موسسه پژوهشهای فيزيک نظری و رياضيات در تهران

اين ادعای هفته نامه بين المللی "نيچر" در سرمقاله ای تحت عنوان "راهپيمايی بلند ايران" در تازه ترين شماره خود است.

اين نشريه علمی نسبت افزايش سرمايه گزاری دولتی در ايران طی سال های اخير در علوم و کمک به ظهور تدريجی فضايی که رشد و شکوفايی تحقيقات تراز اول علمی در آن ممکن است ابراز دلگرمی کرده است.

نيچر می نويسد فوايد کاهش محدوديت های سياسی و اجتماعی در چند سال اخير نصيب بخش های علمی نيز شده است.

اين هفته نامه بين المللی می نويسد: حتی آيت الله خامنه ای نيز که عملا کنترل امور کشور را در دست دارد، خواستار "اعتماد به نفس در کليه عرصه های علمی" شده است. اين درخواست در يک محفل کوچک دانشگاهی که به خوبی از ميراث غنی و باستانی ايران در زمينه دستاوردهای علمی آگاه است طنين می اندازد.

"همزمان دولت ايران تحت هدايت رئيس جمهور منتخب، محمد خاتمی، بودجه علمی را افزايش داده و همچنين اصلاحاتی را - که امسال پس از جدالی سخت تصويب شد- معرفی کرده است که به دانشگاه ها و موسسات پژوهشی اختيارات بسيار گسترده تری می دهد. در ماه فوريه، حقوق دانشگاهيان به شدت افزايش داده شد و در نتيجه بسياری از آنها برای نخستين بار پس از انقلاب 1979 بدون داشتن شغل دوم قادر به امرار معاش خواهند بود."

به نوشته اين نشريه برخی از پربارترين آزمايشگاه های علمی ايران، از جمله مرکز تحقيقات فيزيک نظری و رياضيات در تهران (IPM) و مرکز تحصيلات تکميلی در علوم پايه زنجان (IASBS)، با استفاده از فرصتی که اصلاحات تازه دولت ممکن ساخته، درصدد تجديد ساختار خود برآمده اند.

مرکز تحقيقات فيزيک نظری و رياضيات می گويد که ساختار تازه خود را بر الگوی انجمن ماکس پلانک آلمان بنيان می نهد که براساس آن مديران تحقيقاتی آزمايشگاه های منفرد، کنترل کامل بودجه و برنامه های پژوهشی را در اختيار دارند.

نيچر می نويسد: "درصد انتشار مقالات علمی توسط دانشمندان ايرانی در نشريات بين المللی طی يک دهه گذشته چهار برابر شده است. هرچند اين رقم هنوز پايين است، اما ضريب تاثيرگذاری مقالات علمی ايرانيان نيز افزايش يافته است. اما بخش اعظم اين بهبود از شمار کوچکی از محققان سرچشمه می گيرد."

به نوشته اين نشريه برای مثال شمار مقالات برای هر محقق در "مرکز تحصيلات تکميلی در علوم پايه زنجان" تقريبا دو برابر نزديک ترين رقيب خود، دانشگاه صنعتی شريف تهران است.

اين نشريه به تحريم های اقتصادی آمريکا به عنوان مانع ديگری بر سر راه پيشرفت علوم در ايران اشاره می کند چرا که دانشمندان ايرانی را از شرکت در کنفرانس های علمی در آمريکا بازمی دارد و به علاوه از آنجا که اکثر تجهيزات و ابزارهای علمی حاوی عناصر آمريکايی است، ايرانی ها تنها می توانند آن را از طريق افراد واسطه که مقصد نهايی کالا را پنهان می کنند به دست آورند اما با قيمت های متورم و با اين عيب که خريدار هيچگونه ضمانتی در مورد کيفيت يا خدمات نگهداری دريافت نمی کند.

دانشمندان ايرانی حکايت می کنند که گاه مجبورند تا دو سال در انتظار يک کالای سفارشی بمانند و در نهايت محموله ای که حاوی مدل نادرست است را دريافت می کنند.

اين نشريه می نويسد: "متاسفانه با توجه به تنش جاری پيرامون برنامه اتمی ايران بعيد است تحريم ها در آينده نزديک لغو شود. در عوض اوضاع ممکن است به سرعت بدتر شود. حمايت داخلی از توسعه علمی و مبادله آزادانه انديشه نيز به هيچ وجه تضمين شده نيست."

نيچر پيش بينی می کند که در صورت پيروزی مصطفی معين، وزير سابق علوم، می توان اميدوار بود که وی راه اصلاحات محمد خاتمی را پی بگيرد.

"با اين حال به همين اندازه محتمل است که انتخابات به روی کار آمدن رئيس جمهوری منجر شود که نه به اصلاحات و نه آزادی علمی وقعی نمی نهد."

نيچر در پايان سرمقاله خود می نويسد: دانشمندان ايرانی که موفق به ايجاد گروه های قدرتمند پژوهشی شده اند، تنها با فاصله گرفتن از سياست چنين کرده اند. با اين حال، عزم آنها برای کمک به بنياد نهادن زيرساخت های تحقيقاتی در ايران که پس از آنها نيز باقی خواهد ماند قابل ستايش است. دانشمندان در هرکجای جهان بايد با استفاده از کليه فرصت های ممکن به اين نوع تلاش های ريشه ای ياری برسانند.