حمله نهایی به سایگون ظرف کمتر از یک روز به پایان رسید.

دوره ای که آمريکايی ها "جنگ ويتنام" و ويتنامی ها "جنگ آمريکا" می نامند، مداخله نظامی آمريکا از ۱۹۶۵ تا ۱۹۷۳ است. نيروهای کمونيست مستقر در شمال ويتنام تحت رهبری هو شی مين در سال ۱۹۵۴ بر نيروهای فرانسوی پيروز شدند.

طرفين درگير بر سر پيمانهايی توافق کردند که ويتنام را به دو بخش تقسيم کرد: شمال کمونيستی و جنوب طرفدار آمريکا. وعده برگزاری انتخابات سراسری برای تعيين راه حل نهايی داده شد ولی هرگز تحقق نيافت، و ظرف پنج سال کمونيستها جنگ چريکی عليه جنوبی ها را براه انداختند.

صدها هزار آمريکايی برای نبرد با کمونيستها به جنگی پرهزينه و در نهايت نافرجام پرداختند که مايه ناآرامی مدنی در آمريکا و بی حيثيتی بين المللی برای اين کشور شد.

محرک آمريکايی ها دغدغه های جنگ سرد درباره اشاعه کمونيسم بود، بخصوص "نظريه دومينو" مبنی بر اين که اگر يک کشور آسيايی مغلوب ايدئولوژی چپگرايان شود، بقيه به سرعت پيروی خواهند کرد.

هو شی مین بیش از سه دهه رهبری جنبش ملی گرایی ویتنام را بر عهده داشت

جنگ ويتنام به درازا کشيد و خونين شد. دولت هانوی تخمين می زند که طی ۲۱ سال نبرد، چهار ميليون غير نظامی در ويتنام شمالی و جنوبی جان باختند و يک ميليون و صد هزار جنگجوی کمونيست کشته شدند.

آمار دولت آمريکا در باره مداخله نظامی اين کشور حاکی از مرگ ۲۰۰ تا ۲۵۰ هزار سرباز ويتنام جنوبی است. همچنين ۵۸۲۰۰ سرباز آمريکايی کشته و مفقود شدند.

جرقه جنگ (۱۹۶۴-۱۹۶۰)

در اواخر دهه ۱۹۵۰ يک نيروی چريکی کمونيست موسوم به ويت کنگها در جنوب اين کشور ظهور يافتند. جنوبی هايی که از دولت فاسد و سرکوبگر رييس جمهور خود خوانده شان، نگو دين ديم، به ستوه آمده بودند، به حمايت از فرماندهان ويت کنگها پرداختند.

آمريکا از سال ۱۹۵۴ به ويتنام جنوبی تجهيزات و آموزش نظامی می داد، ولی تا سال ۱۹۶۳ دولت آقای ديم آنقدر بی اعتبار شده بود که آمريکا برای توقف کودتای ژنرالهای ناراضی اقدامی نکرد.

طی اين مدت چندين دولت بی ثبات و زودگذر به قدرت رسيد که در مقابل شورش ويت کنگها ناکارآمد بود. آنچه آمريکايی ها را به مداخله عميقتر در ويتنام تحريک کرد، حمله شناورهای ويتنام شمالی به يک ناوشکن آمريکايی در خليج تونکين در اوت ۱۹۶۴ بود.

ليندون جانسون، رييس جمهور آمريکا يک درگيری ديگر و به شدت مناقشه برانگيز را بهانه ای برای توجيه حملات هوايی به پايگاه های دريايی ويتنام شمالی قرار داد.

تا اواخر ۱۹۶۴ حدود ۲۳ هزار مشاور نظامی آمريکا در ويتنام مستقر شده بودند، اين رقم در دهه ۱۹۵۰ تنها ۸۰۰ نفر بود. ويت کنگها نيز به پرسنل و پايگاه های آمريکا مستقيما حمله می کردند.

دخالت آمریکا آمريکا از سال ۱۹۵۴ به ويتنام جنوبی تجهيزات و آموزش نظامی می داد، ولی تا سال ۱۹۶۳ دولت آقای ديم آنقدر بی اعتبار شده بود که آمريکا برای توقف کودتای ژنرالهای ناراضی اقدامی نکرد.

