خم کشف شده در آثارخانه ملی باستانشناسی تاجيکستان نگهداری می شود
سهراب ضيا از دوشنبه
در کنار يکی از خيابانهای مرکزی شهر دوشنبه، پايتخت تاجيکستان به هنگام کارهای ساختمانی کوزه يا خمی پيدا شده است که به گفته برخی از باستانشناسان اين کشور به دوره کوشانيان منسوب است.
اين کوزه در آثارخانه ملی باستانشناسی تاجيکستان محفوظ نگهداشته می شود.
عده ديگری از محققان تاجيک معتقدند که قلمرو کنونی شهر دوشنبه بر مبنای مدارک و اسناد تاريخی تنها سابقه بيش از پانصد ساله دارد و وجود ويرانه های شهر قديمی کوشانيان در آن بعيد است.
اين کوزه را که بيش از يک متر ارتفاع دارد، گروهی از کارگران به هنگام کارهای ساختمانی در خيابان اسماعيل سامانی در کنار ساختمان اتحاديه نويسندگان تاجيکستان در شهر دوشنبه پيدا کردند.
به گفته مسئولان آثارخانه ملی باستانشناسی فرهنگستان علوم تاجيکستان، آنها بلافاصله پس از شنيدن اين خبر خود را به اين محل رسانيده و اين کوزه را بدون آسيب زياد از زير آوار در عمق بيش از دو متر بيرون کشيده اند.
به اعتقاد سيد مراد باباملايف، رئيس آثارخانه ملی باستانشناسی تاجيکستان بر اساس تحقيقات مقدماتی مشخص شده که اين خم متعلق به دوران سلاله کوشانيان است.
تنها با يافتن يک کوزه يا پارچه های شکسته خمها يا سفال پارهها نمی توان هر جا را شهر قديمی اعلام کرد
رحيم ماس اف
آقای باباملايف معتقد است که اين بازيافت نشانه ای از وجود ويرانه های شهر قديمی کوشانيان در قلمرو کنونی پايتخت تاجيکستان است.
او می گويد آثار زياد دوران کوشانيان را از نقطه های مختلف تاجيکستان، ازبکستان و عموماً قلمرو سلطنت کوشانيان دريافت کرديم و حالا فهرست زمانی آثار دوران کوشانيان از روی سکه ها و مدارک کتبی باقيمانده مشخص شده است و از روی شباهت طرز ساخت، ترکيب گل و خم و روش پوختن گل مشخص کرده شد که اين خم به دوره کوشانيان خاص است.
به گفته آقای باباملايف، اساساً چنين خمها در زمان قديم برای نگاه داشتن غله يا بذر گندم استفاده می شد.
کوشانيان يکی از بزرگترين دولتهای دوران باستان بوده است که از قرن دوم پيش از ميلاد تا قرن سوم ميلادی قلمرو کنونی افغانستان، بخشی از آسيای ميانه، شمال هند و ترکستان شرقی را زير اطاعت خود داشت.
مورخان تاجيک می گويند که به دليل ناکافی و پراکنده بودن مدارک و مآخذ، تاريخ دوران کوشانيان تاکنون به صورت کامل تحقيق نشده است.
به گفته سيد مراد باباملايف، رئيس آثارخانه ملی باستانشناسی فرهنگستان علوم تاجيکستان به جز از کوزه ای که اخيراً پيدا شده است، در جريان کاوشهای باستانشناسی در قلمرو کنونی شهر دوشنبه در بيش از هشتاد سال اخير نگاره های ديگر زيادی به دست آمده است که از وجود ويرانه های شهر قديمی کوشانيان در اين منطقه شهادت می دهند.
اما رحيم ماس اف، رئيس پژوهشگاه تاريخ و باستانشناسی فرهنگستان علوم تاجيکستان می گويد خم يا کوزه ای که اخيراً در شهر دوشنبه پيدا شده است، بايد کاملاً تحقيق و پژوهش شود.
به گفته آقای ماس اف، اين کوزه بتنهايی برهان قاطعی نيست که قلمرو کنونی پايتخت تاجيکستان دوهزار سال قبل يکی از مراکز دولت کوشانيان تلقی شود.
او می گويد دوشنبه قبلاً محل سکونت مردم بوده، ولی اين ادعا که از شهرهای دوره کوشانيان بوده نادرست است زيرا شهر ويژگيهای خود را دارد و تنها با يافتن يک کوزه يا پارچه های شکسته خمها يا سفال پارهها نمی توان هر جا را شهر قديمی اعلام کرد، اگر همه جا را شهر قديمی اعلان کنيم، اين قابل اعتماد نيست، چرا که هر جای تاجيکستان که کاوش شود چنين سفال پاره ها پيدا می شود.
آقای ماس اف معتقد است که دوشنبه به عنوان شهر تنها بيش از پانصد سال سابقه تاريخی دارد، ضمناً دوشنبه پس از تأسيس جمهوری شوروی سوسياليستی تاجيکستان در سال 1924 ميلادی پايتخت اين کشور برگزيده شد، پس از آنکه بخارا و سمرقند، دو شهر باستانی تاجيکان در قلمرو ازبکستان، کشور همسايه تاجيکستان باقی ماندند.
در آن زمان شهر دوشنبه روستايی بود که تنها بيش از شش هزار جمعيت داشت.
