شمسيه قاسم از دوشنبه

ترجمه آثار خارجی در تاجيکستان در مقايسه با دوران شوروی به شدت افت کرده است.

کارمندان طبع و نشر، اديبان و دانشمندان که در باره وضع ترجمه آثار خارجی، به ويژه آثار ادبيات غرب به زبان فارسی تاجيکی صحبت می کنند، همگی با تاسف ياد دوران شوروی می کنند.

يکی می گويد، در آن دوره به تاجيکستان از روسيه واگن واگن کاغذ وارد می شد، ديگری به ياد می آورد که در ظرف يک سال دهها کتاب اديبان خارجی به زبان فارسی تاجيکی برگردان و منتشر می شد و با تعداد فراوان در سراسر کشور به سرعت به فروش می رفت.

اما در سال های اخير به گفته آگاهان امر در تاجيکستان در يک سال تنها يکی دوتا اثر ترجمه شده خارجی به دست چاپ رسيده است.

البته اين امر به آن معنا نيست که اهميت مطالعه آثار خارجی در تاجيکستان تحت الشعاع آثار داخلی قرار گرفته و ضرورت چاپ چنين آثار از بين رفته باشد.

عبدالحميد صمدف، معاون رئيس اتحاديه نويسندگان تاجيکستان اين وضعيت را اين گونه توضيح می دهد:

"ما امروز مترجمان خوبی داريم، مترجمانی هم داريم که از زبان آلمانی و انگليسی نيز به زبان فارسی تاجيکی آثار ترجمه می کنند. اما مشکل نشر کتاب، يعنی قيمت بلند در چاپخانه ها امکان انتشار آن اثر ها را نمی دهد. از سوی ديگر بايد گفت که حق الزحمه ای که ترجمان در شرايط امروز دريافت می کند، خيلی ناچيز است که حتی برای خريداری يک کتاب نيز کافی نيست."

از سوی ديگر، هرچند در باره جوانان تاجيک تصور کليشه ای "بی توجهی آنها نسبت به کتاب خانی" وجود دارد، عده ای از دانشجويان در باره آن که در انتخاب کتاب چه ادبياتی را ترجيه می دهند، می گفتند که علاقمند هستند به زبان تاجيکی ترجمه آثار اديبان خارجی را مطالعه کنند، اما برخی از آنها بر کيفيت نامطلوب ترجمه نيز اشاره کردند.

به تعبير برخی از کارشناسان، در شرايط تاجيکستان ترجمه آثار ادبی به زبان فارسی تاجيکی کاري است که آن را تنها اديبان می توانند انجام دهند. بدين خاطر از دوران شوروی تا به امروز اثار بيشتر اديبان خارجی نه از زبان اصل، بلکه از زبان روسی که بيشتر اديبان تاجيک بر آن تسلط دارند، به فارسی تاجيکی ترجمه شده است.

معاون رئيس اتحاديه نويسندگان می گويد که حالا نيز تقريبأ هر يک اديب تاجيک روی ميز خود اثر ترجمه شده ای را آماده چاپ دارد.

کمبود مترجم حرفه ای  کتاب هايی که در دهه های 1920 تا 1940 ميلادی در تاجيکستان ترجمه و منتشر شده است، عاری از کمبودی نبود، زيرا ما مترجمان متخصص نداشتيم. و پس از کسب استقلال نيز که در دانشگاه ملی تاجيکستان دانشکده مترجمی تاسيس يافت، کمبود متخصص همچنان محسوس است.   بهر الدين کمال الدينف، رئيس دانشکده ترجمه در دانشگاه ملی تاجيکستان

از سوی ديگر، اکثر کارشناسان بر اين نظرند که هنوز زبان تحت اللفظی ترجمه که از زمان شوروی به ميراث مانده، در ميان مترجمان باقي است. ستار جليلف، رئيس يکی از چاپخانه های بزرگ تاجيکستان موسوم به "مطبوعات" در باره کيفيت نوشتاری آثار ترجمه شده می گويد:

"برای مثال، در دوران شوروی پيشين اگر در يک کتاب بيشتر از ده غلط املايی پيدا می شد، تمام تيراژ آن کتاب را به آتش می کشيدند تا به دست خواننده نرسد. در حالی که اکنون، متاسفانه، برخی از چاپخانه های خصوصی که نه ويراستار و نه مصحح دارند، کتاب هايی چاپ می کنند که بيش از پنجاه مورد غلط املايی و گرامری در آنها نهفته است."

در همين حال، پروفسور بهر الدين کمال الدينف، سبک شناس تاجيک و رئيس دانشکده مترجمی دانشگاه ملی تاجيکستان می گويد که کمبود مترجمان متخصص از دلايل بدی کيفيت ترجمه است:

"کتاب هايی که در دهه های 1920 تا 1940 ميلادی در تاجيکستان ترجمه و منتشر شده است، عاری از کمبودی نبود، زيرا ما مترجمان متخصص نداشتيم. و پس از کسب استقلال نيز که در دانشگاه ملی تاجيکستان دانشکده مترجمی تاسيس يافت، کمبود متخصص همچنان محسوس است. آن عده از جوانان با استعدادی که از دانشکده ما فارغ می شوند، حالا عمدتأ در سازمان های بين المللی کار می کنند. بدين خاطر، آثار ادبی خارجی در تاجيکستان در انتظار مترجمان خود است."

آقای کمال الدينف افزود که از سوی ديگر، در صورت همکاری بيشتر با ايران در زمينه برگردان کتاب ها از حروف عربی به سيريليک، می توان آثار زياد مورد نياز خارجی را در دسترس خواننده تاجيک قرار داد. به گفته او، نمايشگاه های کتاب ايران از آن دلالت داده اند که در زمينه ترجمه آثار خارجی اين کشور به پيشرفت های چشمگيری دست يافته است.

در حال حاضر در تاجيکستان برخی از سازمان های بين المللی به اين مسئله توجه کرده اند، اما اين سازمان ها در حال حاضر بيشتر به ترجمه و چاپ تنها آثار علمی مساعدت می کنند.