سهراب ضیا از دوشنبه

محقق تاجیک و آلمانی از دریافت راه حفظ زبان اقلیت های زبانی صحبت می کنند

برخی از محققان تاجیک و آلمانی در این همایش راجع به تاریخ پژوهش زبان یغنابی، قوم نگاری یغنابیها و تاریخ رشد موسیقی یغنابی گزارشهای علمی ارائه کرده اند.

یغناب منطقه ای در وسط سلسله کوههای زرافشان و حصار در شمال تاجیکستان است و زبان یغنابی بازمانده از زبان سغدی، یکی از قدیمترین زبانهای این کشور محسوب می شود.

در این همایش صیف الدین میرزازاده، پژوهشگر یغناب شناس تاجیک در موضوع "تاریخ آموزش زبان یغنابی"، بحرالدین علیزاده، محقق دیگر تاجیک راجع به "قوم نگاری یغنابیها" و بحرالدین توره یف، استاد دانشگاه ملی تاجیکستان در زمینه "تاریخ تحول موسیقی یغنابی" گزارشهای علمی ارائه کردند.

به گفته این پژوهشگران هرچند در این زمینه تحقیقاتی انجام شده است، اما باید دولت و سازمانهای بین المللی برای حفظ زبانهای کوچک و باستانی رایج در تاجیکستان به مثل زبان یغنابی توجه بیشتری ظاهر کنند.

صیفالدین میرزازاده، یغناب شناس تاجیک در این باره گفت: "این موضوع بسیار مهم است، زیرا به این زبانها خطر از میان رفتن تهدید می کند. از این رو شرکت کنندگان این همایش نظر واحد داشتند که در برابر دولتها سازمانهای بین المللی نیز باید برای حفظ فرهنگ و زبانهای کوچک مثل زبان یغنابی کمک کنند."

یغنابیها از قدیم در 33 روستای واقع در وسط سلسله کوههای زرافشان و حصار در شمال تاجیکستان به صورت دسته جمعی سکونت داشتند. مقامات حزب کمونیست تاجیکستان در اوایل دهه 1970 برای کوچ دادن این مردم به مناطق هموار این کشور تصمیم گرفتند.

توماس لوی، محقق آلمانی از دانشگاه هومبلد برلین که تاریخ کوچ دادن مردم کوهستان یغناب به سرزمینهای همکار در شمال تاجیکستان را پژوهش می کند، از پیامدهای ناگوار این اقدام مقامات وقت تاجیکستان نسبت به مردم یغناب می گوید:

"برای مردم یغنابی این اقدام پیامدهای بسیار بدی داشت. سالهای 1970 و 1971 تمام اهالی دره یغناب را اجباری توسط هلیکوپتر به دشت میرزاچول به واحد کشاورزی ظفرآباد بردند. آن شرایط جوی برای ساکنان کوهستان بسیار مشکل بود. مدت سه چهار سال بسیاری از مهاجران یغنابی فوت کردند و در محل جدید اقامت خود از سنن و زبان خود دور شدند."

به گفته محققان یغناب شناس حالا در 16 روستا در کوهستان یغناب و برخی دیگر از مناطق تاجیکستان حدود 10 هزار از یغنابیها به سر می برند. به منظور تحقیق فرهنگ، زبان و هنر این مردم سال 1991 در پژوهشگاه زبان و ادبیات فرهنگستان علوم تاجیکستان گروه یغناب شناسی تاسیس یافت.

تا کنون سه محقق تاجیک در زمینه زبان، موسیقی و فرهنگ مردم کوهستان یغناب پژوهشهای علمی انجام داده و رساله های دکتری دفاع کرده اند.

هرچند در قانون زبان در تاجیکستان آمده است که زبان یغنابی و زبانهای بدخشانی زیر نظر ویژه دولت قرار دارند، اما مشکلات مالی امکان نمی دهد، که برای تحقیق زبان و سنن باستانی این مردم کارهای بیشتری انجام شود.

از این رو، مراکز علمی و پژوهشی تاجیکستان برای حفظ زبان و سنن مردم کوهستان یغناب که میراث گرانبهای ملی مردم تاجیک محسوب می شود، به کمک مالی سازمانهای بین المللی نیاز دارند. مؤسسه فرانسوی آموزش آسیای مرکزی اولین اقدام را در این راستا انجام داده است.