ايان مک ويليام خبرنگار بی بی سی در تاجيکستان

آثار نفوذ شوروی هنوز در تاجيکستان به چشم می خورد

اما آخرين گروه از نيروهای مرزبان روسيه اين ناحيه در شمال مرز افغانستان را در ماه دسامبر ترک کردند، و ساکنان آن برای اولين بار طی بيش از يک قرن مجبور شده اند زمهرير زمستانی را بدون هرگونه کمک روسیه سپری کنند.

بدخشيها سخت مشغول برقراری تماس و ايجاد پيوند با جهان بيرون بوده اند، اما بسياری از مردم هنوز از پايان حضور نيروهای روس تاسف می خورند و از آن وحشت دارند که به سرازير شدن سيل مواد مخدر از افغانستان منجر شود.

کوه های پامير در قلب منطقه کوهستانی آسيای ميانه، جايی که چهار رشته کوه عظيم هيمالايا، کاراکورامز، هندوکش و تين شان تلاقی می کنند قرار دارد.

سه قله از قلل منطقه بيش از 7000 متر ارتفاع دارند و بخش اعظم فلات پامير در ارتفاع تقريبا 4000 متری واقع است که تنفس را برای کسانی که از نقاط پست می آيند دشوار می سازد.

رود باريک "پنج" يا "آمو" از ميان تنگه های باريک و بلند جريان دارد و مرز ميان تاجيکستان و افغانستان را تشکيل می دهد.

تاجيکستان از زمان سقوط اتحاد جماهير شوروی در سال 1991 مستقل بوده است، اما مسکو همچنان مسوول نيروهای مرزی در اين جا بود. مسکو و ساير دولت های منطقه هنوز از سرازير شدن مواد مخدر، تسليحات و اسلام راديکال از آن سوی مرزهای کشور هرج و مرج زده افغانستان وحشت دارند.

ساکنان دو سوی رود، تاجيک هستند اما حضور روس ها در تاجيکستان طی يک قرن گذشته، تاريخی متفاوت را در اين سوی مرز رقم زده است.

بچه های بدخشی هاکی روی يخ بازی می کنند

در داخل مرز تاجيکستان جاده و الکتريسته هست. در داخل مرز افغانستان جز راه های مال رو چيزی به چشم نمی خورد و تنها تعداد انگشت شماری چراغ برق، شب های تيره و بلند زمستانی را آلوده می کند.

مواد مخدر يک نگرانی عمده به حساب می آيد. بخش اعظم هروئين و ترياک افغانستان که به اروپا می رسد اکنون از طريق آسيای ميانه قاچاق می شود.

مرام عظيم ممدوف، مدير گروه "داوطلبان"، سازمانی که در "خاروغ"، مرکز پامير، با معتادان مواد مخدر کار می کند می گويد: "افغان ها از روس ها می ترسيدند."

"آنها از مرزبانان تاجيک وحشتی ندارند و گذر از رودخانه به خصوص در زمستان برايشان خيلی آسان است، برای همين انتظار داريم جريان مواد مخدر از اينجا افزايش پيدا کند."

با اين حال محافظان مرزی روس خود به قاچاق مستقيم مقادير عظيمی مواد مخدر از تاجيکستان به روسيه به وسيله هواپيمای نظامی متهم می شدند.

در آن زمان بسياری از مردم محل به عنوان محافظ برای نيروی مرزی تحت فرماندهی روسيه کار می کردند. اما آنها اکنون کمتر از نصف زمانی که برای روس ها کار می کردند حقوق می گيرند.

ساير مردم خاروغ می گويند که نيروی مرزی اکنون که تحت مديريت تاجيک هاست مثل قديم کارآمد نيست.

دو زن تاجيک که بيرون پايگاه نيروهای مرزی در خاروغ کنار جاده سيگار و تنقلات می فروشند با هم موافقتند.

يک زن گفت: "افسران روس اغلب به ما کمک می کردند - وقتی هوا خيلی سرد می شد به ما مقداری زغال يا در پايگاه به ما کار می دادند."

"اما تاجيک ها اين کار را نمی کنند. تعداد کمی افراد محلی را استخدام می کنند و اگر چيزی هم بدهند پولش را طلب می کنند."

موضع استراتژيک

جاسوسان، سربازان و جغرافی دان های روس ابتدا در نيمه دوم قرن نوزدهم اکتشاف پامير را آغاز کردند. آنها سفرهای چندين هفته ای خود در طول اين سرزمين نامسکون کوهستانی را از دره فرغانه در ازبکستان و قرقيزستان امروز آغاز می کردند.

پيانو از گذرگاه های سخت از روسيه منتقل شد

در دهه 1890، در اوج "بازی بزرگ" يعنی زمانی که روسيه و بريتانيا -که آن زمان بر هند مسلط بود- برای نفوذ در منطقه تقلا می کردند، مسکو به تاسيس پادگان های نظامی در مرغاب، اشکاشم و خاروغ پرداخت.

