زرينه خوشوقت از دوشنبه

محمود واحد از چهره های برجسته تاجيک در دهه های 1960 و 1970 ميلادی بود.

ناصر حسن، هنرمند تئاتر و سينما تاجيک: "مردم و به ويژه جوانان از تئاتر در چند سال ده ساله اخير دور شده اند. توجه اکثر تماشاچيان به تلويزيون، سينما و ويدئو جلب شده است."

سالطان مراد بابامراد، هنرمند تئار لاهوتی: "بيشر تئاتر ها، از جمله تئاترهای شهرهای کولاب، قرغان تپه و تئاتر جوانان شهر دوشنبه از کمبود تجهيزات فنی و ساختمان کهنه و فرسوده رنج می برند. از اين رو هنرمندان اين تئاترها با دشواری ها مواجهند."

آرتق قادر، هنرپيشه تئاتر: " مشکلات مالی نظير کمبود حقوق هنرپيشه ها و کارمندان تئاتر يکی از دشواريهای عمده تئاتر های اين کشور است. هرچند زحمتی که هنرمندان و کارگردانان در راستای تهيه نمايشنامه ها می کشند، خيلی سنگين است."

آنانی که امکان تماشا نمايشنامه ها در بيرون از کشور را داشته اند، با تأسف می گويند که تئاتر تاجيک از لحاظ فنی از همتايان غربی خود فرسنگها عقب افتاده است. مقايسه انحاء تغيير صحنه در تئاترها پيشرفته جهان با امکانات ابتدايی تئاترهای تاجيکستان که هنوز داشتن يک صحنه متحرک يا صحنه گردان برای تئاتر اپرا و باله عينی و تئاتر درام لاهوتی آن، از امتيازات منحصر به فرد محسوب می شود، برای هنرمندان تاجيک گاها مأيوس کننده است.

به گفته هنرمندان، تجهيزات فنی بازمانده از دوران شوروی، به مانند پرتوافکنها و دکور صحنه نيز فرسوده شده و نياز به ترميم و بازسازی دارد.

لير شاه از ديد تاجيکان با نقش و نگار ها و نماد های هخامنشی در صحنه

و اما تئاتر حرفه ای تاجيک راه درازی را پيموده است. آغازگر آن، تئاتر لاهوتی بود که سال 1929 ميلادی آغاز به فعاليت کرد. آن زمان هنرمندان اين تئاتر از شهرهای فارسی زبان سمرقند و بخارا و وادی فرغانه به اين تئاتر جلب شده بوده اند.

محمدجان قاسم، صافيه تويبايوا، تحفه فاضلوا، حاجی قول رحمت الله يف، اصلی برهانف و امثال آنان هنرمندانی بوده اند که در تشکل تئاتر حرفه ای تاجيک نقش باسزايی داشتند.

"گفتگو با خيام" در اجرا محمودجان واحد، هنرمند فقيد تئاتر و سينمای تاجيک از جمله نمايشنامه های عمده تئاتر تاجيک در دهه 1970 بود که در ساير بخشهای شوروی سابق نيز محبوبيت گسترده کسب کرد. محمود واحد با شمول خيری نظروا، هاشم گدا، عطا محمدجان، قيمت شاه همت شاه از برجسته ترين چهره های تئاتر تاجيک بعد از از دهه 1960 بودند.

فرخ قاسم، کارگردان سرشناس و هنرمند باقريحه سينما و تئاتر تاجيک، چند سال پيش در مصاحبه ای با بی بی سی از محمود واحد چنين ياد آور شده بود:

" ياد دارم محمود واحد آرزو داشت، نقش مولوی را در تئاتر اجرا کند. از اين رو من نمايشنامه ای را بر اساس آثار مولوی و برای يادبود محمود روی صحنه آوردم."

اما تا دهه 1990 ميلادی تئاتر ناجيک از تئاتر روسيه تفاوت اندکی داشت و هر دو از پيروان يک مکتب واحد بودند. زيرا بيشتر هنرمندان و کارگردانان تئاتر تاجيک پرورده مکتب تئاتر روسيه بودند.

حضور محمود  ياد دارم محمود واحد آرزو داشت، نقش مولوی را در تئاتر اجرا کند. از اين رو من نمايشنامه ای را بر اساس آثار مولوی و برای يادبود محمود روی صحنه آوردم.   فرخ قاسم، هنرپيشه و کارگردان سرشناس تئاتر تاجيک

ماه ژانويه سال 1990 ميلادی نخست نمايش "يوسف گمگشته باز آيد به کنعان..." ساخته تئاتر جديد "اهارون" شهر دوشنبه برگزار شد و به باور هنرشناسان، اين نمايشنامه در عرصه تئاتر تاجيک مکتب تازه ای را پايه نهاد.

سال های 90 ميلادی هنر تئاتر در تاجيکستان رشد روز افزونی داشت که در نتيجه در کنار تئاترهای دولتی حدود 10 تئاتر و استوديو تئاتر خصوصی و گروهی تأسيس يافت.

هر يک آنها به نحوه خود سعی در تغيير سبک وشيوهای تئاتر می کرد. ولی با آغاز جنگ داخلی و تشديد مشکلات اقتصادی از آن ميان تنها تئاتر اهارون بقا يافت.

در حالی که نمايندگان برخی از سازمان های بين المللی به ماند بنياد سوروس و سازمان بين المللی مهاجرت در تاجيکستان برای رشد هنر تئاتر کمکهای مالی کرده اند، اما به گفته مسئولان تئاتر، جلب توجه سرمايه گذران تاجيک برای سرمايه گذاری در تئاترهای اين کشور می توانست تا اندازه بيشتری از شدت مشکلات مالی تئاترهای کشور بکاهد.