مهدی جامی

عالم بابايوف سنت های ديرين مکتب بخارا در شش مقام را ادامه می دهد

موسيقی زرافشان نسب به رودکی می برد که در اين منطقه باليد و در بخارای عهد سامانی زندگی کرد. عالم بابايوف نيز دل در گرو مکتب بخارا دارد. پدرش اسکندر حافظ تنبوری از حافظان بنام زرافشان بود. خود او بيش از سه دهه است که در ساز و آواز هنرنمايی می کند.

عالم بابايوف که بنا به سنت خوانندگان آسيای ميانه آواز را با ساز خود همراه می کند در ساختن ساز هم استاد است و شاگردان برجسته او هر يک سازی از دست ساخت های استاد هديه می گيرند.

از هفت سالگی کار با ساز را آغاز کرد و نخستين بار در 1969 وقتی تنها يازده سال داشت در يکی از آزمون های موسيقی که برای نوجوانان برگزار می شد درخشيد.

او که سنت های شش مقام خوانی را ادامه می دهد پايه گذار فرم های امروز شش مقام را درويش علی چنگی می داند که در سده 17 ميلادی می زيست.

موسيقی شش مقام در مقايسه با موسيقی های ديگر تاجيکستان، مانند فلک خوانی، رنگ و بوی اشرافی دارد و اساسا يک موسيقی درباری است. پيوندهای اين موسيقی از سويی با موسيقی ايرانی و از سوی ديگر با موسيقی چينی به آن حال و هوای خاصی بخشيده است.

عالم بابايوف تاثير موسيقی چينی را ناشی از نفوذ مغول و مربوط به دوران استيلای درازمدت آنان می داند. در نمودهای امروز شش مقام اصولا نمودی به نام "مغولچه" وجود دارد که شيوه خواندن در آن با شيوه آوازخوانان چينی کاملا نزديک است. همين وضع در باره نمود "قشقرچه" هم صادق است.

با اينهمه، او تاکيد می کند که روابط فرهنگی با چينی ها محدود به مسئله استيلای مغولان نبوده و مردم آسيای ميانه و چين به دليل همسايگی پيوندهای بسياری از طريق سفرها و داد و ستدهای بازرگانی با هم برقرار کرده بودند که در موسيقی بی تاثير نمی ماند.

های "حجاز"، "بزرگ"، "نوا". گرچه از نظر تاريخی، اين دو موسيقی پس از دوره تيموريان از هم فاصله گرفتند.

وی تفاوت اصلی بين دو موسيقی را اتکای شش مقام بر اصول يا ضرب های معين می داند که با دايره نواخته می شود.

در عين حال، او بين دو مکتب شش مقام نيز تفاوت قائل است. او تاثير موسيقی چين را بيشتر در مکتب فرغانه می بيند که به نظر او در شيوه خوانندگان ازبکستان رايج است. اما در مکتب بخارا، که خود او از خوانندگان آن است، به اين تاثير قائل نيست. او مرکز رشد و نمو شش مقام را بخارا می داند.