می توان از آمازون بهره برداری کرد بی آنکه نابود شود؟

در ماه ژانویه، دولت برزیل اعلام کرد که سرعت نابودی جنگل های آمازون در نیمه دوم سال 2007 به شدت افزایش یافته است. این درحالی بود که تنها چند ماه پیشتر مقام ها یک دوره سه ساله از افت شدید روند نابودی را جشن گرفته بودند.

آن خبر برای لوئیس لولا دا سیلوا، رئیس جمهور برزیل که گفته بود تلاش های دولتش در کنترل قطع غیرمجاز درختان و معرفی مقررات بهتر در زمینه مالکیت زمین موفق بوده است، مایه سرافکندگی بود.

آمارهای منتشره در ماه ژانویه همچنین سرنوشت جنگل های بارانی آمازون را مورد توجه قرار می داد و این سوال را مطرح می کرد که آیا می توان این منطقه را توسعه داد بی آنکه نابود شود یا خیر؟

پائولو بارِتو، محقق ارشد در آیمازون، یک سازمان غیردولتی، در دفتر خود در بلم، مرکز ایالت پارا در ناحیه آمازون می گوید: "نابودی جنگل به عوامل اقتصادی مرتبط است."

با توجه به بهای بالای مواد غذایی و کالاهای اساسی در اطراف جهان، تقاضا برای زمین ارزان در آمازون - که بهای آن یک دهم زمین در جنوب و جنوب شرقی برزیل است - به احتمال زیاد افزایش شدیدی خواهد یافت.

آقای بارتو می گوید: "75 درصد نابودی جنگل ها در آمازون برای ایجاد مرتع برای دام است."

"برزیل طی پنج سال گذشته به بزرگترین صادر کننده گوشت گاو بدل شده و تمام توسعه در زمینه پرورش دام در ناحیه آمازون بوده است."

برزیل همچنین از تولیدکنندگان عمده سویا است که بخش اعظم آن در ایالت ماتو گروسو در ناحیه آمازون تولید می شود.

با افزایش تقاضا برای گوشت گاو و دانه های سویا در بازارهای به سرعت درحال رشد آسیا، به خصوص در چین، بسیاری ناظران از آن بیم دارند که فشار بر این جنگل حاره ای افزایش بیشتری یابد.

دولت فدرال برزیل چنان نگران افزایش تخریب جنگل بود که در فوریه دست به یک عملیات بزرگ پلیسی برای متوقف کردن آن زد. هزاران مامور پلیس به برخی از آسیب دیده ترین نواحی گسیل شدند تا از طریق بستن کارگاه های چوب بری و جریمه متخلفان، با قطع غیرمجاز درختان مبارزه کنند.

اما برخی می گویند که این نوع اقدامات چاره ای برای مشکلات غالب این منطقه نیست.

پائولو بارتو می گوید: "کلاهبرداری در نظام ثبت زمین یک مشکل بزرگ است. جریمه ای که برای نابودی جنگل اعمال و گرفته می شود خیلی پایین است. وزیر محیط زیست فکر می کند اثر روانی دریافت جریمه کافی است، اما همین ها هم جمع نمی شود."

یافتن راه حل

اما همزمان با افزایش اهمیت روزافزون برزیل به عنوان یک قدرت کشاورزی در سطح جهان، نوعی عملگرایی درحال ظهور است.

برخی معتقدند که شاید بهتر باشد نه فقط از طریق نظارت پلیس بلکه ایجاد مشوق های اقتصادی برای ساکنان آمازون جهت بهره برداری از محیط بدون نابودی آن، با روند تخریب مبارزه شود.

فابیو فلدمن فعال محیط زیست و نماینده سابق پارلمان در مناظره ای در ماه آوریل در "گلوبو تی وی" گفت: "ما مجبور خواهیم بود به شیوه ای تازه در مورد پایداری محیط زیست در آمازون صحبت کنیم."