يکی از تاثرانگيزترين يادگارهای آن دوره ماجراجويانه هنوز در موزه خاروغ پابرجاست.

الوو کرمشايوا، راهنمای ارشد موزه می گويد: "اين تنها پيانو در پامير بود. فرمانده پادگان روس دستور داد آن را در سال 1914 اينجا آوردند تا دخترش با آن بنوازند. ده سرباز دو ماه وقت صرف حمل آن از اوش از مسير کوهستانی به اينجا کردند."

صفحه ای فلزی که به پيانو پرچ شده می گويد که اين دستگاه مارک "بکر" در سال 1875 در آلمان ساخته شده است.

آهنگ هايی که برای ساليان سال به روی اين پيانو در مرز افغانستان نواخته می شد، ياد سرزمين مادری را در فاصله صدها مايلی در آنسوی کوه ها، صحراها و استپ ها برای روس ها زنده می کرد.

اما درحالی که پيوندهای پامير با روسيه درحال گسيخته شدن است، اين ناحيه به دليل وجود يک حامی ديگر دارای تماس های قوی با جهان بيرون است.

اکثر پاميری ها از فرقه اسماعيليه هستند که رهبر معنوی شان آقاخان است. آقاخان از پايگاههای خود در فرانسه، سوئيس و بريتانيا، از طريق شبکه سازمان های امدادرسانی خود برای بهبود اقتصاد بومی پامير کوشيده و به خودکفاتر شدن آن کمک کرده است.

پر کردن شکاف

در سال های تيره پس از سقوط اتحاد جماهير شوروی و قطع ناگهانی يارانه های دولتی از سوی مسکو، بسياری از پاميری ها با قطحی و گرسنگی مواجه شدند.

"شبکه توسعه آقاخان" (AKDN) در آن دوران ترتيب ارسال تدارکات غذايی به خصوص در ماه های دشوار زمستان به منطقه را داد. بسياری از مردم در خاروغ به شما خواهند گفت: "آقاخان زندگی ما را نجات داد."

شيراز عبدالله يف از موسسه آقاخان در خاروغ می گويد شبکه توسعه آقاخان از آن زمان تاکنون سرگرم کار برای بهبود صنعت کشاورزی بوده است و اين منطقه اکنون 80 درصد مايحتاج غذايی خود را توليد می کند.

مردم نگرانند با خروج مرزبانان روس مرزها ناامن تر شود

يک هدف درازمدت ديگر بهبود تجارت منطقه ای از طريق بازسازی محورهای ارتباطی با افغانستان، چين و پاکستان است که در اثر هفت دهه حکومت شوروی قطع شده بود.

شبکه توسعه آقاخان تاکنون دو پل تازه را بر فراز رود پنج به افغانستان احداث کرده است.

آقای عبدالله يف می گويد: "گروهی تاجر و کاسبکار افغان اخيرا از آن سوی پل جديد به خاروغ آمدند تا بازار اينجا را بررسی کنند. و تابستان پارسال اولين جهانگردان از آن برای ورود يا خروج از افغانستان استفاده کردند."

يک جاده تازه نيز اخيرا به غرب چين گشوده شده است که تاجران محلی از طريق آن از چين به تاجيکستان کالا می آورند و قرار است جاده ای از طريق دالان باريک وخان در افغانستان به شمال پاکستان کشيده شود.

بسياری از ساکنان بومی اميدوارند که جهانگردی در نهايت کمک شايانی به اقتصاد محلی کند.

با توجه به اينکه برخی از دورافتاده ترين و تماشايی ترين مناظر کوهستانی آسيا در اينجا قرار دارد، پامير در صورت بهبود راه های حمل و نقل می تواند جهانگردان ماجراجوی غربی را جذب کند.

در مرغاب، در فلات مرتفع پامير شرقی، شبکه ای از مهمانخانه های اکوتوريستی توسط يک سازمان فرانسوی کمک رسانی (آژانس همکاری فنی و توسعه) راه اندازی شده است.

بازديدکنندگان می توانند در خانه های مردم بومی اقامت يا در طول فصول تابستان در خيمه های بزرگ اقامت کنند. هزينه آن برای اکثر خارجی ها مناسب است، اما درآمد حاصل از آن کمک بزرگی برای مردم منطقه است.

ايريس، مادر سه فرزند که در مرغاب دو اتاق به مسافران اجاره می دهد می گويد: "خدا را شکر که جهانگردان خارجی اينجا می آيند."

"من پارسال 70 مهمان داشتم. اينجا کار ديگری پيدا نمی شود برای همين اين پول يک دنيا تفاوت ايجاد می کند."

درحالی که ناحيه پامير رفته رفته خود را با واقعيت های اقتصادی جديد پس از دوران شوروی تطبيق می دهد، چالش های محيط سرسخت طبيعی، دشواری های زيادی آفريده است.

اما اکنون اين اميد هست که اختلاط بيشتر با جهان بيرون در نهايت زندگی را در "بام جهان" آسانتر کند.