گويی سرنوشت شومی در انتظار ماهی خاويار بلوگا که گران ترين خاويار جهان را توليد می کند باشد.
ماهی بلوگا که 150 سال عمر می کند و طول آن به شش متر می رسد، يکی از شش نوع ماهی خاويار يا استورژن است که در دريای خزر زندگی می کنند.
طرفداران محيط زيست می گويند هيچ اميدی به بقای ماهی خاويار در حيات وحش وجود ندارد. به گفته کارشناسان حتی پرورش آن نيز به منظور برداشت خاويار با مشکلات زيادی مواجه است.
براساس تخمين ها، 95 درصد خاويار جهان از دريای خزر تامين می شود. اما مشکلات موجود در اين دريا هر روز رو به افزايش است.
دريای خزر زمانی ميان اتحاد جماهير شوروی و ايران تقسيم شده بود، اما پايان جنگ سرد و متلاشی شدن شوروی به پيدايش جمهوری های قزاقستان، ترکمنستان و آذربايجان در حاشيه اين دريا منجر شد.
طرفداران محيط زيست می گويند خاويار ساير انواع ماهی مانند ماهی سفيد و ماهی آزاد آلاسکا مورد استفاده قرار گيرد
از آن زمان تاکنون صيادان غيرمجاز شمار روزافزونی از ماهی های خاويار از جمله تعداد زيادی ماهی نابالغ را صيد کرده اند.
از سوی ديگر يورش برای بهره برداری از ذخاير عظيم نفتی خزر، حيات وحش اين دريا را تحت فشار فزاينده ای قرار داده است.
مشکل تازه ورود يک گونه ماهی بيگانه به اين دريا است. نوعی ماهی چتری (Jellyfish) که برای تغذيه با ماهی کيلکا رقابت می کند وارد اين دريا شده است. ماهی خاويار برای بقای خود به کيلکا وابسته است.
ماهی خاويار علاوه بر ارزش تجاری فوق العاده، موجودی حيرت انگيز است. اين ماهی برای تخم ريزی تا 1500 کيلومتر بر خلاف جريان آب شنا می کنند. وزن ماهی بلوگا در دوره بلوغ گاه به 1200 کيلوگرم می رسد.
"ابيش بکش اف" که زمانی رياست سازمان پرورش طبيعی موسسه تحقيقات ماهی خاويار قزاقستان را به عهده داشت، می گويد: "بزرگ ترين ماهی خاوياری که من ديده ام يک ماهی 56 ساله به وزن 840 کيلوگرم و قد 4/3 متر بود."
وی افزود: "يک بار شنيدم يک ماهی بلوگای 70 ساله به وزن 2560 کيلوگرم صيد شده است، اما ممکن است افسانه باشد. به هر شکل حتی نبايد فکر بقای ماهی خاويار در اين دريا را به ذهن راه داد."
بلوگا، که تخم آن از ساير ماهی های خاويار ارزشمندتر است، در حدود 12 سالگی به بلوغ می رسد و می تواند باردار شود. اما بخش عمده ماهی هايی که امروزه صيد می شود بسيار جوانتر هستند و هنوز به سن تخم گذاری نرسيده اند.
در شهر بندری "آتايرا" (گوريف) در قزاقستان دو پرورشگاه هست که سالانه 6 تا 7 ميليون ماهی دو ماهه که قد آنها 10 سانتيمتر است در دريا رها می کنند. تخمين زده می شود که تنها کمتر از حدود يک درصد ماهی ها زنده می مانند.
يک مقام صنعت توليد کنسرو ماهی در اين شهر گفت: "از سال 2003 به بعد، به جای رها کردن خاويار نوزاد، آنها را برای تخمک گذاری پرورش می دهيم. بلوگا را در هفت سالگی و ساير ماهی های خاويار را در 4 سالگی باردار می کنيم."
به گفته وی، "به اين ترتيب اميدواريم سالانه 23 تا 25 تن خاويار برداشت کنيم. البته فکر کنم طعم آن متفاوت باشد."
اما "ابيش بکش اف" می گويد که اين طرح ايرادهای اساسی دارد. وی توضيح داد: "برای باردار کردن ماهی به آن هورمون تزريق می شود. برای اين کار بايد از هورمون ماهی خاويار استفاده کنيم، اما آنقدر ماهی نداريم که هورمون لازم را تهيه کنيم، برای همين از هورمون ساير ماهی ها استفاده می کنيم."
وی افزود: "ماهی به وسيله انواع مختلف اسپرم باردار می شود. در حال حاضر اين تمايل هست که ماهی های دورگه و نه ماهی خاويار واقعی توليد شود. نتيجه يک نوع ماهی جهشی و غريب خواهد بود."
