25 درصد را در اختیار خود دارد. و تنها از این راه فعالیت خودرا تامین می کند. در دوران شوروی پیشین "تاجیک سینما" از بودجه دولت استفاده نمی کرد. با توجه به وضع مشکل اقتصادی در سالهای اخیر اکثر سینماها خصوصی شده و حالا تنها حدود 30 در صد از انها باقی مانده اند."

از سوی دیگر سعد الله رحمانف، عضو اتحاد سینماگران تاجیکستان بر این نظر است که سینما تئاتر در تاجیکستان مرحله سختی را طی می کند و این وضع منجر به کاستگی ذوق تماشابینان شده است.

آقای رحیمف اظهار کرد: "فیلمهای نو خریداری نمی شود و برای این مبلغ هنگفتی لازم است و از سوی دیگر فیلمهای نو در تاجیکستان پخش نمی شود و گردش نمی کنند و در پهلوی این سینما تئاتر درآمد ندارد و ذوق تماشابینام هم کاسته می گردد. و تنها آن جوانانی به تماشای فیلم می روند که بیشتر فیلمهای تضاد و جنگ و خشونت را می پذیرند."

مسئولین مؤسسه دولتی "تاجیک سینما" نیز بر کاهش میزان تماشابینان در سینماها تاکید کرده و گفته اند حالا نمایش فیلمها در سینمات ئاترها روزانه از 8 فیلم در دوران شوروی پیشین به یک یا دو فیلم رسیده است. بیشتر تماشابینان در سینماهای تاجیکستان جوانان هستند و برخی از آنها در صحبت با ما علاقه مندی خود به تماشای فیلمهای هندی را از علت اصلی حضورشان در سینماها عنوان کرده اند.

دانشجو دختری که از سینمای "وطن" بیرون می شد، تاکید کرد: "من به تماشای فیلمهای هندی دلبستگی دارم. زیرا فیلمهای هندی سرشار از محبت و صمیمیت و عشق پاک هستند، به این خاطر به سینما علاقه مند هستم."

دانشجوی یکی از مدرسه های دوشنبه که سوی سینما رهسپار بود، گفت: "در سینمای "وطن" فیلمهای هندی بیشتر به نمایش گذاشته می شوند و من سعی می کنم تا به این سینما روم."

دانه بای رحمتف، استاد دانشگاه ملی تاجیکستان گفت: "امروز 90 در صد تماشابینان به سینما نمی رود. زیرا برای آن وقت ندارند و دیگر آنکه فیلمهايی که در تلویزیون به نمایش گذاشته می شود، نیاز تماشابینان را براورده می سازد."

محمد جان رسولف، کارمند کتابخانه ملی تاجیکستان افزود: "یک سال است که به سینما نمی روم، زیرا فیلمهایی که به نمایش گإاشته می شوند، پاسخگوی ذوق من نیستند و از معنی اخلاق و تربیت دور هستند."

فیروزه رحمت الله یوا، دانشجوی پژوهشگاه اخترشناسی تاجیکستان اظهار داشت: "من فیلمهای تاریخی را می پسندم، ولی در سینماها چنین فیلمهايی تقریبا به نمایش گذاشته نمی شوند، به این خاطر به سینما نمی روم."

هم اکنون اين سوال مطرح است که چه باید کرد تا سینما همچون یک هنر ویژه در تاجیکستان به رشد چشمگیری دست یابد؟

بیشتر هنرشناسان قرار گرفتن این عرصه زیر نظر مستقیم دولت و ایجاد شرایط مساعد مالی و فنی را یک امر ضروری برای توسعه فرهنگ سینما در تاجیکستان ارزیابی کرده اند.

در همین حال مسئولین مؤسسه دولتی "تاجیک کینا" امیدوارند که قانون سینما که در اوایل سال جاری میلادی به تصویب رسیده است، احتمالا راه را برای بهبود عرصه سینما در جامعه تاجیکستان هموار خواهد کرد.