شفقت رجبيان

نام و نشان مورد بحث در آگهی فيلم اسکندر

اليور استون، از کارگردانان سرشناس امريکا يک فيلم حماسه ای ساخته است که از روزگار و ماجرا های زندگی و مرگ اسکندر مقدونی، جهانگشای يونانی قرن چهار پيش از ميلاد حکايت می کند.

قرار است نمايش اين فيلم پرخرج در سينما های امريکا و اروپا که نقش اول ان را کالين فارل بازی می کند، روز پنجم نوامبر سال ميلادی جاری آغاز شود. اما اين فيلم حتی پيش از انکه روی پرده سينما برود، جنجالی بر انگيخته است.

عمده ترين مورد اعتراض زرتشتيان استفاده از نشان فروهر، يک نشان مقدس زرتشتی، به عنوان زمينه برای نام اسکندر بوده است.

فيروزه پونتکی ميستری، از نويسندگان دانشنامه بزرگ زرتشتی به نام نقش و نگار زرتشتی در شهر بامبئی هند می گويد که پارسيان هند از نحوه استفاده از فروهر ناخوشنود اند و بر اين باور اند که اليور استون، سازنده فيلم، از نظرات کارشناسان بهره ور نشده تا آنها هشدارش بدهند که به نشان مقدس فروهر چنين بی احترامی را روا نداند.

فيروزه پونتکی ميستری معتقد است که استفاده از نشان فروهر بر اثر ناآگاهی سازندگان فيلم اسکندر صورت گرفته است.

بانو پونتکی ميستری می گويد که نشان فروهر جزء بنيادين الهيات زرتشتی است و نماد ارواح گذشتگان ماست و در سردر همه نيايشگاهها و آثار تاريخی مزديسنی هک شده است. زرتشتيان همه ساله ده روز ماه فروردين را به گراميداشت فروهر اختصاص می دهند.

به باور برخی ديگر از زرتشتيان، فروهر نماد پاره ای نورانی از سرشت اهورا است که مايه پيشرفت و سعود نوع بشر می شود.

زوبين مهتا، آهنگساز هندی که برای نخستين بار همو توجه جامعه زرتشتی و ايرانيان را به اين موضوع جلب کرده بود، ضمن گفتگويی تلفنی با اليور استون از نحوه کاربرد فروهر در آگهی های فيلم اسکندر اظهار نگرانی و ناخوشنودی کرده است.

دفتر فيلمسازی اليور استون در هاليوود ضمن مکاتبه ای الکترونيک با برنامه مجله آسيای ميانه بخش فارسی راديو بی بی سی اعلام کرد که آقای استون از فرزان يا معنی نشان فروهر نيک آگاه بود، ولی قصد نداشت با کاربرد آن در آگهی های فيلمش کسی را بيازارد.

به گفته راب ويلسون، دستياراليور استون در هاليوود، کارگردان فيلم اسکندر به دنبال صحبت های آقای مهتا تصميم گرفته است تصوير فروهر را از همه آگهی های آتی فيلمش بيرون بکشد.

کالين فارل در نقش اسکندر

ولی آقای ويلسون توضيح نداد که در صورت آگاهی از اصالت نشان فروهر چرا وی بدين گونه از آن استفاده کرده است.

آزردگی زرتشتيان از اين نحوه کاربرد نشان فروهر از حس انزجار تاريخی آنان به شخصيت اسکندر مقدونی ناشی می شود.

اين در حالی است که اسکندر مقدونی توسط بسياری از ملل جهان، به ويژه در اروپا و امريکا، سردار و رهبر پيروزمندی به شمار می آيد و همانا شهرت و محبوبيت او بوده که نام الکساندر يا اسکندر را تا کنون روی فرزندانشان می گذارند.

اما تعداد زرتشتيان که اسکندر را گجستک (نفرين شده) خطاب می کنند، رويهم رفته در جهان اندک است.

با وجود اين، به باور فيروزه پونتکی ميستری، پژوهشگر زرتشتی، سازنده فيلم که در اثرش با تاريخ زرتشتيان نيز سر و کار دارد، بايد به اين نکته توجه می کرد و نشان فروهر را با نام اسکندر در نمی آميخت. زيرا به گفته وی، زرتشتيان در باره اسکندر نظر متفاوتی دارند و پيوسته مخالف تقدس و خواگونه سازی اسکندر بوده اند.

تبليغ فيلم حماسه ای اسکندر ماهها پيش از نخست نمايش اين فيلم پرخرج آغاز شده است.

زرتشتيان بر اين باور اند که کيش شخصيت اسکندر فراورده برخورد کاملا غربی پان هلنيک يا يونانی سالارانه با آن برهه از تاريخ است.

بانو پونتکی ميستری می گويد که اسکندر به عنوان نخستين يونانی ای که ايران و بخش عظيمی از خاورزمين را تسخير کرد و مردم سرزمينش را از درد خفت و خواری نجات داد، پيش يونانيان به حق قهرمان به شمار می رود.

اما به گفته بانو ميستری، در نوشته های زرتشتی از اسکندر که موبدان را سر بريد، امپراطوری ايران را واژگون کرد و نيايشگاههای مزديسنی را به آتش کشيد، با صفت گجستک ياد شده و به باور وی، پيوند دادن نشان فروهر با اسکندر اهانت به پارسيان و ايرانيان است.