هر چند ممکن است رژه دولت آمريکا به سوی جنگ با صدام حسين، با دقت و تامل همراه باشد، اما به عقيده اکثريت ناظران نتيجه و عاقبت آن از هم اکنون معلوم است.
از طرف ديگر، درباره آنچه که انگيزه های اصلی سياست آمريکا را تشکيل می دهد تا اين اندازه اتفاق نظر وجود ندارد.
برهان رسمی دولت آمريکا برای اقدام نظامی عليه عراق، البته درصورتی که ضروری شناخته شود، نابودی سلاح های کشتار جمعی آن کشور است.
آمريکا عزم خود را برای "تغيير حکومت" عراق جزم کرده است
اما برخورد واشنگتن با عراق معرف سياستی بس گسترده تر است که استراتژی جهانی دولت بوش را تشکيل می دهد.
چشمگيرترين رکن اين استراتژی در مبارزه جرج بوش با تروريسم تبلور يافته است، نبردی که از تکان شديد حملات 11 سپتامبر نشات گرفت.
به اين ترتيب بود که نبرد با تروريسم به نخستين رکن مهم استراتژی جهانی واشنگتن بدل شد.
تهديد غيرقابل توجيه
پس از آن بود که دامنه نبرد با تروريسم به عراق و ساير کشورهای "ياغی" که ممکن است سلاح های تخريب جمعی را در اختيار تروريست ها بگذارند تعميم داده شد، که البته به عقيده بسياری غيرقابل توجيه است.
سيستم دفاع موشکی از سياست های کليدی آمريکا خواهد بود
دولت بوش به سختی توانست متحدان خود را قانع کند که دولت تضعيف شده عراق تهديدی فوری و جدی عليه ساير کشورها است.
عموما گفته می شود که هدف واقعی آمريکا از اخراج صدام حسين دسترسی به ذخاير عظيم نفتی آن کشور و کنترل آنها است.
اين انگيزه در ذهن اطرافيان جرج بوش از هر اهميتی برخوردار باشد، مسلما می توان استدلال کرد که دومين رکن مهم استراتژی جهانی آمريکا تضمين دسترسی بيشتر به منابع نفتی خارجی است.
گزارشی که 18 ماه قبل از سوی ديک چنی، معاون جرج بوش، منتشر شد پيش بينی می کرد که لازم است واردات نفت آمريکا تا سال 2020 بيش از 50 درصد افزايش يابد، البته تا حدودی به اين دليل که دولت فعلی آمريکا چندان به سياست کاهش مصرف نفت علاقه نشان نمی دهد.
نيازهای انرژی
اين گزارش توصيه می کند که واردات نفت از خليج فارس افزايش يابد، اما همچنين بر تنوع بخشيدن به منابع تامين نفت و استفاده از منابعی مانند دريای خزر، آمريکای لاتين و جنوب صحرای آفريقا تاکيد می کند.
اين تلاش اکنون جامه عمل پوشيده است.
برای مثال مقام های دولت بوش، گفته اند که نفت آفريقا در استراتژی منافع ملی آمريکا اهميت به سزايی دارد.
تضمين دسترسی به نفت کشورهای خارجی و نبرد با تروريسم نيازمند ابزارهای مختلف از جمله استفاده بی امان از وزن اقتصادی و نفوذ سياسی آمريکا است.
آمريکا نيروی نظامی خود را آماده می کند
اما چشمگيرترين ابزار در اين ميان، نيروی نظامی است.
به اين ترتيب تحول و دگرگونی نيروی نظامی آمريکا و تضمين برتری مطلق نظامی اين کشور در آينده دوردست سومين رکن استراتژی مهم آمريکا را تشکيل می دهد.
فرض اين است که سيستم دفاع موشکی آمريکا مردم اين کشور را در خاک خود آسيب ناپذير خواهد ساخت و در همين حال نيروهای آمريکايی که به تسليحات پيشرفته مجهز هستند برتری اين کشور را در سراسر جهان تضمين خواهند کرد.