"آمازون در خدمت محیط زیست جهان است و ما باید مکانیسمی بیابیم که می تواند به صنعت کشاورزی غرامت بدهد تا جنگل را نابود نکند."

در ایالت آمازوناس، که بسیار کمتر از برخی بخش های دیگر منطقه شاهد نابودی جنگل ها بوده است، مقام ها درحال راه اندازی طرحی هستند که می تواند کلید حل مشکل چگونگی آشتی دادن توسعه اقتصادی و حفظ محیط زیست باشد.

براساس این طرح، در ازای حدود 30 دلار در ماه، از خانواده ها خواسته می شود از محیط زیست و حیوانات در معرض خطر محافظت کرده و از فروختن چوب خودداری کنند.

'پایین ترین سطح در 30 سال'

این طرح ابتدا در مورد خانواده های ساکن نواحی تحت حفاظت محلی اجرا می شود، اما می تواند به سایر نواحی تعمیم یابد. کشورهای دیگر منطقه آمازون در همسایگی برزیل نیز این طرح را از نزدیک دنبال می کنند تا شاهد تاثیر آن باشند.

در همین حال مقام های ایالت آمازوناس در حال کار برای ایجاد بازارهایی برای فروش محصولات جنگلی بوده اند.

در سایر مناطق آمازون زارعان و تولیدکنندگانی که برای مدرنیزه و کارآمدتر کردن صنایع خود در پی گرفتن اعتبار از کشورهای مختلف هستند، تحت فشار نگرانی های بین المللی، محیط زیست را در پرتوی تازه می نگرند.

ارای مگی یکی از بزرگترین زارعان سویا در جهان با مزارعی در جنوب ایالت ماتو گروسو می گوید: "برزیل زمین های بلااستفاده زیادی دارد که می توان به جای قطع جنگل آنها را به کار انداخت."

"ما اینجا به زیرساخت های بهتر نیاز داریم و در آن صورت می توانیم حتی بازدهی بیشتری داشته باشیم و به بهبود ذخایر غذای جهانی که در پایین ترین سطح طی 30 سال اخیر قرار دارد کمک کنیم. درحال حاضر ما برای صادرات مجبوریم سویا را سه هزار کیلومتر از طریق بزرگراهی خراب به بنادر جنوب کشور ببریم."

نظارت ماهواره ای

بسیار پایین تر رو به جنوب، در برازیلیا پایتخت این کشور، دولت فدرال پیشنهادهای بلندپروازانه تری در دست دارد، از جمله طرح جنجالی ایجاد یک ناحیه اقتصادی.

این طرح آمازون را به مناطق مختلفی از فعالیت های اقتصادی تقسیم می کند.

همه اینها زمان می برد. همزمان موسسه تحقیقات فضایی برزیل، آی ان پی ای، درحال توسعه سیستم های تجسس ماهواره ای بوده است که روند تخریب آمازون را ماه به ماه نشان خواهد داد و فرض بر این است که به دام انداختن متخلفان محیط زیست را آسان تر کرده و به کند کردن روند نابودی جنگل کمک کند.

در هر صورت سناریوهای آینده برای آمازون همچنان تیره به نظر می رسد.

پیش بینی های بدبینانه حاکیست که اگر روند فعلی نابودی جنگل ادامه یابد، و نظارت و تنبیه نابودکنندگان جنگل همچنان سست باشد، 40 درصد آن تا سال 2050 از میان خواهد رفت.

اگر طرح نواحی حفاظتی که دولت برزیل ایجاد کرده موثر باشد و متخلفان مجازات شوند، و همزمان در درخت کاری سرمایه گذاری شود میزان نابودی تا 2050 به 27 درصد کاهش خواهد یافت.

و در بهترین حالت براساس پیش بینی های مثبت برای کاهش روند نابودی و پول دادن به مردم برای نبریدن جنگل، برزیل ممکن است بتواند میزان نابودی را به 20 درصد تقلیل دهد.