برای مردم افغانستان در داخل و خارج از کشورشان که مدت ها بدبياری های اين کشور را دنبال کرده بودند، عمليات بين المللی عليه القاعده و طالبان که پس از حملات 11 سپتامبر آغاز شد، "بارقه ای از نور در دل ظلمت بود."
پس از سه دهه بی ثباتی سياسی، روزنه ای از اميد پديدار شده بود.
بسياری نگران بودند، و هنوز هم نگران هستند، که اين آخرين اميد برای افغانستان باشد.
اما با گذشت يک سال، اميد های اوليه به تدريج جای خود را به ياس می دهد.
از همان ابتدا دو نبرد جداگانه در افغانستان جريان داشته است.
اولويت اصلی واشنگتن هنوز هم به دام انداختن بقايای نيروهای طالبان و شبکه القاعده است.
اعتراض عمومی
همزمان، افغان ها خواستار حکومت قانون هستند، نه حکومت به زور اسلحه.
آمريکا برای پيش بردن جنگ عليه القاعده، برخی از سرداران و فرماندهان محلی را مسلح می کند در حالی که حامد کرزی، رييس دولت انتقالی، مايل است اين افراد تضعيف شوند تا قدرت حکومت مرکزی فراتر از محدوده شهر کابل هم نافذ باشد.
به علاوه، افغان ها از خود می پرسند "جنگ عليه تروريسم" تا چه زمانی در خاک آن کشور ادامه خواهد يافت؟
وقايع هولناک يازدهم سپتامبر جامعه جهانی و افغانستان را با شرايط جديد ژئوپولتيک و چالش های عمده ای روبرو ساخته است
حمله هوايی آمريکا به يک مجلس عروسی در مرکز افغانستان، که به کشته شدن ده ها افغان منجر شد، اعتراض عمومی و موضع گيری مقامات افغان را در پی داشت.
مشخصه حضور آمريکا در افغانستان، وجود تعارض بين جنبه های سياسی و نظامی آن بوده است.
اين نيروی کوبنده ارتش آمريکا بود که طالبان را ساقط کرد، اما در پی سقوط طالبان، "ائتلاف شمال"، که اکثر اعضای آن از قوم تاجيک هستند، به دنبال فتح کابل، ادعای پيروزی کرد و قدرت به شکل ناموزونی تقسيم شد.
از آن زمان تاکنون، گذر از هر مرحله سياسی، به ويژه به دنبال ظهور تشکيلات اطلاعاتی و امنيتی دولت جديد، تنها بر قدرت اين گروه افزوده است.
رهبران افغان اصرار می ورزند تنها راه تحقق ثبات و حکومت قانون، تقويت دولت تازه پای اين کشور از طريق ايجاد يک نيروی نظامی نيرومند و دسترسی به توان مالی کافی است.
آقای کرزی با رجوع به کشورهای مختلف جهان خواستار گسترش ماموريت نيروی کمک به حفظ امنيت افغانستان، ايساف، به مناطق خارج از شهر کابل شده است.
درخواست وی از حمايت گروه های طرفدار حقوق بشر، فرماندهان نيروهای نظامی غرب در کابل و همچنين سازمان ملل متحد برخوردار بوده است.
پاسداری مخاطر آميز
اخضر ابراهيمی، نماينده ويژه سازمان ملل متحد در امور افغانستان، در ماه ژوئيه سال 2002 به شورای امنيت سازمان ملل متحد گفت "نا امنی همچنان بزرگ ترين چالش در افغانستان تلقی می شود."
وی گفت گسترش ماموريت ايساف "تاثير عظيمی" خواهد داشت و "با نيروهای نسبتا کم، هزينه نسبتا ناچيز و خطرات غيرقابل اعتنا" قابل اجراست.
هدف واشنگتن، تامين مالی و آموزش افراد يک ارتش ملی است که از همه اقوام متنوع افغانستان تشکيل يافته باشد.
اين اولويتی است که دولت های غربی، که نمی خواهند با خطرات پاسداری از صلح روبرو شوند، از آن پشتيبانی می کنند.
در مورد حمايت ژنرال فهيم از تشکيل ارتش ملی ترديدهايی وجود دارد
اما تحقق اين هدف به منزله اجرای طرحی بسيار سنگين است که به سال ها وقت نياز دارد.
