سازمان "خبرنگاران بدون مرز" برای بار اول شاخص آزادی بيان در جهان را منتشر کرده است.
در ميان بيش از 100 کشور جهان که در اين گزارش از آنها نام برده شده است، تاجيکستان در جايگاه 86 قرار دارد. در ميان کشورهای اتحاد جماهير شوروی سابق اين کشور بالاترين جايگاه را به خود اختصاص داده است.
عده ای از دست اندرکاران رسانه های خبری در تاجيکستان گفته اند که اين ارزيابی سازمان خبرنگاران بدون مرز واقعی و منصفانه نيست.
در تاجيکستان بيش از 250 نشريه دولتی و مستقل ثبت نام شده است که بيشتر آنها حالا به طبع می رسند. در اين کشور بيش از 15 ايستگاه غيردولتی تلويزيونی و سه راديوی مستقل فعاليت دارد
اما برخی از خبرنگاران تاجيک معتقد اند که شرايط آزادی بيان در تاجيکستان در مقايسه به کشورهای ديگر آسيای ميانه بمراتب بهتر است.
در ميان کشورهای شوروی پيشين روسيه در مقام 121، اوکراين 112، بلاروس (روسيه سفيد) 124 و آذربايجان در جايگاه 101 قرار دارند.
به اين ترتيب از کشورهای آسيای ميانه ازبکستان جايگاه 120، قزاقستان 116، قرقيزستان 98 و ترکمنستان جايگاه 136 را به خود اختصاص داده اند.
برخی از صاحب نظران و روزنامه نگاران تاجيک معتقد اند که درواقع وضع آزادی بيان در تاجيکستان در مقايسه با کشورهای ديگر منطقه بمراتب بهتر است.
عزتمند سلام اف، يک مسئول سازمان آمريکايی، "اينترنيوز" در تاجيکستان که عمدتا با رسانه های خبری مستقل در شهرها و نواحی اين کشور همکاری دارد، می گويد در حالی که ايستگاههای محلی تلويزيونی و راديويی در تاجيکستان به طور آشکار از مقامات محلی و مسئولين نهادهای دولتی انتقاد می کنند، رسانه های غيردولتی کشورهای هم جوار تاجيکستان نسبت مقامات رسمی اين کشورها مطالب انتقادی به نشر نمی رسانند.
گفته می شود که شاخص آزادی بيان در کشورهای جهان بر مبنای نظرخواهی از روزنامه نگاران، پژوهشگران و حقوقدانهای کشورهای مختلف مشخص کرده شده است.
مصاحبه شوندگان در اين نظرخواهی به 50 سؤال در رابطه به موارد نقض آزادی بيان، از جمله قتل و بازداشت روزنامه نگاران، سانسور، فشار، انحصار بخشهايی از اين عرصه توسط دولتها و قوانين رسانه های خبری پاسخ داده اند.
از فهرست نهايی سازمان خبرنگاران بدون مرز آن عده از کشورهای جهان که به دلائل مختلف اطلاعات موثق در باره وضع آزادی بيان در آنها به دست نيامده است، حذف شده اند.
مختار باقی زاده، رئيس صندوق دفاع و گرامی داشت از حقوق روزنامه نگاران در تاجيکستان و مؤسس نشريه "نيروی سخن"، چاپ دوشنبه معتقد است که ارزيابی کارشناسان سازمان "خبرنگاران بدون مرز" مربوط به اين نکته است که چه تعداد از روزنامه نگاران در کشورهای جهان برای چاپ مطالب و تهيه برنامه های راديويی و تلويزيونی به دادگاه رفته اند و يا در بازداشت به سر می برند.
آقای باقی زاده می گويد شايد به اين دليل سازمان خبرنگاران بدون مرز نتيجه گيری کرده است که وضع آزادی بيان در تاجيکستان نسبت به کشورهای ديگر شوروی پيشين بهتر است.
او می گويد اما در واقع شايد به آن خاطر اين رتبه برای تاجيکستان بدست آمده است که مطالب مطبوعات تاجيکستان کمتر انتقادی است و باعث ايحجاد مشکل نمی شود و در نتيجه مشکلات خبرنگاران با مقامات کمتر است.
اين در حالی است که در دوران جنگ داخلی در تاجيکستان تعداد زياد روز نامه نگاران تاجيک به دلائل مختلف کشته شده اند اما بيشتر پرونده های عاملين قتل اين روزنامه نگاران هنوز باز است و اقدامی برای يافتن قاتل و يا قاتلين اين روزنامه نگاران به عمل نيامده است.
اخيرا کميته دفاع از روزنامه نگاران در آمريکا از دولت تاجيکستان خواست تا برای مجازات عاملين قتل روزنامه نگاران تاجيک اقدام کند. کميته مذکور بدين منظور فهرست اسامی بيش از 24 خبرنگاران فقيد را به دولت تاجيکستان ارائه کرده است.
از سوی ديگر خورشيد نظراف، خبرنگار خبرگزاری "اينترفاکس" روسيه در تاجيکستان که در دوران جنگ داخلی در اين کشور دو سال در بازداشت به سر برده است، معتقد است که اکنون در تاجيکستان آزادی بيان وجود دارد. اما هم زمان آقای خورشيد می گويد که بازار کار برای خبرنگاران تاجيک در اين کشور بسيار محدود است و شايد به اين دليل آنها از چاپ مطالب انتقادی خودداری کنند.
وی افزود: "با آن که من از بسيار جهات نسبت به دولت به نظر انتقادی می نگرم، ولی تا حال ايرادی نگرفته ام. اصل واقعه اين است که يافتن کار خبرنگاری در تاجيکستان مشکل است و بسياری از خبرنگاران از آن می ترسند که کارشان را از دست خواهند داد و نمی توانند خانواده هايشان را تامين کنند."
در تاجيکستان بيش از 250 نشريه دولتی و مستقل ثبت نام شده است که بيشتر آنها حالا به طبع می رسند. در اين کشور بيش از 15 ايستگاه غيردولتی تلويزيونی و سه راديوی مستقل فعاليت دارد.
