ناهيد کشاورز مشاور امور مهاجران در کلن آلمان

در آلمان دستيابی به آماری از ميزان معتادان دشوار است و داشتن تبعيت آلمان ايرانيان آنها را در رده بندی ديگری قرار می دهد.

اطلاع از تعداد معتادان تنها در صورت راه يابی آنها به مراکز درمانی ترک اعتياد امکان پذير است. دفاتر مشاوره حقوقی - اجتماعی مهاجرين هم اغلب بطور غير مستقيم در جريان مشکلات خانوادگی و يا اقامتی از اعتياد فردی در خانواده اطلاع پيدا می کنند.

در طی سال گذشته درميان مراجعين به يک دفتر مشاوره در آلمان در ۲۰ مورد اعتياد به ترياک در ميان ايرانيانی که از ميانگين سنی ۳۰تا ۶۲ سال برخوردار بودند، تنها ۳ زن وجود داشت و ۱۸ نفر از اين عده در ايران معتاد شده بودند. با وجود وقفه در سالهای اول ورود به آلمان به محض دسترسی به مواد مخدر، مصرف آنرا دوباره آغاز کرده اند.

دسترسی به مواد مخدر بخصوص ترياک در آلمان دشوار نيست و اغلب از طريق آشنايان صورت می گيرد. هزينه آن به تفاوت گرمی ۷ تا ۶ يورو است و هزينه روزانه آن برای کسی که ميزان مصرف بالائی ندارد، بين ۱۰ تا ۳۰ يورو است.

زن چهره دلنشينی دارد و مادر ۲ فرزند. ۱۱ سال معتاد به ترياک بوده و به تازگی ترک کرده است. وقتی از اعتيادش حرف می زند چشمانش پر از اشک می شود. می گويد:" من خيلی زود با ترياک آشنا شدم . بچه که بودم برای درمان گوش درد از آن استفاده می کردند. بزرگتر که شدم آدم خجالتی بودم و وقتی در جمع دوستان می ديدم که شوهرم و ديگران با استفاده از مواد مخدر روحيه بهتری پيدا می کنند اول تعجب می کردم، اما کم کم برای من که آدم خجالتی بودم امکانی شد که با آن بتوانم با ديگران رابطه برقرار کنم. در ايران ترياک به من به نوعی شهامت می داد.

بعد هم به آلمان آمديم در سالهای اول، من مصرف نمی کردم، اما بعد از ۲ سال با آمدن همسرم و دسترسی پيدا کردن من به مواد مخدر شروع کردم .بعد از مدتی احساس می کردم که حال بدی دارم. احساس افسردگی می کردم. بعد به جائی رسيدم که ديگر نمی توانستم اين نوع زندگی را تحمل کنم وترک کردم. در حال حاضر در يک گروه هستم که آنها هم ترک کردند و اين گروه خيلی کمکم می کند."

امکانات دولتی که برای ترک اعتياد وجود دارد، هميشه مورد استقبال قرار نمی گيرد. وزارت بهداری آلمان برنامه هائی برای ترک اعتياد دارد که معمولا به شکل درمان گروهی است. در درمان اعتياد که امکانات مجانی در اختيار معتادين قرار می گيرد، مشکل برقراری رابطه، تفاوت های فرهنگی و مسئله زبان است. آنچه در بهبودی کامل شخص معتاد و عدم بازگشت دوباره او اهميت دارد، شرايط بعدی زندگی اوست که همراهی و همياری نزديکان را می طلبد و همينطور فاصله گرفتن از فضای آلوده گذشته او.

يادآوری اين نکته که نظر متخصصين در درمان اعتياد است، ضروری است که مدت های طولانی بعد از ترک اعتياد همچنان خطر بازگشت وجود دارد و در نتيجه توجه و حمايت از کسی که اعتياد را ترک کرده است لازم است .

"عباس " از کسانی است که از برنامه های دولتی ترک اعتياد استفاده نمی کند. او ۵ سال است که به ترياک معتاد است و همسرش به همين دليل از او جدا شده است. او دليل عدم استفاده از اين امکانات را خجالت از اينکه ديگران، بخصوص ايرانيان در جريان اعتياد او قرار بگيرند ذکر می کند.

"ولفگانگ اشترکربورکر" روانشناسی است که در يک مرکز ترک اعتياد کار می کند. او در مورد روش های درمانی می گويد: "اين روش ها متفاوت هستند و به وضعيت بيمار بستگی دارد. گروهی در يک مرکز توان بخشی تحت درمان قرار می گيرند و بعضی به شکل فردی روان درمانی ميشوند و گاه درمان بشکل بستری شدن در بيمارستان صورت می گيرد.

