امير عبدالله (راست) و جرج بوش - روابط دوجانبه گاه دشوار بوده است
فرانک گاردنر - خبرنگار بی بی سی
به عنوان بزرگ ترين صادر کننده نفت خام در جهان، دست و پنجه نرم کردن با مشکلاتی مانند افزايش روزافزون جمعيت، کاهش درآمد سرانه و گسترش بيکاری، برای عربستان مايه آرامش خيال نمی تواند باشد.
و تازه اين ها مشکلاتی بودند که پادشاهی سعودی قبل از وقوع حوادث يازدهم سپتامبر با آنها مواجه بود.
از زمان حمله به آمريکا در ماه سپتامبر سال گذشته تاکنون، اعضای خانواده سلطنتی حکومت عربستان سعودی مجبور بوده اند با برخی واقعيات ناخوشايند کنار بيايند.
15 نفر از 19 هواپيما ربايی که به عمليات انتحاری در آمريکا دست زدند شهروند عربستان سعودی بودند.
اسامه بن لادن هم، که مقامات عربستان مدت ها سعی می کردند او را ناديده بگيرند، در اين کشور متولد شده است.
در ماه ژوئن، مقامات سعودی اعلام کردند که يک سلول القاعده را، که گفته شد قصد داشت هواپيماهای آمريکايی مستقر در جنوب رياض، پايتخت، را هدف موشک قرار دهد، کشف کرده اند.
اوضاع در پادشاهی صحرانشين و پنهانکار سعودی ابدا بر وفق مراد نيست.
شايعات
واکنش اوليه عربستان سعودی نسبت به وقايع 11 سپتامبر با انکار همراه بود.
وزير کشور سعودی از "نيروی سوم" پنهان در پس حملات سخن گفت.
سعودی های تحصيل کرده و ميانه رو اميدوار بودند اين حملات کار افراط گرايان داخلی آمريکا و کسانی از قماش "تيموتی مک وی" باشد.
سعودی های تحصيل کرده و ميانه رو اميدوار بودند حملات يازدهم سپتامبر کار افراط گرايان داخلی آمريکا باشد و بين شهروندان سعودی و اين عمليات ارتباطی وجود نداشته باشد
در همين حال، در کوچه و بازار عربستان به سرعت شايعاتی بر سر زبان های افتاد حاکی از اين که کل ماجرا توطئه اسرائيل برای قرار دادن آمريکا در برابر اعراب بوده است.
چند ماه طول کشيد تا عربستان سعودی با اکراه اذعان کند که شهروندان اين کشور در مرگ حدود 3000 نفر در آمريکا دست داشته اند.
رسانه های آمريکايی، که اکثر آنها علنا از اسرائيل جانبداری می کنند، با انتشار مقالاتی عربستان سعودی را پرورشگاه تروريسم و نيروی عقيدتی محرکه القاعده توصيف کردند.
مناقشه خاور ميانه
سناتورهای دست راستی آمريکايی حتی خواستار قطع روابط واشنگتن با بزرگ ترين شريک استراتژيک آن در جهان عرب شدند.
روابط دو کشور، به ويژه با توجه به اختلاف عميق طرفين پيرامون نحوه حل و فصل مناقشه اسرائيل و فلسطينيان، شديدا تحت فشار بوده است.
گرچه اتهاماتی که عليه عربستان مطرح شده، گاه اغراق آميز بوده است، اما مقامات اين کشور نيز کاملا بی تقصير نيستند.
آنان به درستی اشاره می کنند که دست اندرکاران هواپيماربايی های انتحاری مدت ها قبل کشور خود را برای زندگی در افغانستان، يا اقامت مخفيانه در اروپا، ترک کرده بودند.
سختگيری های امنيتی در فرودگاه های آمريکا از شمار مسافران کاسته است
اما چرا اين گروه ها کشور سعودی را ترک کردند؟
آنان که به فرقه خشک و بنيادگرای وهابی دل بسته بودند، متوجه شدند که کشورشان آن آرمانشهر اسلامی نيست که رويايش را در سر می پروراندند.
به نظر آنان، در حالی که هزاران شاهزاده سعودی در کاخ های با شکوه زندگی می کنند و برای خوشگذرانی به اروپا می روند، زاغه نشينان جنوب رياض از فشار توانفرسای فقر رنج می برند.
به جز کمک به موسسات خيريه کاری از دست اين گروه دلسرد شده برنمی آمد.