تشديد آتش جنگ (۱۹۶۷-۱۹۶۵)

در فوريه ۱۹۶۵ در حالی که ارتش ويتنام جنوبی موفقيت اندکی مقابل ويت کنگها داشت، آمريکا بمبارانهای متوالی موسوم به "عمليات تندر غلتان" عليه اهداف ويتنام شمالی را آغاز کرد.

اما خيلی زود روشن شد که قدرت هوايی آمريکا برای توقف عمليات ويت کنگ ها در جنوب کافی نيست. در ژوييه ۱۹۶۵ ايالات متحده استقرار صد هزار سرباز آمريکايی در ويتنام را اعلام کرد. استراليا، زلاندنو، کره، فيليپين و تايلند نيز نيروهايی اعزام کردند.

استراتژی اين کشورها تشديد تدريجی و فرسايش توان رزمی نيروهای کمونيست بود، نه تصرف اراضی. اما نيروهای کمونيست با وجود تحمل تلفات سنگين به مبارزه ادامه دادند. اغلب دشوار می شد چريکهای ويت کنگ را از غير نظاميان تشخيص داد.

هواپيماهای آمريکايی ميليونها ليتر سموم گياهی به نام "عامل نارنجی" را روی جنگلهای ويتنام ريختند تا امکان استتار را از جنگجويان ويت کنگ بگيرند.

بمبارانهای سنگين، از جمله استفاده از بمبهای "ناپالم" ادامه يافت، اما نيروهای کمونيست با توپهای ضد هوايی و جتهای جنگنده ای که متحدان روسی و چينی در اختيارشان گذاشته بودند، به دفاع پرداختند.

تا آخر سال ۱۹۶۷ شمار سربازان آمريکايی در ويتنام به ۴۸۵ هزار نفر رسيد. تلفات نيروهای آمريکايی و غير نظاميان ويتنامی اعتراضهای داخلی در آمريکا را برانگيخت و نتيجه جنگ همچنان نامعلوم ماند.

تلفات ویتنام دولت هانوی تخمين می زند که طی ۲۱ سال نبرد، چهار ميليون غير نظامی در ويتنام شمالی و جنوبی جان باختند و يک ميليون و صد هزار جنگجوی کمونيست کشته شدند.

نقطه عطف (۱۹۶۸)

در ۳۱ ژانويه ۱۹۶۸ ارتش ويتنام شمالی و ويت کنگها حمله ای تمام عيار را در خلال تعطيلات عيد "تت"براه انداختند. آنها در جريان يورشهای غافلگير کننده و همزمان خود به ۳۶ مرکز استان و پنج شهر بزرگ از جمله سايگون حمله کردند. اين نيروها در سايگون حتی به داخل سفارت آمريکا نفوذ کردند.

ده روز پيشتر آنها حمله ای را عليه يک پايگاه دريايی آمريکا در منطقه غير نظامی شده بين دو ويتنام ترتيب داده و با موفقيت حواس آمريکايی ها را از تمرکز نيروهای ويت کنگ در جاهای ديگر منحرف کرده بودند.

به جز شهر "هو" کمونيستها نتوانستند هيچ يک از اماکن تصرف شده را بيشتر از چند روز نگه دارند. بخصوص ويت کنگها متحمل زيان سنگينی شدند.

اما اين حملات ضربه محکمی به افکار عمومی آمريکاييان زد. تصاوير تکان دهنده اين نبرد، نگرانی مردم آمريکا درباره تلفات را تشديد کرد. همچنين وقوع اين حملات ادعای کاخ سفيد را مبنی بر اين که پيروزی در دسترس است، بی اعتبار کرد.

در نتيجه، حمايت سياسی از آقای جانسون، رييس جمهور آمريکا، کاهش يافت. او در ماه مارس بمبارانها را متوقف کرد و خواستار مذاکرات صلح شد. ليندون جانسون افزود که در انتخابات نوامبر ۱۹۶۸ برای دومين دوره به رقابت نخواهد پرداخت.