اين موضوع با توجه به سياست جديد "اقدام پيشگيرانه" که بر سرکوب تهديدها پيش از عملی شدن آنها تاکيد می کند، اهميت بيشتری يافته است.
"اقدام پيشگيرانه" به يکی از شالوده های اصلی دکترين نظامی جرج بوش بدل شده است.
اصول راهنما
سه رکن اصلی استراتژی جهانی آمريکا به يکديگر گره خورده اند.
به عنوان مثال، پايگاه های نظامی آمريکا که برای جنگ با القاعده در آسيای مرکزی برپا شده است همچنين ممکن است نقش محافظت از منابع نفتی را نيز بازی کند تا امنيت لازم برای بهره برداری تجاری از ذخاير خزر فراهم شود.
جنگ عليه عراق احتمالا خشم مسلمانان را برخواهد انگيخت
مثال ديگر اين که آمريکايی ها سرگرم ارائه آموزش های نظامی به نيروهای مسلح گرجستان هستند تا به نبرد آنها با تروريسم کمک کنند، اما حضور آنها در اين کشور در زمانی که انتقال يک خط لوله نفتی بزرگ از اين کشور مطرح است تصادفی نيست.
ساختار استراتژی جهانی واشنگتن دارای منطقی خوشايند است اما خالی از مخاطره نيست.
جرج بوش که قبل از 11 سپتامبر خواستار دخالت نظامی محدودتر آمريکا در جهان بود اکنون هيچ محدوديتی برای عمليات نظامی قائل نيست. پس استراتژی خروج که کالين پاول، وزير خارجه آمريکا از آن نام می برد چه می شود؟
عمليات نظامی پيچيده در مناطق بی ثبات جهان می تواند به هرج و مرج بيشتر و خشونت های گسترده تر ضدآمريکايی دامن بزند.
واکنش مسلمانان
اين نوع عمليات همانطور که اغلب استدلال می شود، ممکن است به افزايش شمار حاميان القاعده و رشد آن منجر شود. حمله به عراق ممکن است در دراز مدت منابع نفتی خاور ميانه را نه پايدارتر بلکه بی ثبات تر سازد.
گروهی در مرکز و حاشيه دولت بوش هستند که حتی آرمان های بلندتری را دنبال می کنند.
برخی از محافظه کاران تنها به سرنگونی صدام حسين نيز قانع نيستند و از ساقط کردن حکومت های ايران و سوريه، که آمريکا آنها را به حمايت از تروريسم متهم می کند، طرفداری می کنند.
يکی از انگيزه های چنين نقشه ای حذف هرگونه تهديد عليه اسرائيل است.
اما نوعی آرمان اخلاقی بلندتر نيز وجود دارد که برخی از آن الهام می گيرند مبنی بر اين که آمريکا بايد خاور ميانه را با معيارهای دمکراتيک خود بازسازی کند.
کسانی که سياست های خارجی آمريکا را از اين دريچه می نگرند برچسب امپرياليست دمکراتيک می خورند و مخالفان، آنها خيال پرور می خوانند. بالاخره هرچه باشد تلاش اروپا برای بازنويسی نقشه خاور ميانه در قرن بيستم فاجعه بار بوده است.
بايد گفت که جرج بوش تاکنون عملا محتاطانه عمل کرده است. اما تصوير عراقی هايی که با سرنگونی صدام از شادی در خيابان های بغداد به رقص در می آيند بسيار فريبنده است.
واقعيت اين است که اولين واکنش عراقی ها پس از سقوط صدام احتمالا همين خواهد بود. اما آيا اين خوشحالی دوامی خواهد داشت؟ آيا آينده بينان واشنگتن واقعا بر اين باورند که يک عربستان سعودی دمکراتيک بيشتر به آمريکا علاقه خواهد داشت؟
