نام حسینیه ارشاد با نام علی شریعتی پیوند خورده است - عکس از وب سایت بنیاد فرهنگ علی شریعتی

این مراسم که توسط "بنیاد فرهنگی دکتر علی شریعتی" که به همت خانواده و دوستانش تاسیس شده برگزار می شد با استقبال گسترده علاقمندان این متفکر مواجه شد، به طوری که نه تنها تمام صندلی های سالن پر بود بلکه جمعیت زیادی ایستاده مراسم را دنبال می کردند و راهروها هم پر از کسانی بود که شاید برای زنده کردن یاد دوران پر رونق حسینیه ارشاد در سال های اولیه دهه پنجاه شمسی در مراسم حضور داشتند.

ناصر میناچی از موسسان حسینیه ارشاد و وزیر ارشاد اولین دولت موقت بعد از انقلاب، اولین سخنران مراسم بود. آقای میناچی که در سالگردهای پیشین شریعتی بیشتر به اتهاماتی که به هر بهانه ای به شریعتی وارد می شود اعتراض می کرد، امسال نیز بیش از هر چیز بر اشراف شریعتی بر مسائل دینی تاکید کرد و گفت که برخی قصد داشتند و دارند با سیاه نمایی دیدگاه های او بین شریعتی و طرفداران اسلام فاصله بیاندازند.

بعد از میناچی، مهرناز خراسانچی مسئول کتابخانه حسینیه ارشاد از انتشار تمبر یادبود دکتر علی شریعتی خبر داد و این اقدام را حرکت مهمی در جهت زنده نگه داشتن نام علی شریعتی نامید. در نمایشگاه حسینیه ارشاد نمایشگاه تمبری از تصاویر شخصیت های مهم تاریخی مانند قائم مقام فراهانی، سید جمال الدین اسدآبادی، محمد مصدق، سید محمود طالقانی در کنار علی شریعتی بر پاست.

پروین بختیارنژاد، روزنامه نگار، سخنران بعدی بود که درباره "نواندیشی دینی و مسائل امروز زنان" پی گرفت. خانم بختیاری نژاد از شریعتی به عنوان یکی از اولین افرادی نام برد که زنان را از حاشیه به متن اصلی جامعه آورد و به عبارتی مسئولیت های امروز زنان در عرصه های مختلف را ناشی از آن دیدگاه دانست. خانم بختیاری نژاد در سخنرانی خود بیش از هر چیز به نقش اجتماعی زنان اشاره کرد و همین طور به تاکید شریعتی بر حضور زنان در جامعه همپای مردان. خانم بختیاری نژاد همچنین درباره قوانین ضد زن در قانون مدنی که "به اصطلاح بر اساس قوانین اسلامی نوشته می شود" توضیحات اعتراض گونه ای ارائه داد که با موافقت تماشاچیان همراه بود.

پس از پروین بختیاری نژاد، هاله سحابی در سخنان خود با موضوع "نواندیشی و قرآن" بیشتر از آن که به دیدگاه های شریعتی بپردازد، به دیدگاه قرآن نسبت به زنان اشاره کرد. او در میان سخنانش به کرات از آیات مختلف قرآن مخصوصا سوره نسا نمونه می آورد. سحابی به نگاه نواندیش شریعتی به آیات قرآن اشاره و تاکید کرد ما امروز باید پیرو همان نگاه نسبت به آیات قران باشیم.

خود شریعتی چه کسانی را نمی بخشید؟ او یک بار گفته بود 'از آن معممی که در قم زندگی می کند و باید به جای عمامه کلاه مخملی روی سر بگذارد نمی گذرم که به شاگردان دختر و زن در محافل و سخنرانی های من، اتهام جنسی می زند'.   رضا علیجانی، روزنامه نگار

خانم سحابی همچنین بر این نکته تاکید کرد که آیات مکی و مدنی قرآن هر کدام در شرایط خاصی نازل شدند و کاربرد بعضی از آنها برای امروز نیست. هاله سحابی به این سخن مهم شریعتی اشاره کرد که قرآن باید از قبرستان به بطن جامعه آورده و خوانده شود.

عنوان سخنرانی مرضیه مرتاضی لنگرودی، سخنران بعدی مراسم، "من و شریعتی" بود. او بیشتر به تاثیرات شریعتی بر زندگی شخصی خودش به عنوان یک نمونه از نوجوانان آن دوره که پیرو شریعتی بودند اشاره کرد. خانم مرتاضی گفت: "من از سن شانزده سالگی با اندیشه های شریعتی آشنا شدم. در آن زمان من در مدرسه خوارزمی درس می خواندم. در شرایطی که جو غالب مدرسه ما انتخاب دختر شایسته، موسیقی های رپ و راک اند رول و امثال این ها بود، و نوگرایی نسل من که اتفاقا نقادانه هم بود در شعر نیما، شاملو و فروغ، در کتاب های جلال آل احمد، ترانه های فرهاد و فریدون فروغی تجلی پیدا می کرد، یکی از دوستانم حسینیه ارشاد را به من معرفی کرد که آن موقع ساختمانی نیمه ساز و پر از خاک و خل بود."