مخالفت سياسی در اين کشور کاملا ممنوع است و به اين ترتيب، نارضايی يا زيرزمينی است، يا به خارج از کشور منتقل می شود.
آيا عربستان پس از 11 سپتامبر تغيير کرده است؟
از چند نظر چنين بوده است.
مردم اين کشور از آمريکا، و در واقع از غرب، دورتر شده اند.
سعودی ها زمانی دوست داشتند برای بازرگانی به آمريکا، و برای تفريح و گذراندن تعطيلات به فلوريدا سفر کنند. اما ديگر چنين نيست.
بازرسی های سفت و سخت در فرودگاه های آمريکا و نگرانی از "تبعيض نژادی" از سوی ماموران امنيتی، بسياری از اهالی اين کشور را از سفر به آمريکا منصرف کرده است.
دانشجويان سعودی نيز به جای دانشگاه های آمريکايی، رفتن به اروپا، لبنان و حتی کشور خود را ترجيح می دهند.
نفرت اکثر سعودی ها نسبت به سياست های آمريکا در خاور ميانه به خاطر جانبداری آمريکا از اسرائيل، عميق تر شده است.
تقاضا برای بسياری از کالاهای آمريکايی در عربستان افت کرده است.
بسياری از مردم عربستان از سياست آمريکا در طرفداری از اسرائيل در برابر فلسطينيان ناخرسند بوده اند
در همانحال، مقامات سعودی در پيگيری اعضای القاعده همکاری به مراتب بيشتری از خود نشان می دهند.
مقامات آمريکايی می گويند سعودی ها با علاقه پرونده های اطلاعاتی و امنيتی مربوط به افراد مظنون را در اختيار آنان گذاشته و در رديابی منابع مالی تروريست ها، به آمريکا کمک کرده اند.
با اين حال، هنوز هم تمامی خواسته های واشنگتن برآورده نشده است و سعودی ها همچنان بازجويی از افراد مظنون را خود برعهده می گيرند.
اذعان به بهبودی
اما برای اف بی آی - پليس فدرال- و سيا - سازمان مرکزی اطلاعات آمريکا - اوضاع نسبت به سال 1996، که دولت سعودی به سرعت افراد مظنون به بمب گذاری در مرکز آموزشی آمريکا در رياض را پيش از آن که مورد بازجويی ماموران آمريکايی قرار گيرند اعدام کرد، بسيار بهتر شده است.
اما شايد مهم ترين تغيير پس از 11 سپتامبر، اين اعتراف مقامات سعودی باشد که القاعده در اين کشور حضور دارد.
تا ماه ژوئن 2002، مقامات سعودی چنين موضوعی را انکار می کردند.
وزير کشور عربستان می گفت "اگر سلول های خفته القاعده در اين جا حضور داشتند تا به حال آنها را پيدا کرده بوديم."
اما درست چند روز بعد، اعلام شد يک سودانی، يک عراقی و چندين سعودی، که همگی مظنون به عضويت در القاعده بودند، دستگير شده اند.
دوران دشوار
هنگامی که قسمت هايی از يک موشک زمين به هوا در نزديکی پايگاه "شاهزاده سلطان"، جايی که چند هزار سرباز نيروی هوايی آمريکا مستقر هستند، کشف شد، مقامات سعودی آن را يک موفقيت بزرگ خواندند.
حمله احتمالی آمريکا به عراق می تواند باعث خشم مردم عربستان شود و شاهزادگان سعودی را در موقعيتی بسيار دشوار قرار دهد
ناراضيان اسلام گرای مستقر در لندن گفتند تکه های موشک پيامی از سوی القاعده بود با اين مضمون که "ما می توانيم در هر زمان و هر کجا که بخواهيم، به شما ضربه بزنيم."
حتی اگر اين آخرين اثر حضور القاعده در عربستان سعودی هم باشد، ترديدی نيست که مقدمه چينی آمريکا برای حمله به عراق، دوره دشوار ديگری را برای عربستان سعودی به همراه می آورد.
ممکن است اين بار شاهزادگان سعودی نتوانند خشم و غضب مردم خود را، که شاهد حمله ابرقدرت جهان به يک کشور عرب خواهند بود، به سادگی مهار کنند.
آن هم ابر قدرتی که با حکمرانان آنان روابط استراتژيک عميقی دارد.
