شمسيه قاسم از دوشنبه

اکنون توجه تئاتر های تاجيکی به درام های خارجی بيشتر شده است.

اگر از زاويه موضوع آثار به دراماتورژی تاجيک بنگريم، درامنويسی در تاجيکستان را می توان به چند دوره مختلف تقسيم بندی کرد. به گفته کارشناسان، در دهه 1930 موضوع آثار درامنويسان تاجيک بيشتر به انقلاب اختصاص داشت و در دهه 40 درامنويسان عمدتأ به موضوع جنگ سال های 1940-45 و حفظ عقبگاه پرداختند و در دهه 1950 بازسازی پس از جنگ موضوع اصلی بيشتر آثار درامنويسان بوده است.

آثار درام در موضوعات خاص تاجيکی در باره تاريخ تاجيکان و يا زندگی معاصر تاجيکان، تنها در دهه 60 و 70 تهيه شده و به صحنه رفته است. ساتم الوغزاده، غنی عبد الله، شمسی قيام، فيض الله عنصاری و ديگران از نويسندگان شناخته شده تاجيک بودند که تاريخ درامنويسی در تاجيکستان با اسم آنها آغاز گرفته و تا به دهه 1980 ميلادی پيوسته رشد کرده است.

امروز درامنويسی

اما در حال حاضر درام نويسی در تاجيکستان در چه وضعی قرار دارد؟ مهمان بختی، رئيس اتحاديه نويسندگان، درامنويس و برنده جايزه بهترين درامنويس سال در جشنواره "پرستو - 2004" می گويد:

"البته، سطح درامنويسی معاصر تاجيک در آن سطحی که تماشابين تاجيک می خواهد، نيست. اما به عقيده من، سطح درامنويسی امروز در مقايسه با دوران شوروی پيشرفت هايی کرده است. از آن لحاظ که حالا درامنويسان آثار مربوط به زندگی امروز تاجيکان، جنگ داخلی، و هم نمايشنامه های تاريخی تاليف کرده اند که شايان توجه است."

درام پس از استقلال

اما منتقدان تئاتر وضع درام نويسی در تاجيکستان را در بيش از 10 سال اخير نگران کننده ارزيابی کرده اند. به گفته آنها، موفقيت درامنويسان دوران شوروی قبل از همه در آن بود که آثار آنها زمينه ادئولوژيک قوی شوروی داشت.

اما پس از فروپاشی شوروی در بخش درامنويسی تاجيک خلا ئی به وجود آمد، زيرا آثار دوران شوروی ديگر به نياز های زمان معاصر پاسخگو نبود.

اينجا بود که در جاده فرهنگ و هنر تاجيک تلاش هايی برای بالا بردن خودشناسی ملی صورت گرفت و تاليف نخستين نمايشنامه های منظوم از سوی فرخ قاسم بر پايه اشعار کلاسيک فارسی از نتايج همين روند بود.

شجاعت نیست  نفری نيست که از درد و با درد نمايشنامه بنويسد. کسی که بگويد: "بگذار جان من در خطر باشد اما من چيزی را می نويسم که در ذهنم هست."   برزو عبد الرزاقف، کارگردان شناخته تاجيک

از سوی ديگر، کمبود آثار درام در تاجيکستان در بيش از 10 سال اخير باعث آن شد که برخی ديگر از گروه های تئاتر بيشتر به درامنويسان خارجی رو آورند.

برزو عبد الرزاقف، کارگردان شناخته تاجيک می گويد او آثار خارجی را به زمينه تاجيکی نزديک می آرد و به صحنه می گذارد.

درامنويسی قالبی

به عقيده آقای برزو درامنويسان امروز تاجيک هنوز دراماتورژی جهانی را به اندازه کافی نشناخته اند. وی دراماتورژی امروز تاجيک را درامنويسی قالبی با تکيه بر دوران ساتم الوغزاده می داند که آن هم بيشتر به کار های آماتوری می ماند. وی افزود اين اين رو نمايشنامه های او عمدتأ برگرفته از آثار درامنويسان اروپاي است:

"من نمی خواهم منتظر بمانم. نمی خواهد در انتظار رسيدن کسی بنشنينم که دليرانه نمايشنامه بنويسد. هر چيزی که امروز تاليف می شود، هدفی ديگر دارد. نمايشنامه های برای 2700 سالگی استروشن، 2700 سالگی کولاب، يا جشن تيمورملک و غيره، اين همه آثار موقتی است برای برگزاری يک جشن که به خاطر دريافت پول از بودجه آن جشنها روی صحنه می رود. نفری نيست که از درد و با درد نمايشنامه بنويسد. کسی که بگويد: "بگذار جان من در خطر باشد اما من چيزی را می نويسم که در ذهنم هست.""

به باور آقای عبد الرزاقف، بيشتر درامنويسان امروز تاجيک از روانشناسی شناخت خوبی ندارند. وی معتقيد است که درامنويسی تاجيک در انتظار اصلاح طلبی است، کسی که در اثر خود تفاوت تاجيکان را از ديگران بنماياند، روان تاجيکانه و طرز تفکر تاجيکی را نشان بدهد.

ضرورت بازنگری

اما نکته ای که مورد نگرانی مسئولان اتحاديه نويسندگان تاجيکستان قرار گرفته، زبان نمايش نامه هاست. در نمايشنامه های تئاتری و تلويزيونی امروز نمايشنامه هايی عرضه می شود که در آن هنرمندان با لهجه های مختلف صحبت می کنند.

مهمان بختی، رئيس اين اتحاديه، می گويد، درامنويسان تاجيک بايد زبان خود را بازنگری کنند. اما استفاده از لهجه های مختلف محلی در صحنه را وی اشتباه مولفان نه، بلکه تقصير خود هنرمندان می داند. آقای بختی معتقد است که اين امر روندی موقتی است و پس از مدتی از بين خواهد رفت.

در همين حال، قرار است در ماه ژوئن سال جاری در اتحاديه نويسندگان تاجيکستان نشست ويژه ای در موضوع نياز های تئاتر معاصر تاجيک و گسترش همکاری ها ميان کارگردانان تئاتر و درام نويسان مورد بررسی قرار بگيرد.