زندگی با اين افراد آدم را بيمار می کند. جوری که انگار به زندگی با آنها وابسته می شوی و همينطور در آن فرو می روی. اعتياد بر همه ابعاد زندگی خانوادگی سايه می اندازد.   همسر يک مرد معتاد

ما در کنار درمان فرد معتاد برنامه هائی هم برای خانواده های آنها داريم که با تشکيل سمينارهائی برای آگاهی رسانی به آنها صورت می گيرد و يا به صورت تشکيل گروه های کار در تمام آخر هفته انجام می شود. همراهی و همکاری خانواده ها در ترک اعتياد نقش مهمی دارد. مسئله اعتياد در خانواده های مهاجر هم متاسفانه زياد شده است و دولت ناگزير، بودجه ای برای مبارزه با آن در نظر گرفته است . در مورد مهاجرين علت ابتلا معمولا دشواری هائی است که آنها از سر گذرانده اند. بطور مثال مورد خشونت واقع شدن و تجربيات سخت، آنها را به مصرف مواد مخدر سوق می دهد. گروهی هم قبل از مهاجرت به آن مبتلا بوده اند."

خانواده فرد معتاد بطور مستقيم تحت تاثير قرار می گيرند. اين تاثير، هم در رفتار فرد معتاد با خانواده خود را نشان می دهد و هم بر بودجه خانواده به شکل جدی سنگينی می کند.

زنی در دادگاه خانواده علت طلاق و اينکه می خواهد سرپرستی بچه ها را به تنهائی به عهده بگيرد را اعتياد همسرش به مواد مخدر ذکر می کند. او می گويد که همسرش بارها و بارها نه تنها خرج خانه را، که تمامی وسائل زندگی شان را هم خرج مواد مخدر کرده است.

زن ديگری که همسرش معتاد به ترياک بوده است می گويد: "زندگی با اين افراد آدم را بيمار می کند. جوری که انگار به زندگی با آنها وابسته می شوی و همينطور در آن فرو می روی. اعتياد بر همه ابعاد زندگی خانوادگی سايه می اندازد. خانواده هم تحت تاثير شرايط روحی فرد معتاد در حال نوسان است. او از نظر اجتماعی سقوط می کند . من تا مدتها به همسرم به چشم يک خلافکار نگاه می کردم. آنها پرخاشگر می شوند و تعادل روحی خود را از دست می دهند. در زمينه مسائل جنسی دچار مشکل می شوند، نظم زندگی بهم می ريزد و آنها نمی توانند مسئوليت قبول کنند. بدتر از همه اينکه نوعی فضای بی اعتمادی بوجود می آيد."

برای من که آدم خجالتی بودم امکانی شد که با آن بتوانم با ديگران رابطه برقرار کنم .در ايران ترياک به من به نوعی شهامت می داد.   زن معتاد

در هم آميختن مشکلات روحی معتادان با اعتياد آنها کار روان درمانی را دشوار می کند. اين مشکل بخصوص با اختلافات فرهنگی در آلمان و چگونگی برخورد فرهنگ های مختلف با مسئله اعتياد وضع را بغرنج تر می کند.

"کلوديا هارتمن " روانشناس و روانکاو است و در طی کار خود با بيمارانی که ضمن افسردگی اعتياد هم داشته اند، در تماس بوده است.

او در صحبت های خود بطور ويژه به مهاجران ايرانی نظر دارد: "در ميان مهاجران ايرانی که به مواد مخدر اعتياد دارند، مصرف ترياک بيشتر ديده می شود. در مورد کسانی که مثلا به الکل اعتياد دارند اين موضوع زودتر برملا می شود، اما در موارد مبتلايان به ترياک دشوارتر است چون آنها به نوعی، آرام و ساکت برخورد می کنند. اما وابستگی در آنها خيلی بيشتر است. آنها هم از نظر جسمی و هم از نظر روحی خيلی وابسته می شوند و عوارض جانبی آن خيلی زياد است. درمان افسردگی و يا ديگر بيماری های روحی در صورت وجود اعتياد امکان ندارد."

اعتياد مهاجرين اگر در مواردی به خلافکاری هائی منجر بشود سخت گيری های بيشتری را از سوی دولت آلمان متوجه فرد معتاد می کند. اين خلافکاری ها اگر به سوء سابقه منجر شود، می تواند بر وضعيت اقامتی او اثر بگذارد. به علاوه اين موضوع در برخورد کلی به مسئله مهاجرين هم اثر منفی می گذارد.

درمان اعتياد بدون خواست و همراهی معتادين امکان ندارد و در اين راستا همکاری خانواده ها و اطلاع رسانی و کار فرهنگی پيوسته ضروری است.