مراسم نمازهای جمعه همواره تريبونی در جهت مخالفت با اصلاحات بوده است
جمشيد برزگر
کناره گيری آيت الله محمد يزدی از امامت موقت جمعه تهران و اعلام اين خبر که از اين پس آيت الله محمد تقی مصباح يزدی، سخنران پيش از خطبه های نمازجمعه تهران نخواهد بود، بار ديگر مساله سخنرانان و خطبای نماز جمعه و نقش آنان در فضای سياسی ايران را مورد توجه قرار داده است.
از هنگام برگزاری نخستين نماز جمعه در جمهوری اسلامی تا امروز، مسئولان رده اول حاکميت، با حضور در نماز جمعه بر اهميت نمازی که از آن به عنوان مراسم عبادی - سياسی ياد می کنند، تاکيد کرده اند
مقامات مسئول در ستاد برگزاری نماز جمعه، علت عدم حضور آيت الله مصباح يزدی را پايان يافتن بحث موضوعی وی و دليل استعفای آيت الله محمد يزدی را کسالت او عنوان کرده اند.
هم آقای مصباح و هم آقای يزدی، از جمله روحانيون بلندپايه جناح محافظه کار بوده اند که به برخوردهای تند و موضع گيری های شديد اللحن عليه اصلاح طلبان شهرت دارند.
آخرين اظهارات آيت الله مصباح يزدی درباره وضعيت اقتصادی که طی آن ايران را رباخوار ترين کشور دنيا معرفی کرد، بازتاب های فراوانی يافت، به گونه ای که حتی روزنامه های محافظه کار نيز ضمن دفاع از شخصيت آقای مصباح، نتوانستند از گفته های وی دفاع کنند.
آقای يزدی نيز که پس از رياست قوه قضاييه، از سوی آيت الله علی خامنه ای، رهبر جمهوری اسلامی، به عنوان يکی از فقهای شورای نگهبان به عضويت در اين شورا منصوب شد، در موضع گيری های خود در خطبه های نماز جمعه، به صورتی کاملا آشکار و يکسويه از ديدگاه های جناح محافظه کار حمايت می کرد.
هم آقای مصباح و هم آقای يزدی، از جمله روحانيون بلندپايه جناح محافظه کار بوده اند که به برخوردهای تند و موضع گيری های شديد اللحن عليه اصلاح طلبان شهرت دارند
کناره گيری اين دو از نماز جمعه تهران، در حالی روی داده که در تمام سال های گذشته، عملکرد و اظهارات تقريبا تمامی ائمه جمعه و يا سخنرانان پيش از خطبه ها، جز در مواردی نادر، مورد انتقاد اصلاح طلبان درون حاکميت بوده است.
در حال حاضر، آيت الله احمد جنتی، دبير شورای نگهبان، اکبر هاشمی رفسنجانی، رييس مجمع تشخيص مصلحت نظام و آيت الله امامی کاشانی امامان جمعه موقت تهران هستند و در مواردی نيز آيت الله خامنه ای خود، نماز جمعه را اقامه می کند.
از هنگام برگزاری نخستين نماز جمعه در جمهوری اسلامی تا امروز، مسئولان رده اول حاکميت، با حضور در نماز جمعه بر اهميت نمازی که از آن به عنوان مراسم عبادی - سياسی ياد می کنند، تاکيد کرده اند.
با اين وجود در سال های اخير، جز چند استنثنا، اغلب کسانی که سمت نمايندگی ولی فقيه و امامت جمعه شهرهای بزرگ و کوچک را در اختيار داشته اند، از روحانيون نزديک به جناح محافظه کار بوده اند و در رويارويی های سياسی و جناحی، نقشی چشمگير ايفا کرده اند.
پس از انتخابات رياست جمهوری سال 1376 و کشانده شدن رقابت ها و منازعات درون حاکميت به عرصه افکار عمومی و همزمان با گشودگی نسبی در فضای رسانه ای کشور، تريبون های نماز جمعه نيز همچون رسانه ای عمده مورد توجه محافظه کارانی قرار گرفت که دست کم در حوزه رسانه ای، از توان اندکی برای رقابت با رقبای خود برخوردار بودند.
همين وضعيت به شورای سياستگذاری ائمه جمعه نيز نقشی مهم تر داده است تا از جايگاهی که عملا اصلاح طلبان هيچ راهی به آن ندارند، برای تاثيرگذاری بر مخاطبان مذهبی خود بهره گيرند.
پس از انتخابات رياست جمهوری سال 1376 و کشانده شدن رقابت ها و منازعات درون حاکميت به عرصه افکار عمومی و همزمان با گشودگی نسبی در فضای رسانه ای کشور، تريبون های نماز جمعه نيز همچون رسانه ای عمده مورد توجه محافظه کارانی قرار گرفت که دست کم در حوزه رسانه ای، از توان اندکی برای رقابت با رقبای خود برخوردار بودند
تهيه بولتن های خبری و تحليلی برای ائمه جمعه و تعيين محورهای مباحث هفتگی به صورت هماهنگ برای خطيبان و سخنرانان در سراسر کشور، موضوعات مطرح شده در نمازهای جمعه را به آينه ای از مباحث جاری و بستری برای شکل گيری منازعات جديد بدل کرده است.
به اين ترتيب، هرچند کناره گيری دو تن از چهره های تندرو محافظه کار از نماز جمعه پايتخت می تواند اين اميد را در بين اصلاح طلبان برانگيزد که از اين پس از تريبون نماز جمعه دست کم با شدت کمتری مورد حمله قرار گيرند، اما تعيين جايگزين و عملکرد بعدی آنها می تواند نشان دهد که آيا محافظه کاران، بويژه در آستانه انتخابات هفتمين دوره مجلس شورای اسلامی حاضرند به راحتی از چنين امکانی چشم پوشی کنند يا خير؟
هر چند، در چنين شرايطی به نظر می رسد که بويژه کنار گذاشتن آيت الله مصباح يزدی، بيش از آنکه اقدامی برای تامين نظر اصلاح طلبان بوده باشد، گامی برای کاستن از شدت انتقاداتی بوده که متوجه او، به عنوان يکی از نظريه پردازان اصلی طيف تندرو محافظه کاران است.