خانم مرتاضی ادامه داد: "حسینیه ارشاد در دوران جوانی ما مدلی از یک مکان مذهبی نوجویانه بود. گنبد داشت اما گلدسته نداشت، حوزه علمیه و امامزاده نبود، در آن چادر اجباری نبود و کسی نسبت به پوشش تذکر نمی داد. اینجا یک مرکز نو بود و شریعتی چیز دیگری بود. او با آن وسعت اطلاعات و قلم جادویی، مبانی دینی سنتی را ترک داد و شکست. در آن سالها فکر من این بود که مدل زندگی ام چطور می تواند باشد. دختر شایسته جهان شدن یا فروغ شدن؟ ولی شریعتی الگوی مطلوب را برای ما در قالب شخصیت حضرت فاطمه (س) تصویر کرد."

خانم مرتاضی اما در پایان سخنانش اشاره کرد که شریعتی هم با وجود مترقی بودن، زن را جنس دوم می دانست.

ناهید توسلی، مدیرمسئول مجله نافه، در سخنان خود با عنوان "شریعتی، عقلانیت و اشراق فراجنسیتی" با این دیدگاه خانم مرتاضی به شدت مخالفت کرد و گفت: "شریعتی انسان را یک واحد می دید. مرد و زن نداشت و می شد این نوع نگاه او را در زندگی اش، در رفتار با همسر و دخترانش و حتی در برخورد با دانشجویان دختر و احترام ویژه ای که به آنان می گذاشت مشاهده کرد."

خانم توسلی همچنین به این نکته اشاره کرد که "هر سال در مراسم بزرگداشت شریعتی صندلی های ردیف جلو مملو از فقها و اندیشمندان می شد و امروز که این سالگرد به بحث زنان اختصاص یافته این افراد حضور ندارند."

آخرین سخنران مراسم رضا علیجانی، روزنامه نگار و فعال سیاسی بود که "زن شناسی شریعتی" را موضوع سخنرانی خود قرار داده بود.

	علی شریعتی در کنار همسر و چهار فرزندش - عکس از وب سایت بنیاد فرهنگ علی شریعتی

آقای علیجانی گفت: "زمانی که مساله رای دادن زنان هنگام انقلاب شاه و مردم مطرح شد عده ای از مراجع و روحانیون با این مساله مخالف بودند. تنها کسی که در آن شرایط خفقان موافقت خود را با رای دادن زن ها اعلام کرد محمد تقی شریعتی -پدر علی شریعتی- و طاهر احمدزاده -اولین استاندار خراسان بعد از انقلاب- بودند."

رضا علیجانی با ذکر این واقعه تاریخی یادآوری کرد که به شریعتی همواره دو اعتراض درباره بحث ولایت و زنان مطرح بود، اما واقعیت این بود که شریعتی دغدغه انسان ها را داشت و درون این دغدغه، زن نقش ویژه ای ایفا می کرد.

آقای علیجانی گفت: "احسان شریعتی (فرزند علی شریعتی) سال گذشته گفت 'از کسانی که انتساب ضدیت با آزادی را به شریعتی داده اند نمی گذرم'. اما خود شریعتی چه کسانی را نمی بخشید؟ او یک بار گفته بود 'از آن معممی که در قم زندگی می کند و باید به جای عمامه کلاه مخملی روی سر بگذارد نمی گذرم که به شاگردان دختر و زن در محافل و سخنرانی های من، اتهام جنسی می زند'."

اعظم طالقانی، حسن یوسفی اشکوری و سوسن شریعتی از جمله شرکت کنندگان در مراسم بودند.

در پایان مراسم از کبری قدسی نظام آبادی تجلیل شد. این زن کسی بود که در سال های پیش از انقلاب بساطی از کتاب های علی شریعتی را جلوی دانشگاه روی زمین پهن می کرد و می فروخت. آن دوره کتاب های شریعتی ممنوع بود و با نام های مستعار خراسانی و سبحانی و مزینانی عرضه می شد. پس از انقلاب و در دوره ای که هنوز کتاب های شریعتی تجدید چاپ نشده بودند، کماکان این زن به فروش کتاب های جلد سفید مانده از پیش از انقلاب ادامه می داد و برای خیلی از دوستداران شریعتی چهره شناخته شده ای بود.

احسان شریعتی از طرف بنیاد فرهنگی شریعتی هدایایی به کبری قدسی هشتاد و پنج ساله اهداکرد. یک لوح تقدیر، یک دوره آثار شریعتی و یک سکه بهار آزادی.