مهرداد فرهمند

در آمريکا هيچ مسجدی اجازه برگزاری نماز جمعه به امينه ودود نداد تا آنجا که وی ناچار شد نمازگزاران را در کليسا امامت کند

اقدام اين زن مسلمان اعتراض شديد علمای مسلمان را در جهان برانگيخته و در آمريکا نيز هيچيک از مساجد اجازه برگزاری نماز جمعه به او را ندادند تا آنجا که وی ناچار شد نمازگزاران را در کليسا امامت کند.

فردای همان روز در آمستردام، پايتخت هلند مسجدی افتتاح شد که فقط به زنان اختصاص دارد و کليه نمازگزاران و دست اندرکاران آن از مؤذن گرفته تا امام جماعت، همگی زنند.

در مورد اينکه آيا بنابر احکام شريعت اسلام زنان می توانند نمازگزاران را امامت کنند يا نه نظر آيت الله سيد فاضل ميلانی را جويا شديم که نمايندگی آيت الله سيد علی سيستانی، مرجع بزرگ شيعه را در لندن به عهده دارد و در دانشکده بين المللی علوم اسلامی در اين شهر، فقه تدريس می کند.

اسلام پيشنماز شدن زنان را برای تنها برای زنان پذيرفته است و اگر مردی پشت سر پيشنماز زن نماز جماعت بگزارد، نماز او باطل است   سيد فاضل ميلانی

آيت الله ميلانی می گويد اسلام پيشنماز شدن زنان را تنها برای زنان پذيرفته است و اگر مردی پشت سر پيشنماز زن نماز جماعت بگزارد، نماز او باطل است.

اما وی از ديدگاه فقهی هيچ مانعی بر سر وجود مساجد اختصاصی برای زنان، آن گونه که در آمستردام صورت گرفته است، نمی بيند و به نمونه های متعددی از اماکن عبادی خاص زنان در نقاط مختلف جهان اشاره می کند.

از جمله نمونه هايی که آيت الله ميلانی ذکر می کند، عصمتيه و مکتب نرجس در مشهد، بخشی از زينبيه در سوريه و همچنين تشکيلاتی در لبنان است که ربابه صدر، خواهر امام موسی صدر، رهبر مفقود شيعيان لبنان آن را اداره می کند و شامل مسجد، کتابخانه و درمانگاه می شود و کاملاً به زنان اختصاص دارد.

به گفته وی، اينکه زنان به صورت جدا از مردان و در مکانهای خاص خود اقدام به برگزاری نماز جماعت کنند در اسلام سوابق زيادی دارد و امری رايج بوده است.

آنچه آيت الله ميلانی از ديدگاه فقهی برای زنان جايز نمی بيند، امامت نماز جمعه است، چراکه نماز جمعه شامل دو خطبه می شود که امام جمعه بايد طی آن به سخنرانی بپردازد و مسائل روز را بيان کند، در حالی که علمای اسلام خطبه خواندن زنان را جايز نمی دانند.

وی دليل مخالفت فقهای مسلمان با قرار گرفتن زنان در جايگاه امام جمعه را در اين می داند که امام جمعه نقشی رهبرگونه به عهده دارد و در موقعيت خط دادن و هدايت ديگر مسلمانان قرار می گيرد و اين نقشی است که به عقيده آيت الله ميلانی، اسلام مخصوص مردان می داند.

ذهنيتی که در ميان مسلمانان برای عدم پذيرش زنان به عنوان امام جمعه و جماعت وجود دارد به جای اينکه برخاسته از ايمان آنان باشد، برخاسته از عرف و فرهنگ گذشته است   محسن کديور

اما محسن کديور، روحانی و پژوهشگر علوم اسلامی در تهران که از چهره های برجسته جريان نوانديشی دينی به شمار می رود معتقد است که انديشه نوی دينی هيچ اشکالی بر سر اينکه مردان پشت سر پيشنماز زن نماز بخوانند نمی بيند و در مورد نماز جمعه نيز، اسلام بر سر راه امام جمعه شدن زنان مانعی ايجاد نکرده است و زنان می توانند همچون مردان در جايگاه امام جمعه قرار بگيرند.

آقای کديور می گويد که قرآن در مورد اينکه امام جمعه بايد زن باشد يا مرد حکمی ندارد و فقهای مسلمان در منع زنان از امامت جمعه به برخی روايات استناد کرده اند که به باور وی، نمی توان آنها را از مستندات ثابت محسوب کرد و احکامی که به استناد اين روايات صادر می شود در زمره احکام متغير به شمار می رود.

وی می گويد که چون در گذشته زنان سطح تحصيلی، فرهنگی و دانش محدودی داشتند، از برخی مناصب و موقعيتها همچون زعامت و رهبری سياسی، قضاوت، شهادت دادن در دادگاهها و امامت جمعه و جماعت محروم بودند اما اکنون اگر زنان همچون مردان شرايط عمومی عهده دار شدن چنين سمتها و مسئوليتهايی را داشته باشند، يعنی برخوردار از علم و عدالت کافی باشند، زن بودن مانعی بر سر تصدی اين سمتها و مسئوليتها نيست.

آقای کديور در مورد ايرادی که فقها به خطبه خواندن زنان وارد می دانند نيز می گويد که اگر زنان به گونه ای متعارف سخن بگويند و حدود را رعايت بکنند، هيچ مشکلی بر سر خطبه خواندن و امام جمعه شدن زنان وجود ندارد.

به اعتقاد وی، همان گونه که زنان می توانند به عنوان استاد دانشگاه دست به سخنرانی بزنند می توانند در جايگاه سخنرانی در نماز جمعه نيز قرار بگيرند.

آقای کديور می گويد ذهنيتی که در ميان مسلمانان برای عدم پذيرش زنان به عنوان امام جمعه و جماعت وجود دارد به جای اينکه برخاسته از ايمان آنان باشد، برخاسته از عرف و فرهنگ گذشته است که نگاهی فرودست به زنان داشته و چنين نگاهی اختصاص به دين اسلام ندارد و در ميان ديگر اديان نيز وجود داشته است و دارد.

وی تصريح می کند که اکنون زمان تجديد نظر در اين گونه افکار و ذهنيات فرارسيده است.