منابع سازمان ملل همچنين نگران اين مساله هستند که ژنرال فهيم، فرمانده قدرتمند تاجيک و وزير دفاع دولت انتقالی، به طور کامل از تشکيل ارتش ملی حمايت نکرده است.
ديپلمات های غربی نيز در اين نگرانی سهيم هستند اما تاکيد دارند که فهيم هم پيمان مهم غرب در نبرد با القاعده است.
"گروه بين المللی بحران" اخيرا در گزارشی هشدار داد که اگر اهداف سياسی و نظامی در افغانستان سازگار نباشد، "موفقيت های امروز، زمينه ساز مشکلات فردا خواهد بود."
در مورد کمک های بشردوستانه نيز افغان ها بيش از پيش احساس می کنند "به حال خود رها شده اند."
پس از 11 سپتامبر و با شتاب گرفتن عمليات نظامی، رهبران کشورهای غربی و روسای سازمان های امدادرسانی همصدا قول دادند افغان ها را تنها نگذارند.
به گفته تونی بلر، نخست وزير بريتانيا، غرب آمده بود تا "در دراز مدت" در کنار افغان ها باشد.
تاخيرها
غرب وعده داد اشتباه يک دهه قبل، زمانی که نيروهای شوروی از افغانستان خارج شدند را تکرار نکند.
برای مردمی که سال ها جنگ، خشکسالی و فاجعه محض، توانشان را ربوده بود، محبت و توجه ناگهانی جامعه بين المللی چيزی از يک معجزه کم نداشت.
در نهايت جهانيان نسبت به افغانستان حسن نظر نشان می دادند.
اما از 8/1 ميليارد دلار کمک های تعهد شده در ماه ژانويه برای سال اول بازسازی، تنها بخش کوچکی پرداخت شده است.
درصد کوچکی از اين منابع در اختيار دولت قرار گرفته و کمی هم برای امر بازسازی، که افغانستان شديدا به آن نياز دارد، صرف می شود.
گذشته از اين، اهداکنندگان کمک اخيرا روشن ساخته اند که تا پيش از آوريل سال 2003، يعنی سال مالی آينده، کمک های تازه ای در کار نخواهد بود.
حامد کرزی بدون ارتش و منابع مالی لازم قدرت عمل چندانی ندارد
برای توجيه تاخير در کمک رسانی علل مختلفی ذکر می شود.
از جمله به کاغذبازی اداری، نگرانی های امنيتی، و ضعف مالی اهداکنندگان اشاره می شود.
حتی منابع مالی کميساريای آوارگان سازمان ملل متحد برای کمک به بازگشت پناهندگان افغان نيز رو به اتمام است.
حامد کرزی، پس از انتخاب از سوی لويه جرگه به عنوان رئيس دولت انتقالی، گفت زمان آن فرا رسيده که جامعه بين المللی به تعهدات خود عمل کند.
آقای کرزی، حتی از سوی پشتون ها هم برای بهبود اوضاع تحت فشار روزافزونی قرار دارد.
لويه جرگه، شورای بزرگ افغان، او را از حمايت عمومی برخوردار کرد، اما برخی افغان ها می گويند او فرصت مناسب برای استحکام قدرت خود و تضعيف قدرت فرماندهان افغان را از دست داده است.
بازسازی ضروری
آقای کرزی بايد ثابت کند که سياست مصالحه، به جای رويارويی، راهکار درستی برای حل مشکلات است.
اما بدون وجود ارتشی مجهز و ساير منابع لازم، از آقای کرزی کاری جز تلاش برای متقاعد کردن برنمی آيد.
گزارش های رسيده از ولايت های افغانستان از بی قانونی در برخی مناطق و شدت گرفتن زد و خورد در ميان فرماندهان رقيب حکايت دارد.
نه تنها برای ترميم خسارات ناشی از جنگ، بلکه برای استحکام بخشيدن به وضعيت کابل و قانع کردن مردان مسلح برای همکاری با دولت و نه مبارزه با آن، به کمک های مالی نياز است.
وقايع هولناک 11 سپتامبر باعث ايجاد شرايط ژئوپوليتيک تازه ای در جهان و پيدايش چالش های تازه ای برای افغان ها و جامعه بين المللی شده است.
اما با گذشت يک سال از آن وقايع، دورنمای آينده نگران کننده به نظر می رسد.
اگر جنگ با عراق آغاز شود، از توجه به افغانستان حتی بيش از اين کاسته خواهد شد و نيرو، پول و اميد از اين سرزمين رخت خواهد بست.