اما نبرد سنگين زمينی ادامه يافت، زيرا طرفين نمی توانستند به پيروزی محسوسی دست يابند.

خروج آمريکا (۱۹۷۳-۱۹۶۹)

ريچارد نيکسون که در نوامبر ۱۹۶۸ به رياست جمهوری آمريکا برگزيده شد، به دنبال يک استراتژی خروج از ويتنام بود بدون آن که اعتبار کشورش خدشه دار شود.

مقاومت ویت کنگ ها خيلی زود روشن شد که قدرت هوايی آمريکا برای توقف عمليات ويت کنگ ها در جنوب کافی نيست. در ژوييه ۱۹۶۵ ايالات متحده استقرار صد هزار سرباز آمريکايی در ويتنام را اعلام کرد

.

در ژوئن ۱۹۶۹ وی از يک سياست "ويتنامی سازی" خبر داد که بر اساس آن نفرات ارتش ويتنام جنوبی تحت تعليم قرار گرفتند تا آمريکا بتواند از شمار نيروهای خود بکاهد.

در سه سال بعد بيش از ۵۰۰ هزار سرباز خارجی از ويتنام بيرون کشانده شدند و همين موضوع روحيه ضعيف سربازان آمريکايی را بيشتر کاهش ، در نتيجه موجی از فرار از جبهه و اعتياد به مواد مخدر شکل گرفت.

هو شی مين در سال ۱۹۶۹ درگذشت، ولی جانشين وی "لدوان" به نبرد ادامه داد. کمونيستها در سال ۱۹۷۲ تهاجم بزرگ ديگری براه انداختند، ولی آتش سنگين آمريکا آنها را به عقب راند.

از سال ۱۹۶۹ مذاکرات کند و جسته و گريخته ای در پاريس برگزار شد. اين مذاکرات که در سال ۱۹۷۲ بخاطر بمباران هشت روزه هانوی توسط آمريکايی ها متوقف شد، به يک پيمان صلح در ژانويه ۱۹۷۳ انجاميد.

طبق اين توافق، نيروهای آمريکايی می بايست از ويتنام خارج می شدند و ويتنام جنوبی اين حق را می يافت که درباره آينده خود تصميم بگيرد.

سقوط سايگون (۱۹۷۵)

آخرين نيروهای آمريکايی در مارس ۱۹۷۳ از ويتنام خارج شدند، ولی درگيريها که برخی "جنگ بعد از جنگ" ناميده اند، ادامه يافت.

نيروهای شمالی و جنوبی همديگر را به نقض مفاد آتش بس متهم کردند، هر چند درگيری چندان شديد نبود و تلفات کمتر از سالهای قبل بود.

کمک آمريکا به ويتنام جنوبی کاهش يافت و دولت جنوبی مرتبا تضعيف می شد. در اوايل مارس ۱۹۷۵، هانوی اولين مرحله از يک رشته عمليات را برای تصرف کل کشور براه انداخت.

ارتش ويتنام جنوبی سريع تر از انتظار تار و مار شد و ظرف هفت هفته نيروهای کمونيست سراسر جنوب را به تصرف درآوردند. ميليونها آواره عازم سايگون شدند.

در ۲۱ آوريل، در حالی که نيروهای ويتنام شمالی به سايگون نزديک می شد، نگوين وان تيو، رييس جمهور ويتنام جنوبی استعفا کرد و به تايوان گريخت و به انتقاد از آمريکايی ها پرداخت.

شش روز بعد اين شهر به محاصره درآمد و ارتش ويتنام شمالی شروع به بمباران مناطق غير نظامی شهر کرد. غارت آغاز شد.

آمريکا در ۲۹ آوريل دستور داد هفت هزار کارگزار اين کشور و ويتنام جنوبی با هلی کوپتر تخليه شوند.

روز بعد تانکهای ارتش ويتنام شمالی بدون مقاومت وارد مرکز سايگون شدند. نام اين شهر به هو شی مين سيتی تغيير يافت.