19:21 گرينويچ - سه شنبه 25 ژوئيه 2006 - 03 مرداد 1385
احمد زيدآبادی
کارشناس مسايل خاورميانه
سوريه از ايران و حزبالله فاصله میگيرد؟
روزنامه آمريکايی نيويورک تايمز اوايل هفته جاری طی گزارشی از ديپلماسی پنهان ايالات متحده برای جدا کردن سوريه از حزب الله لبنان و ايران خبر داده بود.
گزارش نيويورک تايمز تاکنون از سوی مقامهای رسمی آمريکا به طور علنی تاييد نشده است و حتی شواهد روشنی هم از علاقه آمريکا به بهبود رابطه اش با سوريه ديده نمی شود، اما برخی از تحليلگران عقيده دارند که بدون همکاری سوريه، ايجاد ثبات در لبنان و مهار حزب الله ممکن نخواهد بود.
چنانچه سوريه ائتلاف خود را با محور ايران و حزب الله از هم بگسلد و به همکاری با آمريکا و متحدانش روی آورد، ترديدی نيست که بحران جاری لبنان به سرعت و با هزينه ای کمتر حل خواهد شد، اما مساله اين است که آيا آمريکا واقعا در پی جلب همکاری سوريه عليه حزب الله است؟ اگر پاسخ مثبت باشد باز اين پرسش قابل طرح است که آيا آمريکا می خواهد همکاری سوريه را از طريق ارائه امتياز به دولت بشار اسد جلب کند يا صرفا از طريق اعمال فشار؟
به نظر می رسد که آمريکا به نقش سوريه در حل بحران جاری لبنان واقف است و تمايل دارد همکاری آن را جلب کند، اما مشکل اين است که نه آمريکا علاقه ای به گشاده دستی در دادن امتياز به سوريه را دارد و نه سوريه به آسانی با اعمال فشار حاضر به همکاری است.
نفوذ دوباره در لبنان
قاعدتا امتيازی که سوريه خواهان آن است، ادامه نفوذش در لبنان و نيز ازسرگيری مذاکرات صلح با اسراييل برای باز پس گرفتن بلندی های جولان بدون درخواست تغيير در ساختار سياسی اين کشور است.
با توجه به روندی که به تصويب قطعنامه ۱۵۵۹ شورای امنيت سازمان ملل منجر شد، اعاده نفوذ سابق سوريه در لبنان غير ممکن به نظر میرسد، زيرا نه فقط قدرت های بزرگ جهانی بلکه جنبش مشهور به ۱۴ مارس که ائتلافی از گروه های ضد سوری در لبنان است، اجازه اين کار را نخواهد داد.
در اين مورد اين احتمال وجود دارد که سوريه درخواست خود را تعديل کند و به نفوذ سياسی نسبی در لبنان رضايت دهد. در عين حال سوريه مسلما درخواست خواهد کرد که پرونده قتل رفيق حريری، نخست وزير فقيد لبنان، به نحوی ادامه يابد که پای ماموران سوری متهم به قتل را به دادگاه بين المللی باز نکند.
اعطای اين نوع امتيازات به سوريه در ازای کمک اين کشور به خلع سلاح و يا مهار حزب الله دور از انتظار نيست، اما با توجه به حساسيت های موجود در لبنان چندان آسان هم به نظر نمی رسد.
مذاکره با اسراييل
از سرگيری مذاکره با اسراييل برای باز پس گيری بلندی های جولان با توجه به شرايطی که دولت اسراييل برای آن تعيين کرده و چارچوبی که دولت سوريه برای آن تعريف می کند، شايد مشکلتر از مورد نخست باشد.
اسراييل مذاکره با سوريه را مشروط به قطع رابطه اين کشور با گروه های مختلف فلسطينی بويژه حماس، جهاد اسلامی و جبهه خلق برای آزادی فلسطين (فرماندهی کل) به رهبری احمد جبريل کرده است.
افزون بر اين، دولت های پيشين اسراييل باز پس دادن بلندی های جولان را نه فقط به عادی سازی روابط با سوريه، بلکه به نوعی همکاری منطقه ای با اين کشور مشروط کرده بودند که در واقع باعث قلب ماهيت نظام سياسی حاکم بر سوريه می شود.
به نظر می رسد که دولت اهود اولمرت نخست وزير اسراييل هم اگر روزی مجبور به گشودن باب مذاکره با سوريه شود، همان درخواست دولت های پيشين را تکرار کند و عمق عقب نشينی از جولان را به عمق رابطه دو کشور پيوند دهد.
شايد در شرايط ويژه ای دولت بشار اسد به قطع حمايت خود از گروه های فلسطينی رضايت دهد، اما پذيرش نوعی از رابطه با اسراييل که مستلزم ورود به مناسبات نزديک سياسی و اقتصادی و در نتيجه تغيير ماهيت ساختار قدرت در سوريه باشد، امری بسيار مشکل به نظر می رسد.
بهره گيری از فشار اعراب
بنابراين، اعطای امتياز به سوريه برای جلب همکاری آن در بحران لبنان فقط در صورتی امکان پذير است که بشار اسد با اتخاذ يک تصميم استراتژيک بخواهد با نظام تک حزبی در کشور خود وداع کرده و وارد دوره ای از تعامل با نظام جهانی شود، اما هنوز اثری از چنين تصميمی ديده نمی شود.
به کار گيری اعمال فشار عليه سوريه برای همکاری با آمريکا نيز در طول چند سال گذشته نتيجه بخش نبوده است. با اين حال به نظر می رسد که آمريکا تمايل دارد اين بار متحدان عرب خود از قبيل مصر، عربستان و اردن را در جهت تحت فشار گذاشتن سوريه ترغيب کند.
احتمالا سوريه در برابر اعمال فشار اعراب آسيب پذيرتر از اعمال فشار غرب خواهد بود و از همين رو به نظر می رسد که اگر اين دسته از کشورهای عرب به طور جدی خواهان تغيير موضع سوريه شوند، در رفتار دولت بشار اسد بی تاثير نخواهد بود. اما حتی در اين صورت نيز تغيير رفتار سوريه فراتر از پاره ای حرکت های تاکتيکی نخواهد رفت.
در مجموع چنين به نظر می رسد که چرخش سوريه از سمت ايران و حزب الله به سمت آمريکا و متحدانش امری بسيار پيچيده و بغرنج باشد، اما اگر به احتمال ضعيف بشار اسد چنين تصميمی بگيرد، آنگاه بايد اذعان کرد که خاور ميانه در حال تجربه تغييرات ژرفی است که چيزی از يک تحول انقلابی کم ندارد.