جايزه سال 2001 نوبل در رشته شيمی در قدردانی از تلاشهای دانشمندانی اعطا شد که تحقيقات آنها به صنعتگران و دانشمندان امكان داد تنها يك نسخه از ملكولی را كه دارای دو شكل آيينه ای است توليد كنند.
فرهنگستان علوم سلطنتی سوئد دانشمندان آمريكايی ”ويليام اس نولز“ و ”كی بری شارپلس“ و دانشمند ژاپنی ”ريوجی نويوری“ را به خاطر تلاش های ممتاز آنها در اين زمينه شايسته دريافت نوبل اعلام كرد.
اتم های برخی از ملكول های معين معمولا دو حالت متفاوت به خود می گيرند به طوری كه تركيب يكی دقيقا مانند تصوير ديگری در آيينه است.
سلول های بدن عموما تنها به يكی از اين دو شكل ملكولی واكنش نشان می دهند و گاه امكان دارد حالت ديگر برای سلول ها مضر باشد، به همين دليل شناسايی و توانايی ساخت تركيب مطلوب اهميت زيادی برای صنعت داروسازی دارد.
محصولات دارويی
اين سه دانشمند بانی تحولاتی هستند كه اكنون به شركت های داروسازی امكان می دهد شكل مورد نظر خود از ملكول را انتخاب و تركيب كنند.
موسسه نوبل اعلام كرد كه نتايج تلاش های اين دانشمندان هم اكنون در ساخت برخی داروها نظير آنتی بيوتيك، ضدالتهاب و داروهای قلب به كار گرفته می شود.
ريوجی نويوری
به گفته فرهنگستان، آزمايش های اين دانشمندان راه هايی را كشف كرده است كه توسط آن می توان ملكول های معينی را برای تسريع و كنترل واكنش های شيميايی به كار گرفت.
ملكول هايی كه حاوی اتم های يكسان اما دارای شكلهای آيينه ای متفاوت هستند به عنوان ”ايزومرهای نوری“ شناخته می شوند و نقش مهمی در طبيعت بازی می كنند.
كليه آمينواسيدهای طبيعی، ملكول هايی كه بدن برای توليد پروتئين به كار می گيرد، از اين نوع هستند. به گفته دانشمندان حيات بدون وجود اين ملكول ها غيرممكن است.
شكلهای آيينه ای
شكر طبيعی موجود در شير (لاكتوز) نيز از اين دسته ملكول ها است. مثلا اگر شير با ملكول انعكاسی شكر درست می شد احتمالا دارای طعمی متفاوت می بود و به اندازه شير معمولی مقوی نبود به اين علت كه سيستم گوارش بدن انسان در هضم آن با مشكل مواجه می شد.
صنعت توليد مواد غذايی رژيمی با وقوف به اين دانش، شيرين كننده هايی توليد می كند كه بدن قادر به سوخت و ساز آنها نيست و به اين دليل به وزن بدن اضافه نمی كنند.
اما تسلط به اين دانش بيش از هر جا در صنعت داروسازی اهميت می يابد.
درك و كنترل اين خاصيت ملكولی به توليد بسياری داروهای مهم، مانند داروهای مسدود كننده ”بتا“ كه برای معالجه فشار خون در سراسر جهان استفاده می شود و ساير داروهای قلبی انجاميده است.
برندگان جايزه نوبل كه روز چهارشنبه معرفی شدند نقشی كليدی در توسعه توانايی ساخت شكلی از ملكول كه مطلوب انسان است داشته اند.
نوبل امسال برای اولين بار سنت شكنی كرده و برخلاف سال های گذشته برندگان جايزه نوبل شيمی را در روزی متفاوت از برندگان نوبل فيزيك معرفی كرد. فلسفه موسسه برای اين اقدام دادن وزن و اهميت لازم به هر يك از اين رشته ها بوده است.
”ويليام نولز“ 84 ساله از دانشگاه كلمبيا در سنت لوييس ميزوری و ”ريوجی نويوری“ 63 ساله از دانشگاه ناگويا ژاپن، نيمی از جايزه 10 ميليون كرونی (650 هزار پوند) را ميان خود تقسيم خواهند كرد.
نيم ديگر جايزه به آقای ”كی بری شارپلس“ استاد شيمی موسسه تحقيقاتی ”اسكريپس“ در كاليفرنيا تعلق می گيرد.
