احمد زیدآبادی تحلیلگر مسایل ایران

فرماندهان بلندپایه سپاه پاسداران در یک ماه اخیر، به طرز بی‌سابقه‌ای تهدید به بستن تنگه هرمز در صورت هرگونه حمله نظامی آمریکا و یا اسرائیل به تاسیسات هسته‌ای ایران کرده‌اند.

ظاهرا تکرار تهدید به بستن تنگه هرمز سبب شده است که کویت به عنوان متحد نزدیک آمریکا در بین کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس سکوت خود را بشکند و در مورد پیامدهای این مساله به رهبران ایران هشدار دهد.

آقای سالم الصباح البته اظهارات فرماندهان سپاه ایران را بیشتر یک تهدید لفظی فرض کرده، اما تاکید کرده است که حتی همین تهدیدهای لفظی، هزینه کشتیرانی در خلیج فارس را برای کشورهای منطقه سنگین‌تر کرده است.

واکنش وزیر خارجه کویت به اظهارات فرماندهان سپاه ایران در حالی صورت می‌گیرد که عبدالرحمن العطیه دبیر کل شورای همکاری خلیج فارس نیز اخیرا نسبت به سخنان منوچهر محمدی معاون پژوهش وزارت خارجه ایران موضع گیری کرده است.

آقای محمدی بحران بعدی منطقه را "بحران مشروعیت نظام‌های سلطنتی و سنتی در حوزه خلیج فارس" دانسته بود، اما آقای عطیه طرح چنین سخنانی را "دامن زدن به اختلافات" و "کشاندن منطقه به چرخه‌ای از بحران‌های خطرناک" نامیده بود.

با آنکه دولت ایران در سطح رسمی خواستار گسترش و بهبود روزافزون روابط خود با کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس است و شورای همکاری نیز به نوبه خود، بر داشتن روابط نزدیک با ایران تاکید می‌کند، اما به نظر می‌رسد که دو طرف چندان اعتمادی به یکدیگر ندارند.

از نگاه دولت ایران، روابط نزدیک و گرم با شورای همکاری خلیج فارس به معنای شکست آمریکا در منزوی سازی جمهوری اسلامی است و از همین رو، در سطح رسمی رهبران ایران از هرگونه بهبود روابط با اعضای شورای همکاری استقبال می‌کنند.

با این حال، رهبران ایران می‌دانند که اعضای شورای همکاری از متحدان نزدیک آمریکا محسوب می‌شوند و بدین سبب نه فقط نسبت به سیاست‌های پنهان آنها بدگمان‌اند بلکه آنان را به مثابه پاشنه آشیل آمریکا در هر گونه رویارویی نظامی با ایالات متحده آمریکا تصور می‌کنند.

	آقای سالم الصباح اظهارات فرماندهان سپاه ایران را بیشتر یک تهدید لفظی فرض کرده است

بدین ترتیب، ایران رویکردی دوگانه و تناقض آمیز در برابر شورای همکاری خلیج فارس در پیش گرفته است، اما ظاهرا اعضای شورای همکاری نیز در مواجهه با ایران از دوگانگی و تناقض در سیاست خود برکنار نیستند.

از نگاه اعضای شورای همکاری خلیج فارس، ایران کشور قدرتمندی در همسایگی آنان است که باید در کنار آن زندگی کنند، اما آنها در عین حال، از اصطکاک روزافزون بین ایران و آمریکا و بخصوص از آنچه بلندپروازی‌های ایران در دنیای عرب می‌نامند، بیمناکند.

نیاز به همزیستی با ایران در کنار نگرانی از پاره‌ای از رفتارهای آن، عملا باعث شده است که رهبران کشورهای حوزه جنوبی خلیج فارس سیاست یکنواختی در برابر ایران نداشته باشند.

البته در سطوح رسمی، مقام‌های کشورهای عرب حوزه خلیج فارس معمولا لحن بسیار احتیاط آمیزی در برابر ایران دارند و به ندرت به انتقاد علنی از جمهوری اسلامی می‌پردازند، آنها حتی برای عدم تحریک ایران، خود را طرفدار "برنامه اتمی صلح آمیز جمهوری اسلامی" نشان می‌دهند.

در سطح غیر رسمی اما وضع متفاوت به نظر می‌رسد. صرف نظر از آن دسته از گزارش‌های مطبوعاتی که از اعمال فشار شورای همکاری خلیج فارس بر آمریکا برای مهار و قطع نفوذ ایران در دنیای عرب حکایت دارد، برخی از موسسات تحقیقاتی وابسته به کشورهای عضو شورای همکاری معمولا از اعلام نگرانی صریح و علنی خود بویژه از برنامه هسته‌ای ایران پرهیز ندارند.

سامی الفرج مشاور موسسه امنیت ملی و برنامه ریزی استراتژیک شورای همکاری خلیج فارس و رئیس مرکز مطالعات استراتژیک کویت از جمله کسانی است که ایران را تهدیدی علیه کشورهای عضو شورای همکاری می‌داند و جمهوری اسلامی را به تلاش برای ساخت سلاح اتمی متهم می‌کند.

در سطوح رسمی، مقام‌های کشورهای عرب حوزه خلیج فارس معمولا لحن بسیار احتیاط آمیزی در برابر ایران دارند و به ندرت به انتقاد علنی از جمهوری اسلامی می‌پردازند، آنها حتی برای عدم تحریک ایران، خود را طرفدار "برنامه اتمی صلح آمیز جمهوری اسلامی" نشان می‌دهند

سامی الفرج اخیرا به سایت خبری الجزیره گفته است که "ایران در حال تلف کردن همه سرمایه‌های خود برای یک یا چند سلاح اتمی است."

ریاض قهوجی مدیر موسسه مطالعات نظامی خاورمیانه و خلیج فارس که در دوبی مستقر است نیز از جمله افرادی است که در مورد ایران مشابه سامی الفرج سخن می‌گوید.

به باور آقای قهوجی، ایران با ورود به عراق، لبنان و سرزمین‌های اشغالی می‌خواهد نقشی بزرگ در منطقه بازی کند، اما کشورهای خلیج فارس این رفتار را دخالت مستقیم در امور داخلی اعراب می‌دانند بخصوص هنگامی که کمک ایران متوجه جمعیت شیعه این کشورها می‌شود.

به هر حال تردیدی نیست که کشورهای عرب حاشیه جنوبی خلیج فارس از رفتار ایران در خاورمیانه و ادامه برنامه هسته‌ای آن ناراضی‌اند، اما نمی‌خواهند که قربانی منازعه بین ایران و آمریکا شوند.

از این رو، آنان می‌کوشند تا ضمن بی‌طرف نشان دادن خود در مناقشه ایران و آمریکا، سیاست اصلی خود را در پشت پرده دنبال کنند. این سیاست هر چند که ممکن است مخالفت با حمله نظامی به ایران باشد، اما از اعمال فشار علیه تهران برای تغییر سیاست‌های آن حمایت می‌کند.