پارسا پيلتن

در آن جنگ، نيروهای اسراييلی به گمان آن که مصر، سوريه و اردن قصد حمله دارند، پيشدستی کرد و نوار غزه و کرانه باختری، صحرای سينا، بلنديهای جولان و بيت المقدس شرقی را اشغال کرد.

چهل سال پيش، نقشه جغرافيايی و سياسی خاورميانه دستخوش چنان تغييری شد که هنوز پيامدهای آن روی زندگی ميليونها نفر از مسلمانان، يهوديان و حتی مسيحيان خاورميانه تاثير می گذارد و طنين آن را می توان در سراسر دنيا شنيد.

در سال ۱۹۶۵ يعنی دو سال قبل از جنگ، گروه های چريکی فلسطينی تحت حمايت سوريه و مصر چندين عمليات در مرز اسراييل انجام دادند. خيلی زود اسراييل دست به تلافی زد ولی تدريجا ارتشهای عربی دور مرزهای اسراييل تجمع کردند.

در مه ۱۹۶۷ جمال عبدالناصر خواستار خروج نيروهای حافظ صلح سازمان ملل از غزه و صحرای سينا شد که هر دو در آن زمان در کنترل مصر بودند. موافقت سازمان ملل با اين درخواست مايه شگفتی اسراييلی ها شد ونيروهای اسراييلی در تهاجمی برق آسا سه دشمن مهم خود يعنی مصر، سوريه و اردن را غافلگير کردند و ظرف کمتر از يک هفته توانستند مساحت سرزمينهای خود را سه برابر کنند.

اما اعراب اسراييلی ها را به ارتکاب جنايت جنگی متهم کردندو ملک حسين پادشاه وقت اردن سربازان اسراييلی را بربرو بی رحم خواند.

با وجود اين اعتراضها، اعراب نمی توانستند خشم خود از اين غافلگيری را پنهان کنند. راجر هاردی، از تحليلگران امور خاورميانه بی بی سی می گويد پيروزی برق آسای اسراييل، اعراب را تحقير کرد.

به گفته وی اسراييل هنوز کشوری بسيار جوان بود، ولی ظرف شش روز توانست نيروهای نظامی مصر، سوريه و اردن را متلاشی کند و در اقدامی نمادين، با تصرف بيت المقدس شرقی، کنترل کامل اين شهر مهم را بدست بگيرد.

به گفته آقای هاردی، جنگ سال ۱۹۶۷ ماهيت مناقشه اعراب و اسراييل و عمليات حفظ صلح در خاورميانه را دستخوش تحولات اساسی کرد و ضربه ای مهلک به ملی گرايی عربی و ستاره درخشان آن جمال عبدالناصر، رييس جمهور مصر وارد آورد.

مردی که يک دهه پيشتر، انگليسی ها و فرانسويان را تحقير کرده و زوال اسراييل را پيش بينی کرده بود. با شکست ملی گرايان عربی، نيروی سياسی و اجتماعی تازه ای جان گرفت.

بسياری معتقدند که شکست اعراب در سال ۱۹۶۷ سرآغاز روندی است که احيای اسلامگرايی در خاورميانه می ناميم، چرا که اسلامگرايان بيرق مبارزه را از دست ملی گرايان عرب گرفتند.

در نتيجه گروه هايی مانند اخوان المسلمين در مصر شکل گرفت. شماری از تاريخدانان می گويند انور سادات، جانشين عبدالناصر، به اسلامگرايان پر و بال داد زيرا می پنداشت مقابله با اسراييل، در واقع رويارويی صهيونيسم با اسلام است.

اما خيلی زود سادات که در ۱۹۷۳ برای انتقامجويی از اسراييل به اقدام نظامی متوسل شد، کنترل اسلامگرايان را از دست داد.

حسن هاشميان، کارشناس مسائل خاورميانه معتقد است اگر جنگ ۱۹۶۷ رخ نمی داد، شايد امروز دنيا، االقاعده را به خود نمی ديد.

برغم گذشت چهل سال، اسراييل تنها شبه جزيره سينا و نوار غزه را پس داده ولی همچنان در کرانه باختری و بلنديهای جولان حضور نظامی دارد و بيت المقدس را پايتخت ابدی و تقسيم ناپذير خود می داند. باقی ماندن سرزمينهای عربی در اشغال اسراييلی ها سبب شده مردم کشورهای عربی هنوز رهبران خود را بخاطر آن شکست تاريخی مقصر بدانند.

حتی نسل تازه رهبران اين کشورها از گراميداشت آن روز ابا دارند و ياد سربازان قربانی را گرامی نمی دارند. به گفته حسن هاشميان، جوانان عرب نيز بعد از چهل سال، از نرمخويی رهبران خود در مقابل اسراييل راضی نيستند.

تحليلگران می گويند اين جنگ اسراييل را به کشوری اشغالگر تبديل کرد و رنج و مشقت فلسطينيان از يک سو و فشارهای بين المللی از سوی ديگر، ديدگاه مردم اسراييل درباره جنگ ۱۹۶۷ را چند قطبی کرد.

طرفداران سياست موسوم به عمق راهبردی استدلال می کردند توانايی اسراييل برای دفاع از خود تقويت شده، ولی حاميان صلح پاسخ می دادند که اشغال سرزمينهای عربی، هزينه های نظامی، سياسی و اخلاقی دارد. از همين رو، مير جاودانفر کارشناس مسائل اسراييل می گويد جوانان اسراييلی نگاه متفاوتی به جنگ سرنوشت ساز چهل سال پيش کشورشان دارند.

برخی کارشناسان می گويند امتناع اسراييل از واگذاری اراضی اشغالی، به کاهش حمايت بين المللی از تل آويو، بخصوص در ميان اروپاييان انجاميده. بعد از چهل سال و چندين جنگ و مناقشه بزرگ ديگر از جمله دو انتفاضه، امنيت اسراييل هنوز تامين نيست و غرور زخمی اعراب احيا نشده.