در چند سال اخير بيش از 80 نشريه تعطيل و صدها خبرنگار بی کار شده اند
جمشيد برزگر
همزمان با روز هفدهم مرداد که در ايران به عنوان "روز خبرنگار" نامگذاری شده، بحث درباره حرفه خبرنگاری و جايگاه و تاثير روزنامه نگاران در تحولات اجتماعی و سياسی، همچنان از جمله مباحث داغ جاری ميان محافظه کاران و اصلاح طلبان است.
17 مرداد ماه پس از آن به عنوان روز خبرنگار ناميده شد که محمود صارمی، خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی(ايرنا) هنگام انجام وظيفه در شهر مزار شريف در سال 1377 توسط طالبان کشته شد.
در سه سال گذشته، روز خبرنگار در ايران، در شرايطی گرامی داشته شده که بر اساس آمار منتشره، بيش از 80 نشريه توقيف، صدها خبرنگار بی کار و بسياری از روزنامه نگاران به دادگاه فراخوانده و يا زندانی شده اند.
پس از دوم خرداد1376 و گشايش نسبی در فضای سياسی ايران، عرصه مطبوعات نيز به سرعت متحول شد و نشريات تازه ای پا گرفتند که توانستند ادبيات رايج و رسمی را تا حد زيادی تغيير دهند.
در شرايط پر تب و تاب سال های اخير، عرصه روزنامه نگاری، از جمله حوزه های فعال و البته مورد مناقشه در درگيری ها و منازعات جناحی و سياسی بوده است.
چنين موقعيتی، هر چند به گسترش کم سابقه نفوذ و دامنه تاثير گذاری مطبوعات بر افکار عمومی و فرآيندهای تصميم سازی و تصميم گيری در حاکميت انجاميده، اما اغلب نتايجی ناخوشايند و هزينه هايی سنگين را نيز به روزنامه نگاران تحميل کرده است.
پس از دوم خرداد1376 و گشايش نسبی در فضای سياسی ايران، عرصه مطبوعات نيز به سرعت متحول شد و نشريات تازه ای پا گرفتند که توانستند ادبيات رايج و رسمی را تا حد زيادی تغيير دهند
در حالی که احزاب و گروه های سياسی سازمان يافته کمتر امکان حضور و فعاليت آشکار و مستمر را داشته اند، روزنامه نگاری در ايران، تنها به کاری حرفه ای در عرصه اطلاع رسانی محدود نمانده و عملا بخشی از وظايف احزاب سياسی را به دوش گرفته است.
در حقيقت، مطبوعات ايران، خواسته يا ناخواسته، مهم ترين و اصلی ترين صحنه رويارويی های سياسی در چند سال گذشته بوده و توقيف نشريات، زندانی شدن برخی روزنامه نگاران و بی کاری عده بسياری از آنان، بخشی از تاوان ايفای چنين نقشی بوده است.
در اين ميان، نشريات هوادار اصلاحات و روزنامه نگاران اصلاح طلب، بيشترين آسيب را به خاطر برخوردهای قوه قضاييه که تحت تسلط محافظه کاران قرار دارد، متحمل شده اند.
گرچه، در طول سال های اخير چند نشريه وابسته به محافظه کاران نظير"جبهه" و "شلمچه" نيز به محاق توقيف افتاده اند، اما به نظر اصلاح طلبان، روند توقيف و تعطيل نشريات روندی يکسويه بوده و مطبوعات وابسته به محافظه کاران از مصونيتی آهنين برخوردارند.
جناح محافظه کار، به ويژه در سه سال گذشته به خوبی از ميزان تاثيرگذاری مطبوعات بر افکار عمومی و لطماتی که از اين ناحيه دريافت کرده، آگاه شده و در فروکاستن از تعداد و نقش نشريات نزديک به جناح رقيب خود، بسيار کوشيده است.
در حالی که بسياری از مقامات جمهوری اسلامی در گفته های خود از آزادی بيان و قلم دفاع می کنند، اما هر يک از دو جناح محافظه کار و اصلاح طلب درون حاکميت، تفسيری متفاوت از حد و مرز و معنای آزادی بيان، حرفه روزنامه نگاری و انتشار آزادانه اخبار به دست می دهند.
جناح محافظه کار، به ويژه در سه سال گذشته به خوبی از ميزان تاثيرگذاری مطبوعات بر افکار عمومی و لطماتی که از اين ناحيه دريافت کرده، آگاه شده و در فروکاستن از تعداد و نقش نشريات نزديک به جناح رقيب خود، بسيار کوشيده است
حساسيت محافظه کاران نسبت به فرآيند اطلاع رسانی و نقد، تا انجا است که آيت الله علی خامنه ای، رهبر جمهوری اسلامی، بارها در سخنرانی های خود مواضع شديدی عليه مطبوعات اصلاح طلب اتخاذ کرده و آشکارا آنها را به تلاش برای براندازی نظام و گام برداشتن در مسير خواسته های دشمنان نظام متهم ساخته است.
تقريبا پس از هر يک از اين سخنرانی ها، قوه قضاييه با طرح اتهاماتی نظير تشويش اذهان عمومی، نشر اکاذيب، توهين به مقدسات، اقدام عليه امنيت ملی، تلاش برای ترويج سکولاريسم و آنچه فرهنگ مبتذل غرب خوانده شده، روزنامه هايی را تعطيل و روزنامه نگارانی را به دادگاه فراخوانده است.
متوجه کردن چنين اتهامات سنگينی به مطبوعات، کار در اين عرصه را دشوارتر و خطرآفرين تر از هر زمان ديگر کرده است.
به باور برخی ناظران امور ايران، امسال نيز روز خبرنگار پس از تعطيلی دو روزنامه اصلاح طلب "آزاد" و "نوروز" و پخش اعترافات سيامک پورزند مبنی بر ارتباط تعدادی از روزنامه نگاران با مخالفان جمهوری اسلامی، در فضايی آکنده از محدوديت و فشار بر جريان اطلاع رسانی و انتشار اخبار و ديدگاه ها و هراس از توقيف، تعطيلی و زندانی شدن فرا رسيده است.
